Мануэль Рикардо Пальма: Перулік тарихшы және жазушы өмірі

Кіріспе

Перу тарихшысы (1833–1919)

Мануэль Рикардо Пальма Сориано (7 ақпан 1833 – 6 қазан 1919) – перулік автор, ғалым, кітапханашы және саясаткер. Оның ең маңызды еңбегі – «Перу дәстүрлері».

Өмірбаян

Ресми мәлімет бойынша, Мануэль Рикардо Пальма и Каррильо 1833 жылдың 7 ақпанында Лима қаласында Педро Рамон Пальма мен Гиллерма Каррильо и Пардостың ұлы ретінде дүниеге келген, мүмкін оның әжесі. 1837 жылдың 6 сәуірінде оның әкесі Гвилерманың қызы Доминга Сориано и Каррильоға үйленді. Дегенмен, құжаттамалық деректер көптеген қайшылықтарды көрсетіп тұр, осы туралы Монсеньор Сальвадор Эррера Пинто айтқан. Ол жиналған ауызша дәстүрлерге және өзіне (католик епископі) бағытталған жазбаша куәліктерге сүйене отырып, Рикардо Палма Апуримак аймағындағы Андахуайлас провинциясының Талавера қаласында туған деген қорытындыға келді. Оның отбасы провинциядан көшіп келгеннен кейін Лимада тұрған. Оның анасы африкалық тамырлары бар метис болған. Оның ата-анасы ол кішкентай кезінде ажырасып кеткен. Ол иезуит мектебінде білім алып, Сан-Карлос университетінде жүйелі түрде оқымаған. Оқуын тоқтатқаннан кейін алты жыл бойы Перу теңіз күштерінде ерікті болып қызмет еткен. Жасынан бастап либералды бағыттың мүшесі ретінде саясатқа қатысқан. 1860 жылы ол, Хосе Гальвес Эгускиза сияқты басқалармен бірге, президент Рамон Кастильяға қарсы сәтсіз қастандыққа қатысқан деп есептеледі, оның нәтижесінде Чилиге жер аударылды, ол 1862 жылдың қазан айында қайтып келді. 1864-1865 жылдары Еуропаға сапар шекті, ал 1865 жылы Лимаға оралғаннан кейін 1876 жылға дейін саяси істерге және мемлекеттік қызметке қайтадан араласты. Ол Бразилиядағы Пара қаласында Перу консулы, Лорето сенаторы және Соғыс және Теңіз министрлігінде лауазымды қызметкер болды. Чили мен Перу арасындағы Тынық мұхиты соғысы (1879-1883) Пальманың өмірін қиын жағдайға түсірді және оның жеке кітапханасының, сондай-ақ Перу Ұлттық кітапханасындағы кітапхананың толығымен жойылуына әкелді. Соғыстан кейін Палма Ұлттық кітапхананың директоры болып тағайындалды және 1912 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы лауазымда қалды. Палма 1881 жылы Тынық мұхиты соғысы кезінде Лима шайқасынан кейін Чили армиясының басқыншы күштері тонаған Ұлттық кітапхананы қайта құру жұмысын сәтті аяқтады. Пальма Ұлттық кітапхананы күлден қайта жандандырып, оның бұрынғы мәртебесін қайтарды және Оңтүстік Америкадағы жетекші кітапханалардың бірі ретінде танылды. Чилидің сол кездегі президенті Доминго Санта-Мариямен жеке достығы арқасында Палма чилиліктерден шамамен 10 000 кітапты, сондай-ақ өзінің жеке күш-жігерімен табылған көптеген басқа да еңбектерді қайтарып алды. 1872 жылы сүйіктісі Клеменсия Рамиреспен оның ұлы Клементе Палма дүниеге келді, ол фантастикалық әңгімелер, әсіресе қорқынышты әңгімелер жазушысы болды, оған Эдгар Аллан По ықпал еткен. 1876 жылы Кристина Роман и Оливьеге үйленді, олардың жеті баласы болды: Феликс Витал, Анжелика, Рикардо, Перегрина Аугуста, Кристина, Кристиан және Рене Кристина. Оның қызы Анжелика Палма да жазушы және Перудегі феминистік қозғалыстың мүшесі болды.

According to the official account, Manuel Ricardo Palma y Carrillo was born on February 7, 1833, in Lima, inscribed as the son of Pedro Ramón Palma and Guillerma Carrillo y Pardos, possibly his grandmother. On April 6, 1837, his father married Dominga Soriano y Carrillo, Guillerma's daughter. However, the documentary evidence shows many contradictions that was pointed out by Monsignor Salvador Herrera Pinto who relying on oral traditions collected and written testimonies directed to him (a catholic bishop) concludes that Ricardo Palma was born in the town of Talavera, province of Andahuaylas, Apurímac Region. His family was living in Lima after migrating from the province. His mother was a mestiza with African roots. His parents separated when he was still young. He was educated at a Jesuit school and attended the University of San Carlos on an irregular basis. He suspended his studies to perform voluntary service in the Peruvian navy for six years. From a young age, he dabbled in politics as a member of the liberal camp. In 1860 he, among others, such as José Gálvez Egúsquiza, was believed to have participated in a failed plot against president Ramón Castilla which resulted in an exile to Chile from which he returned in October 1862. He made a trip to Europe in 1864–1865 and when he returned to Lima in 1865 he became involved again in political affairs and public service until 1876. He held the positions of Consul of Peru in Pará, Brazil, Senator for the Loreto and official in the Ministry of War and Navy. The War of the Pacific (1879–1883) between Chile and Peru disrupted Palma's life and resulted in the virtually complete destruction of his own library as well as that housed in the National Library of Peru. After the war, Palma was named the director of the National Library, a post he held until his retirement in 1912. Palma successfully took on the task of rebuilding the National Library that was ransacked by the occupation forces of the Chilean army in 1881 following the battle of Lima during the War of the Pacific. Palma was able to bring the National Library back from the ashes so that it regained its previous stature and became recognized once again as one of the top libraries in South America. It was through his personal friendship with the then Chilean president Domingo Santa María that Palma was able to recover an estimated 10,000 books from Chilean hands, as well as many other works which were recovered through his own personal efforts. With his lover Clemencia Ramírez in 1872, he had his son Clemente Palma, who became a prominent writer of fantastic tales, usually horror stories, that were influenced by Edgar Allan Poe. In 1876, he married Cristina Román y Olivier with whom he had seven children: Félix Vital, Angélica, Ricardo, Peregrina Augusta, Cristina, Cristián and Renée Cristina. His daughter Angélica Palma was also a writer and a member of the early feminist movement in Peru.

Әдеби шығармашылық

Рикардо Палма 15 жасында өзінің алғашқы өлеңдерін жариялады және "Эль Диабло" (Иблис) атты саяси және сатирикалық газеттің редакторы болды. Рикардо Палма өзінің жас кезінде романтикалық драмалар (кейіннен одан бас тартты) және поэзия жазды. Оның алғашқы өлеңдер жинағы 1855 жылы жарық көрді. Ол Перу вице-корольдігі кезеңіндегі испан инквизициясының қызметі туралы еңбегімен тарихшы ретінде ерте танылды ("Анальс де ла инквизиция де Лима: тарихи зерттеу, 1863). Ол Перудің сатирикалық баспасөзінде де жазды, онда өзін жемісті колоннашы және он тоғызыншы ғасырдағы перулік саяси сатирасының бірі ретінде көрсетті. Ол "El Burro" (Есек) сатирикалық парақшасымен ынтымақтастық етті, кейіннен "La Campana" (Қоңырау) сатирикалық журналының маңызды авторы болды. Кейін ол "La Broma" (Әзіл) журналын құрды. Сонымен қатар, ол "El Mercurio", "El Correo", "La Patria", "El Liberal", "Revista del Pacífico" және "Revista de Sud América" сияқты маңызды басылымдарға тұрақты үлес қосты. Ол Тынық мұхиты соғысы кезінде шетелдік тілші ретінде де белсенділік танытты. Пальманың әдеби беделі "традиция" деп аталатын әдеби жанрды жасауы мен дамытуына негізделген – автордың өзінің мәлімдеген ниетіне сәйкес, тарих пен ойдан шығарылғанды араластыратын, көңіл көтеріп, білім беретін әңгімелер. Пальма Оңтүстік Америкадағы оқырмандарының кең аудиториясын "таза" тарихтан ауытқу арқылы және поэзиялық еркіндікті шығармашылықпен пайдалану арқылы жеңіп алды. Оның "Традиciones peruanas" шығармалары бірнеше ғасырды қамтиды, Перудегі отарлық және республикалық дәуірлерге ерекше назар аударылған. "Традиции" 1872 жылдан 1910 жылға дейін бірнеше томдық жинақтарда жарық көрді, олардың кейбіреулері интернетте тегін қолжетімді (сілтемелер үшін осы беттің төменгі жағын қараңыз). Сонымен қатар, "Tradiciones" шығармаларының көптеген әртүрлі басылымдары мен таңдамалары саудада қолжетімді. "Традиciones peruanas" формалды тарихи стандарттарға сәйкес келмейді, сондықтан оларды "тарих" деп санау үшін жеткілікті дәлдігі мен сенімділігі жоқ, бірақ Пальма оларды "таза" тарих ретінде оқуға ниеттенбеді. Олар негізінен тарихи фантастика болғандықтан, оларды осылай түсіну және оқу керек. Автордың пікірі, ол жинаған және жеткізген әңгімелердегі басқа негізгі көздердің немесе ауызша баяндаушылардың пікірлері, сондай-ақ естігендер оның әңгімелерінде маңызды рөл атқарады. "Традиций" әңгімелерінің ең танымалдарының бірі, әсіресе американдық испан тіліндегі әдебиет сабақтарында, "La camisa de Margarita" болып табылады. Кейбір "Tradiciones peruanas" ағылшын тіліне "The Knights of the Cape and Thirty Seven Other Selections from the Tradiciones Peruanas of Ricardo Palma" (редактор Харриет де Онис, 1945) және соңғы кезде "Peruvian Traditions" (редактор Кристофер Конвей, аудармашы Хелен Лейн, Оксфорд университетінің баспасы, 2004) деген аттармен аударылды. "Традиciones peruanas" перулік және Оңтүстік Америка әдебиетіне елеулі үлес қосқандығы үшін танылды. Кейбір сыншылар "Традиции" шығармаларын он тоғызыншы ғасырдың романтизмінің бір бөлігі деп жіктеді. Пальманың "Традиciones en Salsa Verde" еңбегі өлімінен кейін жарық көрді. Бұл әңгімелер "Tradiciones peruanas" шығармаларына ұқсас, бірақ олардың ашық мінезіне байланысты Пальманың өмірінде жарияланбады, өйткені Лиманың консервативті қоғамының наразылығына тап болудан қорқынышты. Өмір бойы Рикардо Палма тарихқа қатысты мақалалар мен кітаптар жариялады, олар оның жеке тарихи зерттеулерінің нәтижесі болды, мысалы, "Анальс де ла инквизиция де Лима: тарихи зерттеу" (1863) және "Monteagudo y Sánchez Carrión" (1877). Ол белгілі тіл білімі ғалымы болды және осы тақырыпта бірқатар еңбектер жазды, соның ішінде "Неологизмдер және американизмдер" және "Лексографиялық папельдер". Ол испан тіліне латын американдық және перулік үлестерді Real Academia Española-ның мойындауы үшін күш салды.

Ricardo Palma published his first verses and became the editor of a political and satiric newssheet called El Diablo (The Devil) at 15. During his early years, Ricardo Palma composed romantic dramas (which he later repudiated) and poetry. His first book of verse, Poesías (Poems), appeared in 1855. He gained an early reputation as a historian with his book on the activities of the Spanish Inquisition during the period of the Viceroyalty of Peru (Anales De La Inquisicion De Lima: Estudio Historico, 1863). He also wrote for the satirical press of Peru where he distinguished himself as a prolific columnist and one of the bastions of Peruvian political satire in the nineteenth century. He collaborated with the satirical sheet El Burro (The Donkey) and became later one of the principal contributors to the satirical magazine La Campana (The Bell). Later he founded the magazine La Broma (The Joke). He was also a regular contributor to serious publications such as El Mercurio, El Correo, La Patria, El Liberal, Revista del Pacífico and Revista de Sud América. He was further active as a foreign newspaper correspondent during the War of the Pacific. Palma's literary reputation rests upon his creation and development of the literary genre known as tradiciones, short stories that mix history and fiction, written both to amuse and educate, according to the author's declared intention. It was by creatively using poetic license and by deviating from "pure" history that Palma gained his large South American readership. His Tradiciones peruanas span several centuries, with an emphasis on earlier colonial and republican times in Peru. The Tradiciones were published from 1872 to 1910 in a series of volumes, some of which are freely available on the internet (see the bottom of this page for links). There are also many different editions and selections of the Tradiciones commercially available. The Tradiciones peruanas do not meet formal historical standards of accuracy or reliability sufficiently to be considered "history," but Palma never intended them to be read as "pure" history. Since they are primarily historical fiction, they should be understood and enjoyed as such. The author's opinion, the opinions of the other primary sources or oral narrators of the stories he collects and transmits, as well as hearsay, play a large role in his stories. One of the best known of the Tradiciones, especially within American Spanish literature classes, is "La camisa de Margarita"

Some of the Tradiciones peruanas have been translated into English under the title The Knights of the Cape and Thirty seven Other Selections from the Tradiciones Peruanas of Ricardo Palma (ed. by Harriet de Onís, 1945) and more recently under the title Peruvian Traditions (ed. by Christopher Conway and translated by Helen Lane, Oxford University Press, 2004). The Tradiciones peruanas are recognised as a considerable contribution to Peruvian and South American literature. Some critics have classified the Tradiciones as part of nineteenth century Romanticism. Palma's Tradiciones en Salsa Verde were published posthumously. These stories are similar to the Tradiciones peruanas but, because of their bawdy nature, they were not published during Palma's lifetime for fear of shocking the sedate Lima establishment. Throughout his life, Ricardo Palma published various articles and books on history, the results of his own historical research such as the Anales De La Inquisicion De Lima: Estudio Historico (1863) and Monteagudo y Sánchez Carrión (1877). He was a noted linguistic scholar and wrote a number of works on the subject including the Neologismos y americanismos and Papeletas lexográficas. He campaigned for recognition by the Real Academia Española of the Latin American and Peruvian contributions to the Spanish language.

Жеке хаттар

1999 жылы Лондондағы танымал аукцион үйі Рикардо Палманың аргентиналық досына жазған 50 хатты сатуға шығарғанын жариялады. Перу Сыртқы істер министрлігі Перу Ұлттық кітапханасын аукционға қатысуға ықпалдастырды. Перу мәдени мұраны шетелден сатып алғанына 50 жылдан астам уақыт өткен еді. Бүгінде осы хаттар Перу Ұлттық кітапханасында сақтаулы. Рикардо Палма университеті жақында Палманың хаттарын үш томдық (2005–2007) жинақ ретінде жариялады.