Кіріспе
Академиялық ойындар – АҚШ-та математика, тіл білімі және тарих пәндері бойынша ойыншылардың бір-бірін асырып түсу арқылы жеңіске жететін жарыс. Ресми турнирлерді жергілікті лигалар ұйымдастырады, ал ұлттық деңгейде Американың Академиялық Ойындар Лигалары (AGLOA) ұйымдастырады. Сегіз штаттың лигалары жыл сайын ұлттық турнир өткізеді, онда төрт дивизиондағы ойыншылар математика, ағылшын тілі және тарих салаларын қамтитын сегіз түрлі ойында бақ сынасады. Кейбір кезекпен ойналатын ойындарға тақта мен ойын текшелерінен тұратын жиынтық қажет, ал басқа ойындарда орталық төреші сұрақтар немесе анықтамалар жариялайды, ал әр ойыншы жеке жауап береді.
Тарих
AGLOA-ның пайда болуына дейін турнирлерді көптеген ойындардың авторы болған Ұлттық академиялық ойындар жобасы ұйымдастырды. Ең алғашқы турнирлер 1960 жылдардың соңында Флорида штатының Дэви қаласындағы Нова орта мектебінің аумағында немесе оның жанында өтті. Нова "Propaganda" және басқа да ойындардың бета-тестілеу орталығы болды. AGLOA-ның көптеген жетекшілері NAGP-мен байланысты болды. Жаңа лига Роберт В. Алленмен жеке даудың нәтижесінде ішінара құрылды. Аллен кейін AGLOA-ны авторлық құқықтарды, тауарлық белгілерді және тауарлық атауларды бұзғаны үшін сотқа берді. Academic Games Leagues of America 1991 жылы академиялық ойындарды білім беру құралы ретінде және ғылыми жарыс ретінде қолдануға ынталандыру мақсатымен құрылды. Дегенмен, турнирлерде қолданылатын көптеген ойындар 1960 және 1970 жылдары жасалған. Көптеген турнирлік ойындар Wff 'N Proof Learning Games компаниясынан алуға болады. Жаңа Орлеан қаласынан Нейл Голден аға AGLOA-ның қазіргі басқарма төрағасы, Мичиган штатының Вест-Блумфилд қаласынан Род Беард қазіргі вице-президент. Басқарманың басқа мүшелері Флорида, Джорджия, Луизиана, Мичиган, Пенсильвания және Батыс Вирджиния штаттарындағы академиялық ойындар лигаларын ұсынады.
Ойналған ойындар
AGLOA ресми турнирлерінде сегіз ойын ойналады. Кейбір жергілікті лигалар On Words (LinguiSHTIK-тің жеңілдетілген нұсқасы) сияқты басқа ойындарды да ойнайды.
Математикалық ойындар
AGLOA турнирлерінде екі математикалық ойын – «Теңдеулер» және «On Sets» ойналады.
Теңдеулер
Equations – 1965 жылы 2-3 ойыншы үшін жасалған математикалық ойын. Ойынға тыйым салынған, рұқсат етілген және міндетті бөлімдері бар, сондай-ақ сандармен және математикалық амалдармен белгіленген 24 куб қолданылады. Әрбір "шайқаудың" басында бір ойыншы мақсатты белгілеу үшін алтыға дейін кубты пайдаланады. Барлық ойыншылар қалған кубтарды мақсатқа тең келетін шешім табу үшін немесе мүмкін емес тақта + мақсат жағдайын даулап жеңу үшін қолдануы керек. Ойынды "өзгертулер" арқылы күрделендіруге болады. Қолданылатын өзгертулер ойыншының жас тобына байланысты өзгеше болады. Ойын әр ойыншының кезегінде бір кубты жылжыту арқылы, немесе қолдағы кубтармен шешім табуға болатынын, өткен кезеңде шешім болғанын және алдыңғы ойыншы оны жіберіп алғанын, немесе қолдағы кубтармен шешім табу мүмкін емес екенін даулап өтеді. Ойыншы дау шақырғанда, ол соңғы рет қимылын аяқтаған ойыншыға қарсы бағытталады. Үш ойыншылы ойында бейтарап ойыншы дау кезінде кімнің жағына қосылатынын өзі шеше алады. Басқа ойыншыны дұрыс даулаған ойыншы жеңіске жетеді. Ойынды ұтылған ойыншы екі ұпай, жеңгені алты ұпай, ал жеңген ойыншыны жақтаған ойыншы төрт немесе ұтылған ойыншыны жақтаған болса екі ұпай алады. Equations ойыны жоғары сыныпта факториалдарды, бөлшектерді және тіпті логарифмдерді қолдану арқылы күрделірек болады.
Құрамында
On Sets – негізгі логика мен жинақтар теориясын үйрететін тақта мен куб ойыны. Бұл ойын "Көкжиекті" құру үшін қолданылатын 16 картадан тұратын колоданы да пайдаланады. Әр картада әртүрлі түсті нүктелердің комбинациясы болады. Кубтарда сандар, түстер және логикалық операторлар бар. Ойыншылар одақ, қиылыс, бос жинақ, толықтыру сияқты логикалық ұғымдарды, сондай-ақ кіші жинақ сияқты шектеулерді қолдануды үйренеді. On Sets ойындарында түрлендірулерді де қолдануға болады. Ойыншы сандық кубтарды қолданып, мақсатқа тең логикалық тұжырым жасау үшін ресурстардағы кубтарды пайдалана отырып жеңіске жетеді. Сындар мен көп ойыншылы ойындар Equations ойыны сияқты жұмыс істейді.
WFF 'N дәлел
WFF 'N Proof – 1961 жылы профессор Лейман Алленнің символдық логиканың негіздерін оқыту мақсатымен жасаған тақта мен кубтан тұратын ойын. Ойынға p, q, C, N, A, K, E, s, r, o және i сияқты әртүрлі әріптер жазылған 28 куб қолданылады. Ойын тақтасында тыйым салынған, рұқсат етілген және міндетті аймақтар бар. Ойынды жеңу үшін кубтарды пайдаланып «WFF» (Well Formed Formula – дұрыс құрылған формула) құрастырып, дәлелдеме жазу қажет. Бұл ойын 2013 жылы AGLOA ұйымы қабылдаған, бірақ 2018 жылдан кейін турнир бағдарламасынан алынып тасталды.
Тілдік
LinguiSHTIK – тілдік өнер мен лингвистиканы үйрететін техникалық ойын. Ойынға ойнауға арналған кілемше және 26 әрпі басылған 23 кубик кіреді. Ойыншы қолда бар әріптерден сөз құрастырып, оны белгілі талаптарға сай келетін сөйлемде қолдануы керек. Талап сөйлем немесе сөздің құрылымы, мысалы, клаузалар саны, сөз табының бөлігі, әріптер саны сияқты ерекшеліктерді көрсетеді. LinguiSHTIK-тегі қиындықтар басқа куб ойындарына ұқсас, бірақ ерекшелігі – кез келген кубикті жылжыту жеңіске алып келетін жағдайда қолданылатын "форсаж" (forceout) мүмкіндігі. LinguiSHTIK сөйлем үлгілері, клаузалар, грамматика және етістіктер сияқты ұғымдарды үйретеді. Ойын танымал Scrabble сөз ойынына ұқсас элементтерге ие, бірақ грамматикалық талаптар мен ортақ әріптер жиынтығы арқылы ойынға жаңа қырысқандық қосады.
Насихаттау
Пропагандада, барлық ойыншыларға орталық оқырман ілеспелерді оқиды. Әр ойыншы тізімнен, егер бар болса, осы ілеспеде қолданылған ықпалдау әдісін таңдауы керек. Пропаганда техникаларының бірнеше бөлімі бар; оқырман сондай-ақ ықпалдау әдісі қай бөлімде тізімделгенін хабарлайды. Әртүрлі лигаларда ұпай жинау әдістері әртүрлі, бірақ ресми AGLOA ұпай жинау жүйесі «батыл» және «сақтық» ставкаларын қамтиды. Егер сіз «батыл» ставка жасасаңыз, дұрыс жауап бергеніңіз үшін төрт ұпай аласыз немесе дұрыс емес жауап бергеніңіз үшін екі ұпай жоғалтасыз. Егер сіз «сақтық» ставка жасасаңыз, дұрыс жауап бергеніңіз үшін екі ұпай аласыз, бірақ дұрыс емес жауап бергеніңіз үшін ұпай жоғалтпайсыз. Бір турда тоғыз сұрақтан тұрады, сондықтан бір турдағы ең жоғары ұпай 36, ал ең төменгі ұпай 18 болады. Пропагандадағы көптеген ілеспелер жарнамада немесе саясатта естілетін мәлімдемелерді қамтиды. Пропаганданың алты бөлімі бар, бірақ әр маусымда тек төрт бөлім қолданылады. 2016–2017 маусымында А, В, D және Е бөлімдері қолданылады, ал 2017–2018 маусымында B, C, D және F бөлімдері қолданылады. 2018–2019 маусымы үшін бөлімдер А, С, D және Е. 2019–2020 маусымы үшін бөлімдер А, В, С және F. 2020–2021 маусымы үшін бөлімдер В, С, D және Е. Міне, барлық Пропаганда техникалары, бөлімдер бойынша тізімделген.
Төрағалар
Бір оқырман АҚШ президенті туралы үш анықтама жасайды. Әр ойыншы осы анықтаманы қай президентті сипаттайтынын жеке-жеке жазып алуы керек. Ең алғашқы анықтамаға дұрыс жауап берген ойыншылар, кейінірек анықтамалар берілгеннен соң жауап берген ойыншыларға қарағанда көбірек ұпай алады. Бірінші анықтама 6 ұпайға бағаланады, екіншісі – 4 ұпайға, ал үшіншісі – 2 ұпайға. 6 ұпайлық анықтама ең қиыны, ал 4 және 2 ұпайлық анықтамалар прогрессивті түрде оңайлай түседі. Бастауыш және орта буындарда маусым сайын президенттердің тек бір бөлігі ғана қолданылады. Осы буындар үшін, президенттердің 1–17, 16–33 және 28–46 аралықтары әр жыл сайын ауысады. Дегенмен, Жастар және Үлкендер буындарында әр маусымда президенттердің екі аралығы қолданылады. Турнир кезінде ойыншыларға президенттің аты-жөні, туған күні, туған жері және басқа да негізгі ақпараттары бар анықтамалық материал ұсынылады.
Әлемдегі оқиғалар
Бұл шара 2016 жылға дейін ұлттық турнирдің құрамына кірді, содан кейін оның екі кезеңі – «Ағымдағы оқиғалар» және «Тақырып» жеке-жеке ойынға айналды. Бұл ойын бастапқыда «World Card» деп аталған.
Қазіргі оқиғалар
Бұл оқиға өткен жылғы, шетелдік және отандық жағдайларға қатысты. Ол тікелей бәс тігу раундысынан (Wager Round) тұрады, онда ойыншылар қанша ұпай салмаққа кеткенін таңдайды, және шарап раундысынан (Lightning Round), онда раунд басталмас бұрын әр сұраққа берілетін ұпай саны анықталады. Тікелей бәс тігу раундысында ойыншыларға «халықаралық саясат» немесе «өнер мен ойын-сауық» сияқты жалпы санат берілгеннен кейін екі, төрт немесе алты ұпай салмаққа салуға болады. Ойыншыға бәс тігу үшін міндетті түрде ұпайы болуы керек емес; демек, теріс ұпайлар да мүмкін. Бәс тігілгеннен кейін сұрақ қойылады және ойыншылар жауап береді. Дұрыс жауапқа салынған ұпайдың мөлшері беріледі, ал дұрыс емес жауаптан соманың жартысы кетеді. Шарап раундысында сұрақтарға судьялар алқасы ойын басталғанға дейін ұпайлық мәндерді (екі, төрт немесе алты, әрқайсысынан алты сұрақтан) тағайындайды. Сұрақтар жылдам қойылады, және дұрыс жауап оның құнын алады; алайда, тікелей бәс тігу раундысынан айырмашылығы, дұрыс емес жауап үшін санкция қарастырылмаған.
Тақырып
Бұл оқиға өзінің бауырлас ойыны – «Ағымдағы оқиғалар» ойынына өте ұқсас, ол бұрын Әлемдік оқиғалардың бір бөлігі болған. Ойын осыған ұқсас тәртіппен өтеді және ұпайлар да осылай есептеледі: бастапқыда ставка раунды, содан кейін жылдам жауап раунды. Басты айырмашылық – бұл ойын екі жыл бұрын ұлттық турнирде таңдалған белгілі бір тақырыпқа қатысты тарихи фактілерге арналған. Мәселен, бұрынғы тақырыптардың ішінде 1970 жылдар, НАСА тарихы, Мезоамерикалық өркениеттер (ацтектер, инкалар, майялар), Бірінші дүниежүзілік соғыс және Америка Азамат соғысы болды. 2017–2018 жылғы маусымның тақырыбы – грек және рим мифологиясы, ол 2015–2016 жылғы турнирде дауыс беру арқылы таңдалды. 2018–2019 жылғы маусымның тақырыбы «Әлемді өзгерткен 50 әйел» болды, оған Роза Паркс, Сакагева және Джейн Адамс кірді. 2019–2020 жылғы маусымның тақырыбы – «Жоғарғы Сот: кеше және бүгін».
Терминология
Академиялық ойындар турнирінің көрермендері бұрын естімеген мамандық сөздерін жиі естиді. Академиялық ойындарға қатысты ең көп қолданылатын сөздер мен олардың мағыналары төменде келтірілген. Жеңіс немесе қазір – Ойыншы, қолдағы текшелерді және қажет болса, ресурстардан бір текшені пайдаланып шешім таба алатынын білгенде, «Жеңіс немесе қазір» деп жариялайды. Классикалық нұсқада бұл «C A flub» немесе «A flub» деп те аталады. Мүмкін емес немесе ешқашан – Ойыншы, бұрынғы ойыншының қимылы салдарынан шешім табу мүмкін емес деп есептегенде «Мүмкін емес» деп жариялайды. Оған қарсы жариялаған ойыншы шешім табуға тырысып, дұрыс шешімнің бар екенін көрсетуі керек. Классикалық нұсқада бұл «P flub» деп аталады. Сұраныс – LinguiSHTIK сұранысын сұраныстың атын атап, ойын алаңының «Сұраныстар» бөліміне жасыл немесе қара текшені қою арқылы жариялауға болады. Ойыншының шешіміндегі сөздер мен сөйлемдер аталған шайқаудағы барлық сұраныстарға сай болуы керек. Күшпен шығару – Егер ойын уақыт шегінде аяқталмаса немесе «Қазір» немесе «Ешқашан» жағдайын тудырмайтын қимыл жасау мүмкін болмаса, ойын күшпен шығару кезеңіне өтеді. Күшпен шығару кезінде ойыншыларға шешім табу үшін екі минут беріледі. Дұрыс шешім тапқан ойыншылар 4 ұпай алады, ал дұрыс емес шешім тапқандар 2 ұпай алады немесе аталған раунд үшін ең төменгі ұпай алады. Мақсат – Теңдеулер, Жиынтықтар және WFF 'N Дәлелдеу ойындарында бірінші ойыншы мақсатты белгілеу үшін ресурстардан текшелерді пайдалануы керек. Ойыншылар аталған шайқау бойында осы мақсатқа жетуге тырысады. Ресурстар – Ресурстар – әр шайқаудың басында тасталған текшелер. Шайқау – Кюбик ойынының бір кездесуі шайқау деп аталады. Шайқаудың ұзақтығы тасталған текшелер мен қатысқан ойыншыларға байланысты бірнеше минуттан бір сағатқа дейін созылуы мүмкін. Шешім – Ойыншы ресурстардағы текшелерді мақсатқа тең болатын шешім құру үшін пайдаланады. Шешім қағазға жазылуы керек. Шешім ұсынылғаннан кейін басқа ойыншылар оны тексереді. Кешіктіру – Сыпайылықтың белгісі ретінде, ойыншылар қарсыластарының кезегінде бір минуттық таймерді іске қосу алдында «кешіктіру» сөзін айтады. Ойындардағы көптеген әрекеттердің уақыт шегі бар, ол 15 секундтан 3 минутқа дейін ауыспайды. Уақыт шегінен асып кету әдетте бір ұпай айыппұлмен қамтылады. Әлем – On Sets шайқасының басында бір ойыншы кездейсоқ түрде түсті нүктелері бар алтыдан он төртке дейінгі бірегей карталарды жазады. Осы карталардың жиынтығы әлем деп аталады. Нұсқау – Теңдеулер мен On Sets ойындарында ойыншылар аталған шайқауға әсер ететін үш нұсқау немесе аға буында алты нұсқау жариялай алады. Нұсқаулар ойынды тәжірибелі ойыншылар үшін қызықтырақ және күрделірек етуге арналған. Нұсқаулардың мысалдары: бір текшенің басқа текшені білдіретін «дикийлер», санды кері сан ретінде түсіндіретін «көкке қарап тұру» және т.б.