Кіріспе

Субрата Рой (1948 жылдың 10 маусымы – 2023 жылдың 14 қарашасы) – 1978 жылы «Сахара Үндістан Паривар» бизнес-конгломератын құрған үнді бизнесмені. «Сахара Үндістан Паривар» Аамби Вэлли Сити, «Сахара» киностудиясы, «Эйр Сахара», «Уттар Прадеш Визардс» және «Филми» сияқты көптеген компанияларды қамтыды. 2012 жылы «India Today» журналы Ройді ең ықпалды үнді бизнесмендерінің он біріншісі деп атады. 2004 жылы «Time» журналы «Сахара» тобын «Үндістан темір жолынан кейін екінші ірі жұмыс беруші» деп таныды. «Сахара» бүкіл Үндістан бойынша 5000-нан астам мекемеде жұмыс істейді және «Сахара Үндістан» шаңырағында шамамен 1,2 миллион адам (далалық және кеңсе қызметкерлері) жұмыс істейді.

Ерте өмір

Субрата Рой 1948 жылғы 10 маусымда Арарияда бенгалдық индуист отбасында Судир Чандра Рой мен Чаби Ройдың отбасында дүниеге келді. Оның әкесі мен анасы Дака, Бикрампур, Шығыс Бенгалиядан (қазіргі Бангладеш) Бхагьякуль Заминдар деген бай жер иелері отбасынан шыққан. Рой Калькуттадағы Holy Child институтында оқыды, кейін Горакхпурдағы мемлекеттік техникалық институтында механикалық инженерия мамандығы бойынша білім алды. Рой өзінің алғашқы бизнесін Горакхпурда бастады.

Іскерлік мансап

Рой 1976 жылы қиындыққа тап болған, ақшалай қорды басқарып, оны өз иелігіне алған Sahara Finance компаниясына қосылды. Ол 1978 жылы компанияның қаржылық моделін өзгертті. Сахара компаниясы Peerless Group-тан әлдеқайда ертерек пайда болған қаржылық модельді қолданған деседі. Олар төлемдерді қабылдайтын банктік емес компаниялар (RNBC) ретінде танылады, бұл компаниялар өте төмен сомадағы салымдарды қабылдайды. 1990 жылдары Рой Лакхнауға көшіп, осы қала оның тобының негізіне айналды. Осыдан бастап компания бизнестің алуан түрлі салаларын қамтитын Үндістанның ең ірі конгломератына айналды. Қазіргі таңда компания қаржылық қызметтер, білім беру, жылжымайтын мүлік, медиа, ойын-сауық, туризм, денсаулық сақтау және қонақжайлылық салаларында қызмет етеді. 1992 жылы хинди тіліндегі Rashtriya Sahara газеті жарық көрді. 1990 жылдардың соңында Пуне қаласының жанындағы Амби аңғары қаласының құрылысы басталды. 2000 жылы Sahara TV телеарнасы іске қосылып, кейіннен Sahara One деп атау өзгертті. 2003 жылы Sahara үш апталық журнал шығарды: Sahara Time (ағылшын тілінде), Sahara Samay (хинди тілінде) және Sahara Aalmi (үрді тілінде). 2010 жылы Sahara Лондондағы Grosvenor House қонақ үйін, ал 2012 жылы Нью-Йорктегі тарихи Plaza қонақ үйін және Dream Downtown қонақ үйін сатып алды. Sahara компаниясының жұмыс күші шамамен 1,2 миллион адамды құрайды, оның ішінде жалақы алатын қызметкерлер, консультанттар, далалық жұмысшылар, агенттер және бизнес серіктестер бар. 2004 жылы Time журналы Sahara тобын "Үндістан темір жолынан кейін екінші ірі жұмыс беруші" деп атады. Сахарада 90 миллионнан астам инвестор мен салымшы бар, бұл Үндістанның барлық үй шаруашылықтарының шамамен 13% құрайды. Рой Үндістандағы шағын қалалар мен ауылдарға бағытталған онлайн білім беру (Edunguru) саласына енуді жоспарлап отырды. Ол Үндістанның және шетелдің жетекші университеттері мен колледждерінен құрылған команда құрды. 2019 жылдың маусым айында Рой Sahara Evols брендімен автомобиль саласына енгенін жариялады. Sahara Evols компаниясы электр көліктерінің (EV) кең ассортиментін және оларға қатысты жоғары сапалы қызметтерді ұсынады.

Құқықтық мәселелер

2014 жылдың 26 ақпанында Үндістанның Жоғарғы соты, Ройдың Нарықты реттеушімен (SEBI) арадағы құқықтық дауға байланысты сотқа келмегені үшін оны қамауға алуға бұйрық берді. Қамаудан кейін оның адвокаты Ройдың 92 жастағы анасының денсаулығы нашар екенін және оған "үлкен ұлының" қасында болу қажеттігін, сондықтан ол сотқа келмегенін мәлімдеді. Сотталу барысында сотқа келмегені үшін Рой 2016 жылдың мамыр айынан бері Делидегі Тихар түрмесінде қамауда болды. Сахараға аталған соманың бір бөлігін жинау үшін Үндістандағы активтерінің бір бөлігін сатуға рұқсат берілді. Рой өзіне тағылған айыптауларды жоққа шығарды және Соня Гандидің елдің премьер-министрі болуына қарсы шыққандығы үшін Үндістан Ұлттық Конгресін "құбыжық аңдынумен" айыптады. Бастапқыда 2014 жылдың 26 наурызында Жоғарғы сот оған SEBI-ге 10000 крор рупий салмақтанған ақша салу шартымен уақытша кепілдік берді. Алайда, ол 10000 крор рупий салмады. 2014 жылдың тамызында Рой жеткілікті қаражат жинау үшін бірнеше қонақүйлерін сатуға тырысты. Ройға 2017 жылдың мамырында қайтыс болған анасының соңғы рәсімін өткізу үшін төрт аптаға кепілдік берілді, кейін ол 24 қазанға дейін ұзартылды. Осы уақыттан бастап ол түрлі себептермен кепілдік мерзімін ұзартуға қол жеткізді. 2019 жылдың 31 қаңтарына қарай Сахараның жалпы міндеттемелерін өтеу үшін әлі де 10621 крор рупий төлеуі керек болды. Рой компанияның негізгі принциптері сақталғанын және активтері міндеттемелерден 3-5 есе артық екенін мәлімдеді. Сахара сондай-ақ 22500 крор рупий салды, оның 95% инвесторларға қайтарылды, сондықтан әділеттің арқасында бұл ақша Сахара Үндістанға қайтарылады деп күтілуде. 2012 жылдан бері Securities and Exchange Board of India (SEBI) инвесторларға бар болғаны 64 крор рупий қайтарды. Сондай-ақ, Сахара 2009-2010 және 2012-2013 жылдар аралығында салымшылардың 95 пайызына инвестициямен бірге қайтарылған сыйақы бойынша табыс салығы департаменттеріне 725,97 крор рупий төлегені хабарланды. Салық органы инвесторлардың бар екенін анықтады және осыған сәйкес сол жылдары жасалған төлемдерді растады. Сахараның Жоғарғы соттағы бір аргументі мынадай: егер бір мемлекеттік орган инвесторларды тапса, екіншісі неге таба алмайды? 2020 жылдың 5 қазанында Netflix антологиядағы төрт фильмнің үшеуін шығарды, олар Виджай Маллия ("Жақсы уақыттардың патшасы"), Нирав Моди ("Алмаз мәңгілік емес") және Субрата Рой ("Әлемдегі ең үлкен отбасы") туралы фильмдерді қамтыды, ал Рамалинга Раджу туралы соңғы эпизод заңдық шектеулерге байланысты 2020 жылдың желтоқсанына дейін шығарылмады.

Гуманитарлық көмек

2013 жылы Сахара Уттаракханд аймағындағы су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсетті, олар бір лак (100 мың) бөтелке ішуге жарамды су, бумаланған шырын және азық-түлік жиынтығымен, сондай-ақ шамдар мен отты жағу таяқшаларымен қамтамасыз еткені хабарланды. Дәрігерлермен және тегін дәрі-дәрмекпен жабдықталған 25 медициналық көлік құралы қолжеткізілді. Топ 10 000 дайын үйлерді салу арқылы қалпына келтіру бағдарламасына да көмектесетінін мәлімдеді. Каргил соғысынан кейін Үндістанның премьер-министрі Атал Бихари Ваджпаи шейіт болғандардың 127 отбасына қаржылық көмек көрсеткені үшін "Сахара Индияны" мақтады. 2021 жылы Мумбайдағы "Сахара Стар" қонақ үйі "Feeding India" ұйымымен серіктестік құрды. Қонақ үй корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік шараларының аясында аш адамдарға тамақ ұсынады.

Өлім

Рой 2023 жылғы 14 қарашада 75 жасында метастаздық қатерлі ісік, гипертония және диабеттен туындаған асқынулармен ұзақ күресінен кейін кардиореспираторлық қанағаттанбай тоқтау салдарынан қайтыс болды. 12 қарашада денсаулығы нашарлағандықтан Мумбайдағы Кокилабен Дхирубай Амбани ауруханасы мен медициналық зерттеу институтына түсті.

Марапаттар мен құрметтер

Рой 2013 жылы Шығыс Лондон университетінен бизнес-лидерлік саласындағы құрметті докторлық дәрежесін алды, 2011 жылы Лондондағы Powerbrands Hall of Fame Awards марапаттау рәсімінде «Жылдың бизнес-иконасы» сыйлығымен марапатталды және 2007 жылы ITA – TV «Жылдың иконасы» атанды. 2004 жылы ол «Жержүзілік көшбасшылық» сыйлығын алды. Рой Үндістан теледидар академиясының бас жюри сыйлығымен және Л. Нараян атындағы Митила университетінің (Дарбанга) құрметті Д.Лит. дәрежесімен марапатталды. 2003 жылдан бері ол «Индия Тудей» журналының «Үндістанның ең ықпалды 50 адамы» тізіміне тұрақты түрде еніп отырады және 2012 жылы ең ықпалды бизнесмендердің он біріншісі деп танылды.