Хосе Фернандо де Абаскаль және Перу вице-королінің әкімшілігі
José Fernando de Abascal y Sousa
Хосе Фернандо де Абаскаль: Испан генерал және Америкадағы отарлық басшы. Перу вице-королі (1806-1816). Испан-американ тәуелсіздік соғыстары, биография.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан генерал және отаршылдық әкімші (1743–1821)
Spanish general and colonial administrator (1743–1821)
Хосе Фернандо де Абаскаль и Суза, Конкордияның 1-ші маркизі, KOS (lang es), (кейде Суза деп те жазылады) (3 маусым 1743 жылы Овьедо, Астурия, Испанияда дүниеге келген – 30 маусым 1821 жылы Мадридте қайтыс болған) – испандық әскери шенеунік және Америкадағы отаршылдық әкімші. 1806 жылдың 20 тамызынан 1816 жылдың 7 шілдесіне дейін испандық-американдық тәуелсіздік соғыстары кезінде Перудің вице-королі болды.
José Fernando de Abascal y Sousa, 1st Marquess of Concordia, KOS (lang es), (sometimes spelled Souza) (June 3, 1743 in Oviedo, Asturias, Spain – June 30, 1821 in Madrid) was a Spanish military officer and colonial administrator in America. From August 20, 1806, to July 7, 1816, he was viceroy of Peru, during the Spanish American wars of independence.
Өмірбаян
Абаскаль асыл отбасында дүниеге келген. 19 жасында әскерге қабылданды. 20 жыл қызмет еткеннен кейін полковник, ал Франциямен соғыста бригадир шеніне көтерілді. 1796 жылы ол Гавананы британдықтардан қорғауға қатысты. Үш жыл өткен соң, ол Нуэва-Галисияның (Батыс Мексика) бас қолбасшысы және интенданты болып тағайындалды. Ол бұл қызметке 1800 жылы кірісті. 1804 жылы Буэнос-Айресте Рио-де-ла-Платаның вице-королі болып тағайындалды. Бірақ ол бұл лауазымды иеленбеді, себебі сол жылы (1804) Перудің вице-королі болып тағайындалды.
Abascal was born into a noble family. At the age of 19 he entered the army. After serving for 20 years he was promoted to colonel, and later in the war against France, to brigadier. In 1796 he took part in the defense of Havana against the British. Three years later he was named commanding general and intendant of Nueva Galicia (western Mexico). He took up that office in 1800. In 1804 he was named viceroy of Río de la Plata in Buenos Aires. He never took possession of the office, because in the same year (1804) he was named viceroy of Peru.
Перудің вице-патриоты ретінде
Ол 1806 жылға дейін Лимадағы вице-король лауазымына ие бола алмады, өйткені Испаниядан сапар жасағанда ағылшындар оны тұтқынға алды. Лауазымға келген соң, Абаскаль білім беру реформаларын жүргізді, әскерді қайта ұйымдастырды және жергілікті көтерілістерді басып тастады. Перудегі қара құлдардың соңғы партиясы оның басшылығымен 1806 жылы жеткізілді. Сол кезде ересек ер адам құлы 600 песоға сатылды. Балмис экспедициясы 1806 жылдың 23 мамырында Лимаға келді. Экспедиция басшысы доктор Франсиско Хавьер де Бальмис есімімен аталады. Бальмис Перуға келген топпен бірге болған жоқ. Перулік топты доктор Хосе Сальвани, Бальмистің орынбасары басқарды. Дегенмен, вакцина олардан бұрын жетіп, Буэнос-Айрестен Лимаға келді. 1805 жылдың 2 тамызында 22 бразилиялық құл вакцинацияланып, вакцинаны тасымалдаушы ретінде Аргентинаның солтүстігіне, Парагвайға, Чилиге және Перуге жіберілді. (Балмис экспедициясы осы мақсатта испандық жетімдерді де пайдаланды.) Абаскаль Лимада жаппай вакцинация жүргізуге бұйрық берді, бірақ үлкен табысқа жете алмады. Вакцина қолжетімді болды, бірақ тегін емес еді, және мүдделі тараптар оны табыс көзі ретінде сақтап қалды. 1806 жылдың 1 желтоқсанында 2 минутқа созылған жер сілкінісі Лима қаласының мұнараларын шайқады. Эль Каллаодағы жер сілкінісінен туған толқындар портының бастығының төбесіне ауыр темір иық тастады. Қала қабырғаларын жөндеуге жүз елу мың песо қажет болды. 1807 жылдың қазан айында Лимада комета көрінді, ал 1811 жылдың қараша айында тағы бір комета пайда болды, ол жалаңаш көзбен алты ай бойы көрінді. 1810 жылы Сан-Фернандо медицина мектебі құрылды. 1812 және 1813 жылдары Гуаякильде үлкен өрт болды, нәтижесінде қаланың жартысы қирады, Лимада дауыл болды, ол Аламидадағы ағаштарды түбірден жұлып алды, ал Ика мен Пьюрада жер сілкінісі болды.
He was unable to occupy the position of viceroy in Lima until 1806, because he was taken prisoner by the British during his voyage from Spain. Once in office, Abascal promoted educational reforms, reorganized the army, and stamped out local rebellions. The last cargo of black slaves in Peru was landed during his administration, in 1806. At that time an adult male slave sold for 600 pesos. The Balmis Expedition arrived in Lima on May 23, 1806. This expedition, named for its head, Doctor Francisco Javier de Balmis, was propagating smallpox vaccine throughout the Spanish Empire. Balmis himself was not with the group that arrived in Peru. The Peruvian group was headed by Doctor José Salvany, Balmis's deputy. The vaccine had proceeded them, however, having arrived in Lima from Buenos Aires. On August 2, 1805, 22 Brazilian slaves had been vaccinated there and sent as living carriers of the vaccine to northern Argentina, Paraguay, Chile and Peru. (The Balmis expedition used Spanish orphans for the same purpose.) Abascal ordered mass vaccinations in Lima, but without much success. The vaccine was available, but it was not free, and vested interests were able to preserve it as a source of revenue. On December 1, 1806, an earthquake lasting 2 minutes shook the towers of the city of Lima. Earthquake generated waves at El Callao threw a heavy anchor onto the roof of the harbormaster. One hundred fifty thousand pesos were required to repair the walls of the city. In October 1807 a comet was seen in Lima, and in November 1811 another one appeared that was visible with the naked eye for six months. In 1810 the medical school of San Fernando was founded. In 1812 and 1813 occurred the great fire of Guayaquil that destroyed half the city, a hurricane in Lima that uprooted trees in the Alameda, and earthquakes in Ica and Piura.
Тәуелсіздік соғыстары
1810 жылы 25 мамырда Буэнос-Айресте төңкеріс басталғанда, Абаскаль Кордова, Потоси, Ла-Пас және Шаркас провинцияларын (Жоғарғы Перуде, қазіргі Боливияда) қайта басып алып, Перудің вице-корольдігіне қосты. (Бұл провинциялар 1776 жылы Рио-де-ла-Плата вице-корольдігі құрылғанда Перуден бөлінген еді.) Роялистік әскер Жоғарғы Перуде Хуаки шайқасында көтерілісшілерді жеңді. Ол сондай-ақ Чили мен Китоны (Эквадор) Перудің вице-корольдігіне қайта қосты. (Кито 1739 жылы Перуден бөлініп, Жаңа Гранада вице-корольдігіне өткен.) Абаскаль абсолюттік монархияның адал және шаршамас жақтасы болды, бірақ Наполеонға қарсы күресте Кадис кортесін қолдап, ақша және жабдықтар жіберді. Оның басқару кезінде кортестің реформалары нәтижесінде Лима инквизициясы уақытша таратылды. Перу мен Испания арасындағы алыстың және Испаниядағы, сондай-ақ Америкадағы соғыстардың салдарынан ол ана елінен тәуелсіз билік жүргізді. Испан Америкасындағы тәуелсіздік қозғалыстарын басуға күш салып, Перуді роялистік реакцияның орталығына айналдырды. Испанияда 1812 жылғы либералды конституция жарияланғаннан кейін, Абаскаль оның қағидаларын Перуде қолдануға жол бермеу үшін күресті. Бұл Куско, Такна және Арекипада көтерілістерге әкелді, олардың барлығы жаншылды. 1812 жылы Абаскаль Франсиско Увилл ұйымдастырған, Корнуолл инженері Ричард Тревитик жасаған бу машиналарын импорттау жоспарын қолдады, осылайша Серро-де-Паскодағы күміс кендерін тереңдетіп, тиімдірек жұмыс істеуге болады. 1814 жылдың 24 сәуірінде Рафаэль Марото басқаратын испан әскері отардағы көтерілісшілермен күресу үшін Кальяоға түсті. Вице-король бригадалық генерал Антонио Пареха басқаратын 2400 әскерді Чилиге жіберді. Олар Чилоэ аралына жеткенде, көптеген адамдар қосылып, Вальдивия және Талкауано қалаларынан да қолдау алды. Елдің оңтүстік бөлігі тәуелсіздік қозғалысына ықыласты болған жоқ. Парехас Консепсьонға кірді, ондағы испан гарнизонына рақымшылық жасай, оларды өз әскеріне қосты. Шамамен 4000 әскермен ол Чиланға беттеді, қала қарсылықсыз берілді. Сол жерде тағы 2000 адам роялистік әскерге қосылды. 1812 жылы Абаскаль Конкордия маркизі атанды. 1816 жылы ол өзінің тілегімен қайта шақырылып, Испанияға оралды. Оның орнына генерал Хоакин де ла Песуэла келді. Абаскаль 1821 жылы 79 жасында қайтыс болды.
When revolution broke out in Buenos Aires on May 25, 1810, Abascal reoccupied the provinces of Córdoba, Potosí, La Paz and Charcas (in Upper Peru, now Bolivia) and reincorporated them into the Viceroyalty of Peru. (These provinces had been separated from Peru when the Viceroyalty of Río de la Plata was created in 1776.) A royalist army defeated rebels in the Battle of Huaqui, Upper Peru. He also reincorporated Chile and Quito (Ecuador) into the Viceroyalty of Peru. (Quito had been in the Viceroyalty of New Granada since the separation of that colony from Peru in 1739.) Abascal was a dedicated and tireless supporter of absolute monarchy; nevertheless he supported the Cortes of Cádiz in the fight with Napoleon, sending money and materiel. During his administration, the Inquisition of Lima was temporarily abolished as a result of the reforms taken by the Cortes. Because of the distance between Peru and Spain and due to the wars in Spain and in the Americas, he governed nearly independently of mother country. He fought hard to suppress the independence movements in Spanish America, converting Peru into a center of royalist reaction. After the proclamation of the liberal Spanish Constitution of 1812 in Spain, Abascal fought to keep its provisions from being applied in Peru. This led to revolts in Cusco, Tacna and Arequipa, all of which were repressed. In 1812 Abascal gave his support to a plan for a company organised by Francisco Uville to import steam engines made by the Cornish engineer Richard Trevithick so the silver mines at Cerro de Pasco could be pumped out and worked at much greater depths. On April 24, 1814, a Spanish force under Rafael Maroto disembarked at Callao to fight the rebels in the colony. The viceroy sent 2,400 troops under Brigadier Antonio Pareja to fight in Chile. When they arrived on the island of Chiloé, they were joined by a large number of other men, and they also gained reinforcements in the cities of Valdivia and Talcahuano. This southern part of the country was not sympathetic to the independence movement. Parejas then entered Concepción. He granted amnesty to the Spanish garrison there, and they joined his forces. Now leading about 4,000 troops he went to Chillán, which surrendered without a fight. There 2,000 more men joined the royalist forces. In 1812 Abascal was created marqués de la Concordia. In 1816 he was recalled at his request, and returned to Spain. He was replaced by General Joaquín de la Pezuela. Abascal died at the age of 79 in 1821.