Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Панама президенті (1833–1909)
President of Panama (1833–1909)
Мануэль Амадор Герреро (30 маусым 1833 – 2 мамыр 1909) – 1904 жылдың 20 ақпанынан 1908 жылдың 1 қазанына дейін Панаманың тұңғыш президенті болды. Ол Консервативтік партияның мүшесі еді.
Manuel Amador Guerrero (30 June 1833 – 2 May 1909), was the first president of Panama from 20 February 1904 to 1 October 1908. He was a member of the Conservative Party.
Ерте өмір
Мануэль Амадор Герреро 1833 жылдың 30 маусымында Колумбия Республикасының Боливар департаментіндегі Турбако қаласында Мария Мерседес Герреро Кордова мен Хосе Мария Амадор Легина отбасында дүниеге келді. Оның балалық және жасөспірім шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол хирург мамандығын алу үшін оқыды және 1854 жылы Магдалена және Истмо университетін бітірді.
Manuel Amador Guerrero was born on 30 June 1833 in Turbaco, in the Bolívar Department of the Republic of Colombia to María Mercedes Guerrero Córdoba and José María Amador Leguina. Very little is known about his childhood and teenage years, but he studied to be a surgeon and graduated from the Universidad de Magdalena e Istmo in 1854.
Мансап
Амадор 1855 жылы Панамаға келді, Колон қаласында қоныстанды және Панама теміржолында дәрігер болып жұмыс істей бастады. Бір жылдан кейін ол пошта бастығы қызметіне де кірісті. Сантьяго-де-Верагуасқа көшкеннен кейін Амадор ағасы Хуан Де Диос Амадор Герреромен бірге "Амадор Германс" экспорттық бизнесін құрды, сонымен қатар дәрігерлік және мемлекеттік қызметін жалғастырды. Ол аудандық басқаруда, муниципалдық кеңесте жұмыс істеді және 1858 жылдан 1859 жылға дейін Боготадағы Жаңа Гранада Республикасындағы Верагуас штатының Өкілдер палатасының депутаты болды. Осы кезеңде ол Верагуас штатының заң шығару жиналысында да қызмет етті. 1869 жылы Амадор Панамаға қайтып келді, мүмкін, Сантьяго-де-Верагуаста қоныстанды, онда оның ұлы Мануэль Энкарнасьон Амадор Мария де Хесус Терреростан дүниеге келді. Бірақ көп ұзамай ол Панама қаласына көшіп, Санто-Томас ауруханасында жұмыс істей бастады. Де ла Оссадан Амадордың екі баласы болды: Рауль Артуро, ересек болғаннан кейін Нью-Йорктегі Панама консулдығында қызмет етті, және Эльмира Мария, Эрман банктік компаниясының иелерінің бірі Уильям Эрманға тұрмысқа шықты.
Amador came to Panama in 1855 settling in Colón and started working on the Panama Railroad as a doctor. After a year, he also took a job as the postmaster. After moving to Santiago de Veraguas, Amador began a export business "Amador Hermanos", with his brother, Juan De Dios Amador Guerrero, and continued his work as a doctor and in governmental posts. He acted to the District Administration, working on the Municipal Council, and serving as a deputy to the House of Representatives for the Veraguas State in the Republic of New Granada in Bogotá from 1858 to 1859. During the same period, he began serving in the State Legislature of Veraguas. In 1869, Amador returned to Panama, probably settling again in Santiago de Veraguas, where his son Manuel Encarnación Amador was born to María de Jesús Terreros. He soon moved to Panama City and began working at the Hospital Santo Tomás. With de la Ossa, Amador had two children, Raúl Arturo, who as an adult was attached to the Panamanian consulate in New York City and Elmira María, who married William Ehrman, one of the owners of the Ehrman Banking Company.
Саясатка оралу
"Амадор Германс" ағасы Хосе Амадорды шақыртып, 1879 жылы Панама каналын салған француз компаниясымен жұмыс істей бастады. Сонымен қатар, Мануэль Панама каналы темір жолы мен Санто-Томас ауруханасында дәрігер болып жұмыс істеді және 1886 жылдың 5 тамызына дейін қызмет етті. Осы кезеңде Амадор Панама округінің Кеңесінің төрағасы болды, ол 1886 жылғы Колумбия Конституциясын бекітуге дауыс беруге тиіс болды. 1888 жылдың соңында каналды қазып жатқан француз компаниясы банкротқа ұшырады, бұл Амадор ағайындыларының бизнесінің күйреуіне әкелді. Колумбиямен болған шиеленісті келіссөздер АҚШ-ты Панамадағы тәуелсіздік қозғалысын қолдауға итермеледі, себебі келіссөздер Колумбиямен жұмыс істеуді жалғастырудың орнына, кішкентай, әлсіз және жаңадан дамып келе жатқан мемлекеттен американдық мүдделерге тиімдірек болады деп сенді. 1903 жылдың қыркүйегінде Амадор Нью-Йоркке АҚШ тәуелсіздік қозғалысын қалай қолдауға болатынын анықтау үшін барды. "Нэшвилл" кемесінен қолдау алғаннан кейін, Амадор Панамаға оралып, жоспарды іске асыруға кірісті. Ол әйелінің ағасы Джеронимо де ла Осса жазған сөздері бар ұлттық әнұранды, ұлттық театр мен ұлттық мұражайды құрды; әскерді таратып, полиция күшін құрды және елдегі білім беру жүйесін кеңейтті. Оның басшылығының алғашқы қадамдарының бірі 1904 жылдың 28 сәуірінде қабылданған канал аймағын құрған заңның түсіндірудегі қайшылықты шешу болды. Панама заң шығарушылары аймақты АҚШ-қа берудің мағынасы АҚШ-тың "канал салу мақсатында ғана" егемендік құқығын жүзеге асыруы екендігін түсіндірді. Панама экономикасы үшін порттар маңызды болғандықтан, Панама үкіметі канал аймағындағы толық құқықтық немесе экономикалық егемендіктен бас тартуға ниеттенбеді және аумағын АҚШ-қа бермеді. Американдықтар аймақта құрылысқа қатысы жоқ және егемендік биліктің функциялары болған порттар, кеден үйлері мен пошта мекемелерін құрды, бұл панамалықтардың наразылығын тудырды. АҚШ-тың Панамадағы өкілі Чарльз Эдвард Магун, сонымен қатар Канал аймағының губернаторы, Амадормен бірге мәселені шешу үшін жұмыс келісімін жасады. Соғыс министрі Уильям Говард Тафт жобамен келісіп, Амадормен кездесу үшін Панамаға келді, ол 1904 жылдың 27 қарашасында болды. Үш адам Анкон және Кристобал порттарына канал құрылысына қатысты тауарларды баж салығынан босату туралы келісімге келді. Панама билігі басқа тауарларға арзандатылған мөлшерлемемен – он пайыздық баж салығын салуды жоспарлады. Ауруханалар мен жолдар сияқты инфрақұрылымды дамыту үшін Амадор канал компаниясына аймақтағы санитарлық-карантиндік шараларды бақылауға және муниципалды ғимараттарды пайдалануға рұқсат беруге келісті. Олар сонымен қатар валюталық айналым және пошта ережелері туралы келісімге келді, сондай-ақ басқа түзетулерді де жасады. Тафт меморандумы АҚШ пен Панама қарым-қатынасына шамамен 100 жылға дейін әсер етті.
"Amador Hermanos" brought in brother, José Amador, and began working with the French company building the Panama Canal in 1879. Simultaneously, Manuel continued his work as a doctor for the Panama Canal Railway and Hospital Santo Tomás. and serving until 5 August 1886. During this time frame, Amador served as chairman of the Council of the District of Panama, which had to vote on approval of the Colombian Constitution of 1886. At the end of 1888, the French company which was digging the canal went bankrupt, causing the failure of the Amador brothers' business. Contentious negotiations with Colombia led the United States toward backing the independence movement in Panama, believing that negotiations would be more favorable to American interests from a small, weak, newly developing state, rather than continuing to work with Colombia. Amador traveled to New York in September 1903 to determine how the United States might support the separation movement. After gaining approval for support from the USS Nashville, Amador returned to Panama to get a plan in motion. and the national anthem, that features lyrics written by his wife's brother Jerónimo de la Ossa; created the national theater and national museum; disbanded the army, in favor of a police force; and expanded the educational system in the country. One of the immediate actions of his administration was to resolve a difference in interpretation over the law which created the canal zone, passed on 28 April 1904. Panamanian legislators intended the granting of the zone to the United States to mean that the U. S. could exercise sovereignty "only for the purpose of building the canal". As the ports were vital for Panama's economy, the government of Panama had no intention of surrendering complete legal or economic sovereignty in the canal zone and did not cede its territory to the U. S. The Americans had established ports, customs houses and postal facilities in the zone, which were objected to by the Panamanians, as they had nothing to do with construction and were functions of a sovereign power. U. S. Minister to Panama Charles Edward Magoon, who was concurrently the Governor of the Canal Zone, worked with Amador to draft a working agreement to resolve the issue. Secretary of War William Howard Taft agreed with the main draft and went to Panama to meet with Amador, arriving on 27 November 1904. The three men devised an agreement to exempt only duty free goods entering the canal zone ports of Ancon and Cristobal that were related to construction of the canal. Other goods were to be taxed by Panamanian authorities at a reduced rate of ten percent ad valorem. In exchange for infrastructure development with hospitals and roads, Amador was pleased to agree to allow the Canal Company to control sanitation and quarantine provisions in the zone and utilize municipal buildings. They also designated an agreement for currency sharing and postal regulations, among other revisions. The Taft Memorandum would affect U. S. Panamanian relations for nearly 100 years.
Өлім және мұра
Амадор 1908 жылы қайта сайлануға түспеуді шешті және қоғамдық өмірден шеттеуге кетті. 1909 жылдың 2 мамырында Панама қаласында дүниеден озды. Оның соңғы ақылға қонымды сөздері денесі қабірге түсірілер кезде ұлттық әнұран ойнатылуын тілегені болды, және осы тілегі орындалды.
Amador decided not to run for reelection in 1908 and instead retired from public life. He died on May 2, 1909, in Panama City. His last coherent words were to express his wish that the National Anthem be played as his body was lowered into his grave, a wish that was realized.
Қызықты деректер
Панаманың ең жоғары лигасы LPF-дегі танымал футбол командасы "Плаза Амадор" оның құрметіне аталған. 1955 жылы құрылған клубтың түстері де қызыл, көк және ақ – олар оның тәуелсіздік үшін күресетін патриоттық қозғалысы қабылдаған түстер еді. Панаманың ең жоғары наградасы – Мануэль Амадор Герреро ордені оның құрметіне берілген. Панама каналының Тынық мұхиты (оңтүстік) жағында орналасқан "Форт Амадор" американдық әскери базасы да оның есімімен аталады.
Plaza Amador, a popular football team in Panama's highest league, LPF, was named in his honour. Founded back in 1955 the club's colours are also red, blue and white as they were the colours adopted by his patriotic movement for independence. The Order of Manuel Amador Guerrero, the highest honour of Panama, is named in his honour. Fort Amador,an American military base at the Pacific (southern) end of the Panama Canal is named in his honor.