Жарылыс салдарынан туындаған жарақаттар

Кіріспе

Жарақат түрі

Жарылысқа тікелей немесе жанама әсер етуден туындайтын жарақат – күрделі дене жарақаты. Адамның жарылып жатқан оқ-дәріге, мысалы, минаға жақын тұрғаны, әсіресе алғашқы жарақат алуы мүмкін. Сонымен қатар, жарылыстан болатын қысымның өзгеруі қан тамырлары мен есту жүйесіндегі жүйке жолдарын зақымдауы мүмкін. Сондықтан, зардап шеккен адамдардың есту қабілеті қалыпты болса да, дыбыстық ақпаратты қабылдауда қиындықтар тууы мүмкін. Бұл әсерлердің үйлесімі есту қабілетін жоғалтуға, құлақ шуына, бас ауыруына, бас айналуына және дыбысты өңдеудегі қиындықтарға әкелуі мүмкін. Бұл жарақаттар дененің кез келген бөлігіне әсер етуі мүмкін және кейде көзге көрінетін қан кетумен бірге терең жарақатқа әкелуі мүмкін. Жоғары қуатты жарылғыш заттар үсті қысымды соққы толқынын тудырады, ал төмен қуатты жарылғыш заттар жарылыссыз детонацияланып, үсті қысымды толқын жаратпайды. Жарылыс толқыны бірнеше миллисекундқа созылатын ауа қысымының күрт өсуімен басталады. Жағымды толқыннан кейін жарылыс толқынының теріс қысымы (сору) дереу пайда болады. Жарылыс толқынының ұзақтығы жарылғыш материалдың түріне және жарылыс ошағынан қашықтыққа байланысты. Жарылыс толқыны жарылыс көзінен сығылған және тез кеңейіп жатқан газдар шар ретінде таралып, өте жоғары жылдамдықпен ауаның бірдей көлемін ығыстырады. Жарылыс толқынының жылдамдығы ауада қолданылған жарылғыш заттың түрі мен мөлшеріне байланысты өте жоғары болуы мүмкін. Жарылыс жолында тұрған адамға тек артық барометрлік қысым ғана емес, сонымен қатар жарылыс толқынының соққы фронтынан тікелей соққан жоғары жылдамдықты желдің қысымы да әсер етеді. Жарылыс толқынынан туындаған зақымның ауырлығы бастапқы оң қысым толқынының ең жоғары мәніне, қысымның ұзақтығына, жарылыс ортасына, жарылыс ошағынан қашықтыққа және жабық кеңістіктер мен қабырғалардың шоғырландыру дәрежесіне байланысты. Мысалы, қатты беттерге жақын немесе олардың ішінде болған жарылыстар соққы толқынының шағылысуынан 2-9 есе күшейеді. Нәтижесінде, жарылыс пен ғимарат арасында тұрған адамдар ашық кеңістіктегілерге қарағанда екі-үш есе көп зақымданады. Бұл мидың зақымдануына, неврологиялық және нейросенсорлық салдарларға әкелуі мүмкін. Бұл бастапқы, екінші, үшінші және төртінші жарылыс механизмдерінің үйлесімінен туындаған күрделі клиникалық синдром. Жарылыс жарақаттары көбінесе политравма түрінде көрінеді, яғни бірнеше органдар мен жүйелерге әсер ететін жарақат. Зақымдалған органдардан, мысалы өкпеден немесе ішекten қан кету, миды қоса алғанда, барлық маңызды органдарға оттегі жеткізілмеуіне себеп болады. Өкпе зақымдалғанда ауадан оттегі қабылдау беті азаяды, бұл миға жеткізілетін оттегі мөлшерін азайтады. Тіндердің жойылғандығы гормондардың немесе медиаторлардың синтезін және қанға шығарылуын бастайды, олар миға жеткен кезде оның жұмысын өзгертеді. Зақымдалған шеткі тіндер мен органдардағы жүйке ұштарының тітіркенуі жарылыс салдарынан туындаған нейротравмаға да маңызды үлес қосады. Жарылысқа ұшыраған адамдар жарылысқа дейін және кейін болған оқиғаларды есте сақтауда қиындықтарды, шатасуды, бас ауыруын, шындықты сезіну қабілетінің төмендеуін және шешім қабылдау қабілетінің нашарлауын жиі көрсетеді. Жарылыстардан миына зақым алған науқастарда көбінесе кенеттен мидың ісінуі және ми тамырларының тарылуы байқалады, тіпті тұрақты бақылау жүргізілсе де. Алайда, жарылыс салдарынан туындаған нейротравманың алғашқы белгілері бастапқы оқиғадан кейін бірнеше ай немесе тіпті жылдар өткен соң пайда болуы мүмкін, сондықтан олар екінші ми жарақаты ретінде жіктеледі. Симптомдардың кең спектріне салмақ жоғалту, гормоналдық дисбаланс, созылмалы шаршау, бас ауыруы, есте сақтау, сөйлеу және тепе-теңдік проблемалары кіреді. Бұл өзгерістер көбінесе қабілетсіздікке әкеліп, күнделікті іс-әрекеттерге кедергі келтіреді. Жарылыс құрбандарының БИНТ-ін дұрыс бағаламау салдарынан профилактикалық ем және/немесе уақтылы оңалтуға қажетті уақыт жоғалады. Нейропатология маманы, доктор Дэниел "Дэн" Перл, мидың жарақаттануынан кейін ми тіндерін зерттеу жүргізіп, бас сүйек-ми жарақаты (ЖМЖ) мен посттравматикалық стресс синдромы (ПТСС) арасындағы себеп-салдарлық байланысты анықтады. Перл 2008 жылы Конгресс тапсырған Нейробиология және регенеративтік медицина орталығын құру үшін Бірыңғай қызметтер университетінің денсаулық ғылымдары факультетіне профессор ретінде қабылданды.

A blast injury is a complex type of physical trauma resulting from direct or indirect exposure to an explosion. Primary injuries are especially likely when a person is close to an exploding munition, such as a land mine. Additionally, the intensity of the pressure changes from the blast can cause injury to the blood vessels and neural pathways within the auditory system. Therefore, affected individuals can have auditory processing deficits while having normal hearing thresholds. The combination of these effects can lead to hearing loss, tinnitus, headache, vertigo (dizziness), and difficulty processing sound. These injuries may affect any part of the body and sometimes result in penetrating trauma with visible bleeding. High order explosives produce a supersonic overpressure shock wave, while low order explosives deflagrate and do not produce an overpressure wave. A blast wave generated by an explosion starts with a single pulse of increased air pressure, lasting a few milliseconds. The negative pressure (suction) of the blast wave follows immediately after the positive wave. The duration of the blast wave depends on the type of explosive material and the distance from the point of detonation. The blast wave progresses from the source of explosion as a sphere of compressed and rapidly expanding gases, which displaces an equal volume of air at a very high velocity. The velocity of the blast wave in air may be extremely high, depending on the type and amount of the explosive used. An individual in the path of an explosion will be subjected not only to excess barometric pressure, but to pressure from the high velocity wind traveling directly behind the shock front of the blast wave. The magnitude of damage due to the blast wave is dependent on the peak of the initial positive pressure wave, the duration of the overpressure, the medium in which it explodes, the distance from the incident blast wave, and the degree of focusing due to a confined area or walls. For example, explosions near or within hard solid surfaces become amplified two to nine times due to shock wave reflection. As a result, individuals between the blast and a building generally suffer two to three times the degree of injury compared to those in open spaces. and brain damage, with potential neurological and neurosensory consequences. It is a complex clinical syndrome caused by the combination of all blast effects, i. e., primary, secondary, tertiary and quaternary blast mechanisms. Blast injuries usually manifest in a form of polytrauma, i. e. injury involving multiple organs or organ systems. Bleeding from injured organs such as lungs or bowel causes a lack of oxygen in all vital organs, including the brain. Damage of the lungs reduces the surface for oxygen uptake from the air, reducing the amount of the oxygen delivered to the brain. Tissue destruction initiates the synthesis and release of hormones or mediators into the blood which, when delivered to the brain, change its function. Irritation of the nerve endings in injured peripheral tissue or organs also contributes significantly to blast induced neurotrauma. Individuals exposed to blast frequently manifest loss of memory of events before and after explosion, confusion, headache, impaired sense of reality, and reduced decision making ability. Patients with brain injuries acquired in explosions often develop sudden, unexpected brain swelling and cerebral vasospasm despite continuous monitoring. However, the first symptoms of blast induced neurotrauma (BINT) may occur months or even years after the initial event, and are therefore categorized as secondary brain injuries. The broad variety of symptoms includes weight loss, hormone imbalance, chronic fatigue, headache, and problems in memory, speech and balance. These changes are often debilitating, interfering with daily activities. Because BINT in blast victims is underestimated, valuable time is often lost for preventive therapy and/or timely rehabilitation. that neuropathology specialist, Dr. Daniel "Dan" Perl, had conducted research on brain tissue exposed to traumatic brain injury (TBI), discovering a causal relationship between IED blast waves and PTSD. Perl was recruited to the faculty of the Uniformed Services University of the Health Sciences as a professor of pathology and to establish the Center for Neuroscience and Regenerative Medicine mandated by Congress in 2008.

Жарақаттыларды бағалау және сұрыптау

Жайда немесе құрылымдық құлауға себеп болатын жарылыстар көбінесе көп өлім мен жарақатқа әкеледі. Жайдағы кеңістіктерге шахталар, ғимараттар және ірі көліктер жатады. Оқиғадан туындаған жалпы құрбандар санын шамамен анықтау үшін, алғашқы сағатта келгендер санын екі есеге арттырыңыз. Аз жарақат алған науқастар көбінесе бірінші болып келеді, өйткені олар өздері ең жақын ауруханаға барады. Ең ауыр жарақат алғандар шұғыл медициналық көмек арқылы ("кері сұрыптау") кейінірек келеді. Егер құрылым құласа, онда ауыр жарақаттар бірте-бірте келіп түседі.