Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алдыңғы және артқы дөңгелектердің орталықтары арасындағы қашықтық, сол аттас британдық телесериал.
Distance between the centers of the front and rear wheels
the British TV series of the same name
Жол және теміржол көліктерінде дөңгелек базасы – алдыңғы және артқы дөңгелектердің орталықтары арасындағы көлденең қашықтық. Екі осьтен артық осьтері бар автомобильдер үшін (мысалы, кейбір жүк көліктері) дөңгелек базасы – басқару (алдыңғы) ось пен жетекші осьтер тобының ортасы арасындағы қашықтық. Егер жүк көлігі үш осьті болса, дөңгелек базасы басқару осьі мен екі артқы осьтің арасындағы орталық нүкте арасындағы қашықтық болады.
In both road and rail vehicles, the wheelbase is the horizontal distance between the centers of the front and rear wheels. For road vehicles with more than two axles (e. g. some trucks), the wheelbase is the distance between the steering (front) axle and the centerpoint of the driving axle group. In the case of a tri axle truck, the wheelbase would be the distance between the steering axle and a point midway between the two rear axles.
Көлік құралдары
Көлік құралының дөңгелек аралығы – оның алдыңғы және артқы дөңгелектері арасындағы қашықтық. Тепе-теңдік күйінде көлік құралына әсер ететін күштердің жалпы моменті нөлге тең. Сондықтан дөңгелек аралығы әрбір дөңгелек жұбына түсетін күшпен келесі формула арқылы байланысты:
The wheelbase of a vehicle equals the distance between its front and rear wheels. At equilibrium, the total torque of the forces acting on a vehicle is zero. Therefore, the wheelbase is related to the force on each pair of tires by the following formula:
мұндағы – алдыңғы дөңгелектерге түсетін күш, – артқы дөңгелектерге түсетін күш, – дөңгелек аралығы, – масса орталығынан (МО) артқы дөңгелектерге дейінгі қашықтық, – масса орталығынан алдыңғы дөңгелектерге дейінгі қашықтық (+ = ), – көліктің массасы, ал – гравитация тұрақтысы. Мысалы, жүк көлігіне жүк тиелгенде, оның ауырлық орталығы артқа қарай жылжып, артқы дөңгелектерге түсетін күш артады. Осының салдарынан көлік төмендей түседі. Көліктің төмендеуінің мөлшері дөңгелектердің өлшемі, дөңгелектердегі қысым және серіппелердің қатаңдығы сияқты қарсы күштерге байланысты болады. Көлік жылдамдық алғанда немесе тежелгенде, артқы немесе алдыңғы дөңгелектерге қосымша момент түседі. Дөңгелек аралығы, МО-ның жерден биіктігі және әрбір дөңгелек жұбына түсетін күшті байланыстыратын теңдеу мынадай болады:
where is the force on the front tires, is the force on the rear tires, is the wheelbase, is the distance from the center of mass (CM) to the rear wheels, is the distance from the center of mass to the front wheels ( + = ), is the mass of the vehicle, and is the gravity constant. So, for example, when a truck is loaded, its center of gravity shifts rearward and the force on the rear tires increases. The vehicle will then ride lower. The amount the vehicle sinks will depend on counter acting forces, like the size of the tires, tire pressure, and the spring rate of the suspension. If the vehicle is accelerating or decelerating, extra torque is placed on the rear or front tire respectively. The equation relating the wheelbase, height above the ground of the CM, and the force on each pair of tires becomes:
мұндағы – алдыңғы дөңгелектерге түсетін күш, – артқы дөңгелектерге түсетін күш, – МО-нан артқы дөңгелектерге дейінгі қашықтық, – МО-нан алдыңғы дөңгелектерге дейінгі қашықтық, – дөңгелек аралығы, – көліктің массасы, – гравитация күші (шамамен 9,8 м/с²), – МО-ның жерден биіктігі, – үдеу (немесе тежелу, егер мәні теріс болса). Осылайша, тәжірибе көрсеткендей, көлік үдегенде артқы бөлігі төмендеп, алдыңғы бөлігі көтеріледі. Сол сияқты, тежелгенде алдыңғы бөлігі төмендеп, артқы бөлігі көтеріледі. Дөңгелек аралығы көліктің салмақ таралуына әсер ететіндіктен, дөңгелек аралығының өлшемдері тепе-теңдік пен басқару үшін маңызды. Мысалы, артқы дөңгелектеріне салмағы көп түскен автомобиль алдыңғы дөңгелектеріндегі жүктеме жеткіліксіз болғандықтан, басқаруға қиындық тудыруы мүмкін. Сондықтан, бір осьті тіркемені сүйрегенде, тіркеменің салмағын сүйрегіш құрылғыға шамамен 100 фунт күш (400 Н) түсетіндей етіп тарату өте маңызды. Сол сияқты, егер алдыңғы дөңгелектерге күшті күш түсірілсе, ал артқы дөңгелектерге жеткіліксіз болса, автомобиль тым қатты бұрылуы немесе тіпті бақылаудан шығуы мүмкін. Бұрылыс кезінде дөңгелектерге бүйірлік момент түседі, бұл МО-нан дөңгелектерге дейінгі қашықтыққа байланысты бұрылу күшін тудырады. Осылайша, қысқа дөңгелек аралығы бар автомобильде ("SWB") МО-нан артқы дөңгелекке дейінгі қысқа рычагтың арқасында артқы дөңгелекке үлкен бүйірлік күш түседі, бұл үдеуді арттырады және жүргізушіге жағдайды түзетуге аз уақыт береді, нәтижесінде бақылаудан шығу немесе одан да жаман жағдайлар туындауы мүмкін. Дөңгелек аралығы көлік құралдарының өлшемдерін жіктеуге арналған ең көп таралған жүйелердің бірінің негізін құрайды.
where is the force on the front tires, is the force on the rear tires, is the distance from the CM to the rear wheels, is the distance from the CM to the front wheels, is the wheelbase, is the mass of the vehicle, is the acceleration of gravity (approx. 9.8 m/s2), is the height of the CM above the ground, is the acceleration (or deceleration if the value is negative). So, as is common experience, when the vehicle accelerates, the rear usually sinks and the front rises depending on the suspension. Likewise, when braking the front noses down and the rear rises. Because of the effect the wheelbase has on the weight distribution of the vehicle, wheelbase dimensions are crucial to the balance and steering. For example, a car with a much greater weight load on the rear tends to understeer due to the lack of the load (force) on the front tires and therefore the grip (friction) from them. This is why it is crucial, when towing a single axle caravan, to distribute the caravan's weight so that down thrust on the tow hook is about 100 pounds force (400 N). Likewise, a car may oversteer or even "spin out" if there is too much force on the front tires and not enough on the rear tires. Also, when turning there is lateral torque placed upon the tires which imparts a turning force that depends upon the length of the tire distances from the CM. Thus, in a car with a short wheelbase ("SWB"), the short lever arm from the CM to the rear wheel will result in a greater lateral force on the rear tire which means greater acceleration and less time for the driver to adjust and prevent a spin out or worse. Wheelbases provide the basis for one of the most common vehicle size class systems.
Таңбашадағы дөңгелек аралықтарының өзгеруі
Кейбір сәнді көліктер кеңістікті, демек көліктің жайлылығын арттыру үшін ұзын дөңгелек аралығы бар нұсқаларда ұсынылады. Мұндай практика көбінесе Mercedes Benz S Class сияқты толық көлемді автомобильдерде кездеседі, бірақ Rolls Royce Phantom сияқты аса сәнді көліктер және тіпті Rover 75 сияқты үлкен отбасылық көліктер де "лимузин" нұсқаларымен шығарылды. Ұлыбритания Премьер-Министрі Тони Блэр ресми пайдалану үшін Rover 75 көлігінің ұзын дөңгелек аралығы бар нұсқасын алды. Тіпті VW Tiguan және Jeep Wrangler сияқты кейбір SUV көліктері де ұзын дөңгелек аралығымен қолжетімді. Керісінше, Honda Accord сияқты кейбір көліктердің купе түрлері, олардан туындаған седан көліктеріне қарағанда әдетте қысқа дөңгелек аралығында жасалады.
Some luxury vehicles are offered with long wheelbase variants to increase the spaciousness and therefore the luxury of the vehicle. This practice can often be found on full size cars like the Mercedes Benz S Class, but ultra luxury vehicles such as the Rolls Royce Phantom and even large family cars like the Rover 75 came with 'limousine' versions. Prime Minister of the United Kingdom Tony Blair was given a long wheelbase version of the Rover 75 for official use. and even some SUVs like the VW Tiguan and Jeep Wrangler are available with long wheelbases. In contrast, coupé varieties of some vehicles such as the Honda Accord are usually built on shorter wheelbases than the sedans they are derived from.
Велосипедтер
Көптеген саудада қолжетімді велосипедтер мен мотоциклдердің доңғалақ базасы олардың масса орталығының биіктігіне шаққанда өте қысқа болғандықтан, олар «тоқтату» және «дөңгелектеу» сияқты трюктерді орындай алады.
The wheelbase on many commercially available bicycles and motorcycles is so short, relative to the height of their centers of mass, that they are able to perform stoppies and wheelies.
Скейтбордтар
Скейтбордта "көлік аралығы" термині палубадағы екі ішкі орнату тесігі арасындағы қашықтықты білдіреді. Бұл екі дөңгелек осінің орталары арасындағы қашықтықтан өзгеше. Мұндай баламалы қолданылу себебі – палубалар алдын ала жасалған тесіктермен сатылады, бірақ көбінесе тіреулер мен дөңгелектерсіз. Сондықтан, палубаның осы сипаттамасын өлшеу және сипаттау үшін алдын ала жасалған тесіктерді пайдалану ыңғайлырақ. Жиі кездесетін жаңылыс пікір – дөңгелек аралығы скейтбордистің бойына байланысты. Дегенмен, палубаның ұзындығы одан жақсы нұсқа болар еді, себебі дөңгелек аралығы скейтбордистің бойына қарамастан, әртүрлі жылдамдықтарда немесе әртүрлі жерлерде пайдалы қасиеттерге әсер етеді. Мысалы, ұзын дөңгелек аралығы бар палуба, мысалы, бұрылыстарға жақынырақ жауап береді, бұл жоғары жылдамдықтарда жиі қажет. Ал қысқа дөңгелек аралығы бар палуба, мысалы, бұрылыстарға жылдам жауап береді, бұл көбінесе аулалардағы бассейндерде немесе жылдам немесе күшті бұрылыстарды талап ететін басқа да жерлерде сырғанау кезінде қажет.
In skateboarding the word 'wheelbase' is used for the distance between the two inner pairs of mounting holes on the deck. This is different from the distance between the rotational centers of the two wheel pairs. A reason for this alternative use is that decks are sold with prefabricated holes, but usually without trucks and wheels. It is therefore easier to use the prefabricated holes for measuring and describing this characteristic of the deck. A common misconception is that the choice of wheelbase is influenced by the height of the skateboarder. However, the length of the deck would then be a better candidate, because the wheelbase affects characteristics useful in different speeds or terrains regardless of the height of the skateboarder. For example, a deck with a long wheelbase, say , will respond slowly to turns, which is often desirable in high speeds. A deck with a short wheelbase, say , will respond quickly to turns, which is often desirable when skating backyard pools or other terrains requiring quick or intense turns.