Кіріспе
Жұмыстан толықтай бас тарту нүктесі
Зейнеткерлік – адамның өзінің лауазымынан немесе кәсіби қызметінен, немесе еңбек өмірінен шығуы. Адам жұмыс уақытын немесе жұмыс жүктемесін азайту арқылы жартылай зейнеткерлікке де шыға алады. Көптеген адамдар зейнеткерлікке қартайғанда немесе денсаулығына байланысты жұмысын істей алмай қалғанда шығады. Адам жеке немесе мемлекеттік зейнетақы алуға құқылы болған кезде де зейнеткерлікке шыға алады, бірақ кейбіреулері дене жағдайы жұмыс істеуге мүмкіндік бермейтін кезде (ауру немесе жазатайым оқиғалар салдарынан) немесе олардың лауазымдарына қатысты заңнаманың нәтижесінде зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болады. Көптеген елдерде зейнеткерлік идеясы салыстырмалы түрде жаңа, ол 19 және 20 ғасырлардың соңында енгізілді. Бұрынғыда, өмір сүру ұзақтығының төмендігі, әлеуметтік қамсыздандырудың болмауы және зейнетақы жүйесінің жоқтығы жұмысшылардың көпшілігінің өмірінің соңына дейін жұмыс істеуін қажет етті. Германия 1889 жылы зейнетақы төлеуді енгізген алғашқы ел болды. Бүгінде дамыған елдердің көпшілігінде зейнеткерлік жасқа келгенде зейнетақы төлеу жүйесі бар, ол жұмыс берушілер немесе мемлекеттен қаржыландырылады. Көптеген дамып келе жатқан елдерде қарт адамдарға отбасы көмегінен басқа қолдау жоқ. Көптеген қоғамдарда зейнетақымен зейнеткерлікке шығу жұмысшының құқығы деп есептеледі; бұл құқық екендігіне қатысты қатал идеологиялық, әлеуметтік, мәдени және саяси күрес жүргізілді. Көптеген батыс елдерінде бұл құқық ұлттық конституцияларда бекітілген. Көбірек адамдар толық зейнеткерлікке шығуды кейінге жылдырып, зейнетке дейінгі кезеңде өмір сүруді таңдауда.
Тарих
Зейнетақыға шығу, яғни белгілі бір жасқа жеткеннен кейін жұмыстан кету немесе еңбек етуді тоқтату дәстүрі 18-шы ғасырдан бері бар. 18-шы ғасырға дейін адамдардың орташа өмір сүру ұзақтығы 26 мен 40 жыл аралығында болған. Осының салдарынан, халықтың шағын бөлігі ғана дене күшінің әлсіреуі жұмыс істеуге кедергі келтіретін жасқа жете алды. Елдер 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырда, бастапқыда Германияда Отто фон Бисмарк тұсында, зейнетақыға шығу бойынша мемлекеттік саясатты қабылдауға көшті.
Деректер жиынтығы
Деректерді жинаудағы соңғы жетістіктер зейнеткерлік және денсаулық, әл-ауқат, жұмыс сипаттамалары, отбасылық қарым-қатынастар сияқты факторлар арасындағы маңызды байланыстарды түсіну мүмкіндігін едәуір арттырды. АҚШ-та зейнеткерлік мінез-құлқын зерттеудегі ең маңызды зерттеу – 1992 жылы басталган Денсаулық және зейнеткерлік зерттеуі (HRS). HRS – АҚШ-тағы 51 жастан асқан ересектердің ұлттық өкілдігін қамтитын, әр екі жылда бір рет жүргізілетін және жұмыс күшіне қатысу (мысалы, қазіргі жұмыс, жұмыс тарихы, зейнеткерлік жоспарлары, сала/мамандық, зейнетақы, мүгедектік), денсаулық (мысалы, денсаулық жағдайы мен тарихы, денсаулық және өмір сақтандыру, когнитивтік қабілеттер), қаржылық көрсеткіштер (мысалы, активтер мен табыс, тұрғын үй, жалпы кіріс, өсиет, тұтыну және жинақ), отбасылық ерекшеліктер (мысалы, отбасылық құрылым, трансферттер, ата-ана/бала/немере/туыс туралы ақпарат) және тағы да көптеген тақырыптар (мысалы, күтулер, шығындар, интернет қолданысы, тәуекелге бару, психосоциалдық аспектілер, уақытты пайдалану) туралы мол мәліметтерді қамтиды. 2002 және 2004 жылдары Англиядағы қартаюды ұзақ мерзімді зерттеу (ELSA) және Еуропадағы денсаулық, қартаю және зейнеткерлік зерттеуі (SHARE) жүргізілді, SHARE 14 еуропалық елден және Израильден респонденттерді қамтиды. Бұл зерттеулер HRS-тің үлгілеу схемасы, дизайны және мазмұны бойынша жақын үлгі ретінде алынды. Жапония және Оңтүстік Корея сияқты бірқатар елдер де қазір HRS сияқты зерттеулер жүргізіп жатыр, ал Қытай және Үндістан сияқты елдерде пилоттық зерттеулер жүргізілуде. Бұл деректер жиынтығы зерттеушілерге зейнеткерлік мінез-құлқы туралы сұрақтарды зерттеуге, халықаралық перспективаны қосып, мүмкіндіктерді кеңейтті. ЗерттеуБірінші толқынҚолайлы жасӨкілдік беретін жыл/соңғы толқынҮлгі көлемі: үй шаруашылықтарыҮлгі көлемі: жеке тұлғалар Денсаулық және зейнеткерлік зерттеуі (HRS)199251+200612,28818,469 Мексикалық денсаулық және қартаю зерттеуі (MHAS)200150+20038,61413,497 Англиядағы қартаюды ұзақ мерзімді зерттеуі (ELSA)200250+20066,4849,718 Еуропадағы денсаулық, қартаю және зейнеткерлік зерттеуі (SHARE)200450+200622,25532,442 Корейлік қартаюды ұзақ мерзімді зерттеуі (KLoSA)200645+20066,17110,254 Жапондық денсаулық және зейнеткерлік зерттеуі (JHRS)200745–752007Шамамен 10,000 Әлемдік денсаулық сақтау ұйымының жастағы және ересектердің денсаулығы туралы зерттеуі (SAGE)200750+/18–492007Шамамен 5,000/1,000 Қытайлық денсаулық және зейнеткерлік зерттеуі (CHARLS)пилоттық 200845+2008Шамамен 1,500Шамамен 2,700 Үндістандағы қартаюды ұзақ мерзімді зерттеуі (LASI)пилоттық 200945+2009Шамамен 2,000 Ескерту: MHAS 2003 жылы тоқтатылды; ELSA көрсеткіштеріне институционалды (қарттар үйлері) кірмейді. Дереккөз: Borsch Supan және басқалар, редакторлар. (қараша 2008 ж.). Еуропадағы денсаулық, қартаю және зейнеткерлік (2004–2007): Ұзақ мерзімді өлшемді бастау.
Notes: MHAS discontinued in 2003; ELSA numbers exclude institutionalized (nursing homes). Source: Borsch Supan et al., eds. (November 2008). Health, Ageing and Retirement in Europe (2004–2007): Starting the Longitudinal Dimension.
Зейнеткерлікке шығу шешімдеріне әсер ететін факторлар
Адамдардың зейнетке шығу шешімдеріне көптеген факторлар әсер етеді. Зейнетақыны қаржыландыру туралы білім алу – бұл адамның зейнетке шығу тәжірибесінің табыстылығына әсер ететін маңызды фактор. Әлеуметтік қамсыздандыру маңызды рөл атқарады, өйткені көптеген адамдар зейнеткерлікке шығудың жалғыз мүмкіндігі ретінде әлеуметтік қамсыздандыруға ғана сүйенеді, әсіресе әлеуметтік қамсыздандырудың сенімді қорларының 2034 жылға дейін таусылатыны күтілуде. Білім адамның зейнеткерлік шешімдеріне әсер етеді, мысалы, жеке зейнетақы шоттары немесе жұмыс берушілер ұсынатын жоспарлар сияқты сенімді зейнеткерлік мүмкіндіктерін табу арқылы. Әлемнің көптеген елдерінде адамдар зейнеткерлікке шығуға бейім, мемлекеттік зейнетақы жүйесінің ерте және қалыпты зейнеткерлік жасы (мысалы, АҚШ-та 62 және 65 жас). Бұл үрдісті осы жаста зейнеткерлікке шығудың әртүрлі қаржылық ынталандыруларымен түсіндіру қиын, себебі әдетте осы жастағы зейнеткерлік төлемдері актуариялық тұрғыдан әділ болады; яғни, a жасында зейнеткерлікке шыққан жағдайдағы өмір бойы зейнетақы төлемдерінің (зейнетақы капиталының) қазіргі құны, бір жыл кейін a+1 жасында зейнеткерлікке шыққан жағдайдағы зейнетақы капиталымен шамалас болады. Дегенмен, көптеген зерттеулерде адамдар зейнеткерлікке байланысты қаржылық ынталандыруларға (мысалы, әлеуметтік қамсыздандыру табысының тестілеуінен немесе салық жүйесінен туындайтын үзілістерге) айтарлықтай жауап беретіні анықталды. Жоғары кіріс деңгейі ертерек зейнеткерлікке шығуға мүмкіндік береді, өйткені кірісі жоғары адамдар қосымша демалыс уақытын « сатып ала » алады. Әдетте, кірістің зейнеткерлікке әсерін эмпирикалық түрде бағалау қиын, өйткені үлкен жаста жоғары кіріс деңгейін байқау, зейнеткерлікке ертерек шығуды күтіп, жұмыс істеу кезеңінде үнемдеудің нәтижесі болуы мүмкін. Алайда, көптеген экономистер зейнеткерлікке кірістің әсерін бағалаудың шығармашылық жолдарын тапты және олардың көбісі оның шағын екенін анықтады. Мысалы, бір зерттеу мұрагерлік мүліктің зейнеткерлікке кірістің әсерін өлшеу үшін HRS деректерін пайдаланады. Авторлар мұрагерлік мүліктің алған адамдардың күткеннен ертерек зейнеткерлікке шығу ықтималдығын сегіз жылдық кезеңде 4,4 пайыздық пунктке, немесе бастапқы зейнеткерлік деңгейіне қатысты 12 пайызға арттыратынын анықтады. 2007–2008 жылдардағы қаржылық дағдарыс пен одан кейінгі үлкен экономикалық төмендеу зейнеткерлік шешімдеріне қалай әсер ететініне көп көңіл бөлінді, дәстүрлі пікір бойынша, адамдардың үнемдеуінің азайғандықтан зейнеткерлікке шығушылардың саны азаяды; алайда, соңғы зерттеулер керісінше болуы мүмкін екенін көрсетеді. HRS деректерін пайдалана отырып, зерттеушілер анықталған үлестік (DB) пен анықталған үлестік (DC) зейнетақы жоспарларының тенденцияларын зерттеді және зейнеткерлікке жақын адамдардың соңғы қор нарығының құлдырауына шектеулі түрде ұшырағанын және осылайша зейнеткерлікті едәуір кешіктіруі екіталай екенін анықтады. Сонымен қатар, қазіргі халықты зерттеу (CPS) деректерін пайдалана отырып, басқа зерттеуде жаппай жұмыстан босатулар зейнеткерлікке шығудың қор нарығының құлдырауынан шамамен 50%-ға артық өсуіне әкелуі мүмкін екендігі көрсетілді, сондықтан дағдарысқа жауап ретінде зейнеткерлікке шығушылардың саны артуы мүмкін. Зейнеткерлікке шыққандардың көптегені өмірінің көп бөлігінде айналысқан мамандығынан басқа жұмыс істейтіні туралы ақпарат бар. Зейнеткерлікке шыққан «бейбі бумерлер» буынының санының артуына байланысты келесі 5 жылда жұмыс орындарының саны артуы күтілуде. 50 жастан асқандар АҚШ-тағы ең жылдам өсіп келе жатқан жұмыс тобы болып табылады. Денсаулық жағдайы мен денсаулыққа қатысты жағдайлардың зейнеткерлікке әсерін зерттеген көптеген зерттеулер бар. Жалпы алғанда, денсаулығы нашар адамдар денсаулығы жақсы адамдарға қарағанда ертерек зейнеткерлікке шығады. Бұл денсаулығы нашар адамдардың ертерек зейнеткерлікке шығуына себеп болатынын міндетті түрде білдірмейді, өйткені сауалнамаларда зейнеткерлер ертерек зейнеткерлікке шығу шешімін ақтау үшін денсаулығының нашар жағдайын асыра көрсетуі мүмкін. Алайда, бұл ақтауға талпыну ықпалы шағын болуы мүмкін. Жалпы алғанда, уақыт өте келе денсаулықтың нашарлауы, сондай-ақ жаңа денсаулық жағдайының пайда болуы ертерек зейнеткерлікке шығумен оң байланысты екені анықталды. Зейнеткерлікке шығуға себеп болатын денсаулық жағдайларына гипертония, қант диабеті, ұйқыда тыныс алудың тоқтауы, буын аурулары және липидемия жатады. Көптеген адамдар зейнеткерлік жасқа келгенде үйленеді, сондықтан жұбайының жұмыс жағдайы зейнеткерлікке шығу шешіміне әсер етуі мүмкін. АҚШ-та күйерлер әйелдерінен орташа есеппен үш жас үлкен, және жұбайлар зейнеткерлік шешімдерін жиі келіседі. Сондықтан, ерлер әйелдері де зейнеткерлікке шыққан жағдайда, әйелдері әлі жұмыс істеп жүрген жағдайда зейнеткерлікке шығуға бейім, және керісінше.
Америка Құрама Штаттары
[[Файл:200101 Өмір сүру ұзақтығы жасына қарай артады. svg|thumb |АҚШ-тағы өмір сүру ұзақтығы. Алайда, Dhaval, Rashad және Spasojevic (2006) Денсаулық және зейнеткерлік сауалының (HRS) алты толқынынан алынған деректерді пайдалана отырып, зейнеткерлік пен денсаулық арасындағы байланыс шындығында кері әсер ететінін көрсетеді: зейнеткерлікке шыққаннан кейін дене және психикалық денсаулық нашарлайды. Бенитес Сильва (2000) АҚШ-тың егде жастағы азаматтарының еңбекке қатысуы мен зейнеткерлік процесін, сондай-ақ логит және пробит модельдерін қолдана отырып, жұмысқа қайта оралу мүмкіндігін талдайды. Ол осы мақсатта Денсаулық және зейнеткерлік сауалынан (HRS) пайдаланады және дене және психикалық денсаулықтың жұмысқа орналасуға маңызды әсер ететінін анықтайды. Ер адамдар жұмыссыздықтан жұмысқа ауысуға көбірек бейім, бірақ 60-62 жастағы адамдар үшін сақтандырылу "жұмыссыз" статусынан "жұмыс істейтін" статусына өтуге теріс әсер етеді, ал 55-59 және 63 жастан асқандар үшін бұл әсер елеусіз.
Зейнетақы жинағы
АҚШ-та зейнетақы шоттарының орташа балансы барлық жас топтары бойынша орташа таза байлықтан асып түседі. 65 жастан асқандардың 11,6%-ының зейнетақы шоттарында кем дегенде 1 миллион доллар бар, бұл көрсетілген 407 581 доллар орташа көрсеткіштен екі еседен астам. 65 жастан асқандардың орташа таза байлығы шамамен 250 000 долларды құрайды (көрсетілген), бұл топтың орташа байлығының төрттен біріне жуық (көрсетілмеген). Жалпы алғанда, зейнетке шыққаннан кейінгі кіріс мемлекеттік зейнетақы, кәсіптік зейнетақы, жеке жинақтар мен инвестициялар (жеке зейнетақы қорлары, меншікті тұрғын үй), сыйлықтар (мысалы, балалардан) және әлеуметтік төлемдерден түсуі мүмкін. Кейбір елдерде жұмыс өтіліне және орташа жалақыға байланысты қосымша біржолғы төлем қарастырылады, оны әдетте жұмыс беруші төлейді. Жеке өмірде зейнеткерлік кезеңінде өмір сүру құнының өсуі көптеген егде жастағы адамдарды алаңдатады. Денсаулық сақтауға кететін шығындар маңызды рөл атқарады. Мемлекеттік зейнетақыны төлеу мемлекеттік бюджетке елеулі жүктеме салады. Өмір сүру ұзақтығының артуы және медицинаның жетістіктерінің арқасында егде жастағы адамдардың денсаулығы жақсаруына байланысты, зейнетақы алуға құқығы бар жас 2010 жылдан бері біртіндеп өсіп келеді. Егде жастағы адамдар ауруға бейім, ал зейнеткерлік жастағы денсаулық сақтау қызметтерінің құны жоғары. Көптеген елдер егде жастағы азаматтарға міндетті медициналық сақтандыруды ұсынады, бірақ АҚШ-та көптеген адамдар 65 жасқа толғанға дейін Medicare медициналық сақтандыруына құқығы жоқ күйде зейнетке шығады.
Үлгі нәтижелері
Қажетті zprop нәтижесі (Ret 03) формуласы жасалған болжамдарға тікелей байланысты. Мысалы, баға инфляциясы жыл сайын 3,5% болады деп есептесек, ал сіздің жалақыңыз да солай 3,5% ғана өседі десек. Егер жылдық номиналды пайыздық ставка 4,5% деп алынса, онда (нақты мәнде 1,045/1,035 ескеріле отырып) зейнетке дейінгі және зейнетке шыққаннан кейінгі таза пайыздық ставкалар бірдей болады, яғни жалақыға қатысты irel = 0,966% жылына және ireal = 0,966% жылына. Бұл болжамдар, шығындар мен салықтарды ескергенде, инфляцияға индекстелген облигациялар нарығындағы кірістіліктерге сәйкес болуы мүмкін. (Ret 03) теңдеуін Excel-де оңай бағдарламалауға болады және осы болжамдармен бірге, қоса берілген суретте қажетті жинақ деңгейлері көрсетілген.
Монте-Карло: кездейсоқтыққа көбірек мүмкіндік
Соңында, зейнеттік жоспардың жеткіліктілігін анықтаудың жаңа әдісі Монте-Карло симуляциясы болып табылады. Бұл әдіс күннен-күнге танымал болып келеді және қазір көптеген қаржы жоспарлаушылар қолданады. Монте-Карло зейнетақы калькуляторлары пайдаланушыларға жинақ, кіріс және шығыстар туралы ақпаратты енгізіп, зейнеттік сценарийлерді модельдеуге мүмкіндік береді. Модельдеу нәтижелері зейнеттік жоспардың сәтті болу ықтималдығын көрсетеді.
Ерте зейнетке шығу
Зейнетке шығу, әдетте, мемлекеттік немесе жұмыс беруші ұсынатын қаржылық қолдау мен қаражат алуға қажетті жасқа (немесе еңбек өтіліне) жетпеген жағдайда "ерте" деп саналады. Ерте зейнеткерлер көбінесе өздерінің жинақтары мен инвестицияларына сүйеніп, өзін-өзі қамтамасыз етеді, бұл мәңгілікке немесе сыртқы қолдау ала бастағанға дейін созылуы мүмкін. "Ерте зейнетке шығу" сөзі зейнет жасына дейін жұмыстан босатылған жағдайды жұмсақ түрде сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін.
Қажетті үнемдеу
Көптеген адамдар зейнеткерлікке шығып, жыл сайын портфельдің 7% немесе одан да көп сомасын алуға болады деп есептейді, бірақ бұл стратегия бұрын көп жағдайда тиімді болған жоқ. Ерте зейнеткерлікке шығуды жоспарлап отырғандар, қор нарығының күрт құлдырауына төтеп беруге жеткілікті қаражаты бар-жоғын білуі керек. АҚШ қор нарығының тарихына сүйенсек, зейнеткерлік жылдары портфельдің таусылмауы үшін бастапқы портфельдің жылына шамамен 4% көлемінде қаражат жұмсау қажет. Бұл ереже – «Trinity» зерттеуінің бір қорытындысын қысқаша түйіндейді, алайда есеп дұрыс әрі толық, ал қорытындылары мен тәсілдері көп сынға ұшырады (толық мәліметтер үшін «Trinity» зерттеуіне жүгініңіз). Бұл инфляцияға байланысты төлемдерді арттыруға мүмкіндік береді, соның арқасында зейнеткерлік кезеңі бойы тұрақты қаржылық мүмкіндіктерді сақтап, тіпті күрт және ұзаққа созылған нарық құлдыраған кезде де төлемдерді жалғастыруға болады. (4% көрсеткіші зейнетақы төлемдерін немесе зейнеткерлік кезеңіндегі шығындар деңгейінің өзгеруін ескермейді.) 59 жас ½-ге толмаған кезде, 401(k) немесе дәстүрлі IRA сияқты зейнетақы жоспарынан қаражат алу үшін IRS 10% айыппұл салады. Бірақ, кейбір жағдайларда ерекшеліктер қарастырылған. 59 жас 6 айға толғанда айыппұлсыз мәртебеге қол жеткізіледі және 10% IRS айыппұлы енді қолданылмайды. 59 жас ½-ге толғанға дейін 10% айыппұлдан қашу үшін, адам IRS 72 T ережесін қолдану туралы заңгермен кеңесуі керек. Бұл ережеге IRS-ке өтініш беру қажет. Ол IRA шотынан 59 жас ½-ге толғанға дейін 5 жыл немесе 59 жас ½-ге дейін тең үлестерде қаражат бөлуге рұқсат береді, ең ұзақ мерзімді таңдап, 10% айыппұл төлеудің қажеті жоқ. Алайда, алынған қаражатқа салық төленуі тиіс.
Нақты сандарды пайдалану арқылы есептеулер
Жоғарыда сипатталған 4% бастапқы портфельді шығару нормасы шамамен бағалау үшін қолданылуы мүмкін болса да, егжей-тегжейлі деректерді қабылдайтын және нәтижеге дәлдік қосатын зейнетке қатысты жоспарлау құралын пайдалану көбінесе тиімді. Кейбір құралдар жоспардың зейнеткерлік кезеңін ғана модельдейді, ал басқалары жинақтау кезеңімен қатар зейнеткерлік кезеңін де модельдей алады. Мысалы, Forbes жүргізген талдау бойынша, тарихи нарықтардың 90%-ында 4% нормасы кем дегенде 30 жылға жетер еді, ал 50%-ында 4% нормасы 40 жылдан астам сақталған болар еді. Белгілі бір бастапқы портфельден инфляцияға түзетілген шығыстардың әсерін, қор нарығының тарихи деректерін пайдаланып портфельдің күтілетін кірісін бағалайтын жүктеліп алынатын электрондық кесте арқылы модельдеуге болады. Тағы бір тәсіл – зейнетақы калькуляторын қолдану, ол тарихи қор нарығын модельдеумен қатар зейнетақы, басқа зейнеттік кірістерді және зейнеткерлік кезеңінде болуы мүмкін шығыстардағы өзгерістерді ескеруге мүмкіндік береді.
Зейнетақыдан кейінгі өмір
Зейнетақыға шығу өмірдегі маңызды өзгерістермен бірге келуі мүмкін; зейнеткер жаңа жерге, мысалы зейнеткерлер үйіне көшіп кетуі мүмкін, осылайша бұрынғы әлеуметтік байланыстары азайып, жаңа өмір салтын қабылдауы мүмкін. Көптеген зейнеткерлер қайырымдылық және басқа да қоғамдық ұйымдарда ерікті болады. Туризм зейнеткерлік өмірдің кең таралған белгісі және кейбіреулер үшін өмір салтына айналады, мысалы, «сұр көшпелілер» сияқты. Кейбір зейнеткерлер тіпті жылы климатқа көшіп, зейнеткерлікке байланысты көші-қон жасайды. Зерттеулер көрсеткендей, американдықтар жасқа келгенде алты түрлі өмір салтын таңдайды: толық жұмыс істеуді жалғастыру, жартылай жұмыс істеуді жалғастыру, жұмыстан зейнеткерлікке шығып, түрлі демалыс түрлерімен айналысу, жұмыстан зейнеткерлікке шығып, түрлі ойын-сауық және демалыспен айналысу, жұмыстан зейнеткерлікке шығып, кейін жартылай жұмысқа оралу және жұмыстан зейнеткерлікке шығып, кейін толық жұмысқа оралу. Осы өмір салтының анықтамаларындағы маңызды жайт – алтының төртеуі жұмыспен байланысты. Америка қазіргі уақытта маңызды демографиялық өзгеріске тап болып отыр, себебі «бейби бумерлер» ұрпағы зейнеткерлік жасқа жете бастады. Бұл екі мәселені тудырады: жұмыс күшінде жеткілікті білікті жұмысшылар болады ма және қазіргі зейнетақы жүйесі зейнеткерлердің саны артуын қолдауға жетеді ме? Зейнеткерлікке шықпау немесе зейнеткерлікке шыққаннан кейін жұмысқа оралу себептері зейнеткерлікке қатысты жоспарлаудың қиындықтарын ғана емес, сонымен қатар жалақы мен қосымша төлемдерді, физикалық және психикалық күш-қуатты жұмсауды, тауарлар мен қызметтерді өндіруді, әлеуметтік байланысты және әлеуметтік мәртебені де қамтиды, бұл факторлар жұмысқа қатысу шешіміне әсер етеді. Зейнетақыға шығу денсаулықтың нашарлауымен бірге жүреді, бұл жасқа байланысты және зейнеткерлерде депрессияның көбеюіне ықпал етеді. Ұзақ мерзімді және салыстырмалы зерттеулер көрсеткендей, сау зейнеткерлер мен қарт адамдар жас, жұмыс істейтін ересектермен салыстырғанда бақыттырақ және өмір сүру сапасы жоғары, сондықтан зейнеткерліктің өзі депрессияның дамуына тікелей себеп болмайды. Зейнеткерлердің зейнеткерлікке шыққаннан кейін толыққанды өмір сүруі үшін не қажет екенін зерттеу нәтижесінде ең маңызды факторлар «физикалық жайлылық, әлеуметтік интеграция, пайдалы болу, қауіпсіздік, тәуелсіздік және ләззат алу» екені анықталды. Өмірінің соңғы жылдары көптеген адамдар денсаулығының нашарлауына байланысты көмекке мұқтаж болады, кейде қымбат емдеуді қажет етеді – кейбір елдерде бұл көмек зейнеткерлер үйінде көрсетіледі. Көмекке мұқтаж, бірақ үнемі күтімді қажет етпейтін адамдар зейнеткерлер үйінде тұруды таңдай алады.