Кіріспе
Бахрейн саясаты 2002 жылдан бері конституциялық монархия аясында қалыптасып келеді, онда үкіметті Бахрейн королі Хамад бин Иса әл-Халифа тағайындайды. 2020 жылдан бері үкімет басшысы – Бахрейн қорғаныс күштерінің бас қолбасшысының орынбасары, Халифа бин Салман әл-Халифаның қазасына байланысты премьер-министр болған Салман бин Хамад әл-Халифа. Парламент екі палаталы заң шығару органы болып табылады, оған барлық халықтың сайлау құқығымен сайланатын Өкілдер кеңесі және король тікелей тағайындайтын Консультативтік кеңес (Шура кеңесі деп те аталады) кіреді.
Иса бин Салман Әл Халифа
Бахрейн 1971 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды, оның билеушісі шейх Иса бин Салман Әл-Халифа болды. 1972 жылы Иса конституцияны әзірлеу және бекіту үшін Құрылтай жиналысын сайлау туралы жарлық шығарды. Құрылтай жиналысының сайлаушылары – 20 және одан жоғары жастағы, жергілікті туған ер азаматтар болды. Құрылтай жиналысы 22 сайланған делегат, Министрлер кеңесінің 12 мүшесі және әмір тікелей тағайындаған 8 мүшеден тұрды. Барлық сайлауға түскен кандидаттар тәуелсіздер болып қатысты. Конституция жобасы Әл-Халифа отбасының мұрагерлік билігін бекітті және 44 мүшеден тұратын, бір палаталы заң шығару органы (Ұлттық Ассамблея) құруды көздерді, оның 30 мүшесі жергілікті туған ер азаматтармен сайланатын, ал қалған 14 мүшесі патша тағайындаған үкімет министрлері болатын. Конституция 1973 жылдың желтоқсан айында жарлық арқылы қабылданды. 1994 жылдың желтоқсан айында жастардың бір тобы халықаралық марафонда жалаңаяқ жүгірген әйелдерге тас лақтырды. Полициямен болған қақтығыс тез арада азаматтық наразылыққа ұласты. 1994-2000 жылдар аралығында солшылдар, либералдар және исламистер бірігіп, халық көтерілісі болды. Осы оқиға салдарынан шамамен қырық адам қаза тапты.
Хамад бин Иса әл-Халифа
Репрессия 1999 жылы Хамад бин Иса әл-Халифа Бахрейн әмірі болғаннан кейін аяқталды. Ол парламент сайлауын ұйымдастырды, әйелдерге дауыс беру құқығын берді және барлық саяси тұтқындарды босатты. 2001 жылдың 14-15 ақпанында өткен референдумда 2002 жылдың 14 ақпанында қабылданған Ұлттық іс-қимыл хартасы қолдау тапты. Сайланған өкілді орган 1999 жылы мемлекет басшысы болған шейх Исаның ұлы шейх Хамад бин Иса әл-Халифа билігіне дейін қайта енгізілген жоқ. Ол шектеуші мемлекеттік қауіпсіздік заңдарын жою, әйелдерге дауыс беру құқығын беру, барлық саяси тұтқындарды босату және парламент сайлауын өткізу арқылы кең ауқымды саяси реформаларды бастады. Бірінші сайлау 2002 жылғы Бахрейн жалпы сайлауы болды, депутаттар төрт жылдық мерзімге сайланды; екінші парламенттік сайлау 2006 жылғы Бахрейн жалпы сайлауы болды. Бахрейн Корольдігін 1999 жылдан бері король Хамад бин Иса басқарады. Әл-Халифа отбасы Бахрейнді 1700-ші жылдардың соңынан бері басқарып келеді. Қазіргі билеуші Хамад бин Иса 1999 жылы Бахрейннің әмірі болды. 2002 жылы Бахрейнді патшалық деп жариялап, патша тағына отырды. Реформалар Ұлттық іс-қимыл хартасына негізделді, бұл саяси өзгерістердің пакеті 2001 жылдың 14 ақпанында Бахрейн халқының 98,4% дауыс берген халықтық референдумда қолдаған. Референдум ұлттық сайлауға және елдің конституциялық монархияға айналуына жол ашты, елдің ресми атауын Бахрейн мемлекетінен Бахрейн Корольдігіне өзгертті (бұл өзгеріс 2002 жылдың ақпанында күшіне енді). 2002 жылдың 26 қазанында парламент сайлауы өтті, ал келесі айда жаңа заң шығарушы орган – Ұлттық жиналыс жұмысын бастады. Исламдық партиялар бастаған оппозиция 2002 жылғы сайлауды парламенттің екі палаталы табиғатына наразылық білдіру үшін бойкот жасады, өйткені тағайындалған жоғарғы палата, Шура кеңесі заңдарға вето қоюға құқылы. Шура мүшелері жоғары палатаның тағайындалуы Ұлыбритания (жоғары палатаның заң шығаруды кейінге қалдыру, бірақ вето қою құқығы жоқ) және Канада сияқты ұзақ уақыт бойы қалыптасқан демократиялардың ерекшелігі екенін атап өтті. Алайда, "Әл-Вейфақ" партиясының бойкотын қолдаған принцип, яғни заң шығару құқығына тек сайланған депутаттар ие болуы керек, әл-Вейфақ партиясы әйелдерге көбірек құқық беру үшін отбасылық заңға енгізілген өзгерістерге жауап ретінде, "әділ басшыларынан басқа ешкімнің заңға өзгерту енгізу өкілеттігі жоқ" деп мәлімдеген болатын, өйткені депутаттар "Құдайдың сөзін қате түсіндіре алады". Демократияландыру дін басшыларының ықпалын арттырды, олар өз қауымдарының дауыстарын кандидаттарға жеткізуге қабілетті болды. Ислам ғалымдары кеңесінің жетекшісінің орынбасары шейх Абдулла әл-Грайфи дін қызметкерлерінің ниеті туралы ескерту жасады: "Бізде 150 000 дауыс бар, біз оларды парламенттік депутаттарға жібереміз, және олар бұл хабарды анық түсінеді деп үміттенемін". Үкімет пен әйелдер құқығын қорғаушылар арасындағы жанжал кезінде, әйелдерге қатысты заңдық құқықтарды күшейту мәселесі бойынша дін қызметкерлері оппозицияны жұмылдыруда жетекшілік етті және өз жақтастарына әйелдер құқығын қолдаған депутаттарға қарсы дауыс беруді тапсырамыз деп қорқытты. Саясаттың ашылуы шииттік және сунниттік ислам партияларының сайлауда үлкен табыстарын көрсетті, бұл оларға өз саясатын жүргізу үшін парламенттік платформа берді. Бұл "адамгершілік мәселесі" деп аталатын мәселе саяси күн тәртібінде жоғары орынға көтерілді, партиялар дүкендердің терезелерінде әйелдердің киім-кешектерін, сиқыршылықты және іш киімдерді кір жуу желілеріне ілуді тыйым салу үшін науқандар бастады. Таяу Шығыстағы демократияландыруды талдаушылар исламдық партиялардың осы бағдарламаларды негіздеуде адам құқықтарын құрметтеуге сілтеме жасағанын атап өтті. Бұл топтар аймақта прогрессивті күш ретінде қызмет ете алатындығын дәлелдейді. Сайлауларда діни партиялардың толықтай үстемдігі діни қызметкерлерге саяси жүйеде жаңа орын берді, ең жоғары шиит діни жетекшісі шейх Иса Кассим өте маңызды рөл атқарды. Бір академиялық мақалаға сәйкес, "Шынында да, "Әл-Вейфақ" және бүкіл елде, Иса Кассиммен алдын ала кеңессіз, жеке мәртебе туралы заңның жоспарланған кодекстеуіне қатысты сұрақтардан бастап сайлауға қатысуға дейінгі шешімдер қабылдауға болады". 2007 жылы Al Wefaq парламенттік тергеуді қолдады, үкіметке парламенттік депутаттармен жиі қақтығысатын министрлерді: Денсаулық сақтау министрі доктор Нада Хаффад және Ақпарат министрі доктор Мұхаммед Абдул Гаффарды қызметтен алуға мәжбүр етті. Бахрейн либералдары діни партиялардың өсіп келе жатқан ықпалына қарсы тұру үшін азаматтық қоғам арқылы жеке бостандықтарды қорғау үшін ұйымдастырылды. 2005 жылдың қарашасында al Muntada, либералдық ғалымдардың тобы "Біздің құқығымыз бар" атты науқанды бастады, бұл науқан халыққа жеке бостандықтардың маңыздылығын және оларды қорғау қажеттілігін түсіндіруге бағытталған. 2006 жылдың наурыз айында сунниттік және шииттік ислам партияларының өкілдері Малайзияда өткен конференциядан оралғанда Бангкоктағы ұшу тоқтауы кезінде жиырма муниципалитет кеңесшісі жоғалып кетті. Жоғалған кеңесшілер Бахрейнге келгеннен кейін Бангкоктағы болуын қорғады, журналистерге бұл "фактілерді зерттеу миссиясы" болғанын айтты: "Біз Таиландқа жасаған сапарымыздан көп пайда көрдік, өйткені олардың көлік, ландшафт және жолдарды қалай басқаратынын көрдік". Бахрейндегі әйелдердің саяси құқықтары 2002 жылғы сайлауда әйелдерге ұлттық сайлауда дауыс беруге және кандидат болуға құқық берілгенде маңызды қадам жасады. Алайда, сол жылғы сайлауда ешбір әйел таңдалмады, оның орнына шииттік және сунниттік ислам партиялары сайлауда үстемдік етті, олар коллективті түрде көпшілік орындарды жеңіп алды. Әйелдер кандидаттарының сәтсіздігіне жауап ретінде алты әйел Шура кеңесіне тағайындалды, онда сондай-ақ Корольдіктің жергілікті еврей және христиан қауымдастықтарының өкілдері де бар. Елдің алғашқы әйел кабинетінің министрі 2004 жылы доктор Нада Хаффад Денсаулық сақтау министрі болғанда тағайындалды, ал мемлекеттік емес әйелдер тобы, Әйелдердің жоғары кеңесі 2006 жылғы жалпы сайлауға қатысу үшін әйелдер кандидаттарын даярлады. Король 2000 жылы елдің соттарын реттеу және әкімшілік және сот тармақтарының бөлінуін институционализациялау үшін Жоғары сот кеңесін құрды. Король кеңестің төрағасы болып табылады. 2005 жылдың 11-12 қарашасында Бахрейн Таяу Шығыс және G8 елдерінің басшыларын аймақтағы саяси және экономикалық реформаларды талқылау үшін біріктірген Болашақ форумын өткізді. Шииттік және сунниттік ислам партиялары тағайындалған Шура кеңесінің құрамына байланысты үкіметті сынады, оған либералдық бағытты күшті басымдық берілгеннен кейін, Al Meethaq кеңестегі ең ірі топ болды. Сынаушылар үкімет Шура кеңесін діни биліктің саясатқа үстемдігін болдырмау үшін либералдық бекініс ретінде пайдалануға тырысады деп айыптайды. Исламдық және тайпалық депутаттар басымдығымен либералдар төменгі палатаның шектеуші әлеуметтік күн тәртібін енгізуге және бостандықтарды шектеуге тырысатынын сынады. Исламдық идеологиялық бағыты жоқ депутаттар саясатқа қағидаларды ілгерілетудің құралы ретінде емес, өз округтерінде үкіметтік жұмыс орындарын және инвестицияларды қамтамасыз ету құралы ретінде қарастырады деп сыналды. Төменгі палатада адам құқықтары мен демократиялық құндылықтарды үнемі қолдайтын жалғыз дауыстар – бұрынғы коммунистер, Демократиялық блогы және секулярлық Экономистер блогы. Үкіметке қарсы фракциялар 2002 жылы сайланған бес муниципалитет кеңесінің жеткілікті өкілеттіктерге ие еместігін мәлімдеді. Исламдық партиялардың кеңесшілері өз саясатының орталық үкімет тарапынан ынтымақсыздық тудыратынын жиі айтты. Бұл кеңесшілерді...
and Canada. However, the principle behind the Al Wefaq's boycott, that only elected MPs should have the right to legislate, was undermined when, in response to proposed changes to the family law to give women more rights, Al Wefaq stated that no one except religious leaders had the authority to amend the law because MPs could 'misinterpret the word of God.' Democratisation has greatly enhanced clerical influence, through the ability of religious leaders to deliver the votes of their congregations to candidates. Sheikh Abdullah Al Ghraifi, the deputy head of the Islamic Scholars Council, gave a clear warning of the clerics' intent: "We have at our disposition 150,000 votes that we will forward to the MPs, and I hope that they understand this message clearly." Over the showdown with the government and women's rights activists on the introduction of stronger legal rights for women, clerics have taken a lead in mobilising the opposition and threatened to instruct their supporters to vote against MPs that support women's rights. The opening up of politics has seen big gains for both Shī´a and Sunnī Islamic parties in elections, which has given them a parliamentary platform to pursue their policies. This has meant that what is termed "morality issues" have moved further up the political agenda with parties launching campaigns to impose bans on female mannequins displaying lingerie in shop windows, sorcery and the hanging of underwear on washing lines. Analysts of democratisation in the Middle East cite the Islamic parties' references to respect for human rights in their justification for these programmes as evidence that these groups can serve as a progressive force in the region. The near total dominance of religious parties in elections has given new prominence to clerics within the political system, with the most senior Shia religious leader, Sheikh Isa Qassim, playing an extremely important role. According to one academic paper, "In fact, it seems that few decisions can be arrived at in Al Wefaq – and in the whole country, for that matter – without prior consultation with Isa Qassim, ranging from questions with regard to the planned codification of the personal status law to participate in elections". In 2007, Al Wefaq backed parliamentary investigations were credited with forcing the government to remove ministers who had frequently clashed with MPs: the Minister of Health, Dr Nada Haffadh and the Minister of Information, Dr Mohammed Abdul Gaffar. Bahraini liberals have responded to the growing power of religious parties by organising themselves to campaign through civil society to defend basic personal freedoms from being legislated away. In November 2005, al Muntada, a grouping of liberal academics, launched "We Have A Right", a campaign to explain to the public why personal freedoms matter and why they need to be defended. Both Sunnī and Shī´a Islamic parties suffered a setback in March 2006 when twenty municipal councillors, most of whom represented religious parties, went missing in Bangkok on an unscheduled stopover when returning from a conference in Malaysia After the missing councillors eventually arrived in Bahrain they defended their Bangkok stay, telling journalists it was a "fact finding mission", explaining: "We benefited a lot from the trip to Thailand because we saw how they managed their transport, landscaping and roads." Women's political rights in Bahrain saw an important step forward when women were granted the right to vote and stand in national elections for the first time in the 2002 election. However, no women were elected to office in that year's polls and instead Shī´a and Sunnī Islamic parties dominated the election, collectively winning a majority of seats. In response to the failure of women candidates, six were appointed to the Shura Council, which also includes representatives of the Kingdom's indigenous Jewish and Christian communities. The country's first female cabinet minister was appointed in 2004 when Dr. Nada Haffadh became Minister of Health, while the quasi governmental women's group, the Supreme Council for Women, trained female candidates to take part in the 2006 general election. The King created the Supreme Judicial Council in 2000 to regulate the country's courts and institutionalize the separation of the administrative and judicial branches of government. The King is the head of the council. On 11–12 November 2005, Bahrain hosted the Forum for the Future bringing together leaders from the Middle East and G8 countries to discuss political and economic reform in the region. Shia and Sunni Islamic parties have both criticised the government over the composition of the appointed Shura Council, after it was given a strongly liberal majority, with Al Meethaq being the biggest group in the chamber. Critics allege that the government is seeking to use the Shura Council as a liberal bulwark to prevent clerical domination of politics. Dominated by Islamic and tribal MPs, liberals have criticised the lower house for trying to impose a restrictive social agenda and curtailing freedoms. Those MPs who do not have an Islamic ideological agenda have been criticised for tending to approach politics not as a way of promoting principles, but as a means of securing government jobs and investment in their constituencies. The only voices that regularly speak in favour of human rights and democratic values in the lower house are the former communists of the Democratic Bloc and the secular Economists Bloc. Antigovernment factions state that the five municipal councils elected in 2002 do not have enough powers. Councillors of Islamic parties have repeatedly complained that their policies are being frustrated by lack of cooperation from central government. This has encouraged councillors to use at times innovative methods to push forward their policies. In January 2006, Dr Salah Al Jowler, an Asalah councillor in Muharraq discussed how the municipality would enforce a decree that would stipulate that all new buildings be fitted with one way windows so that passersby would be unable to see residents within their homes (after concerns were raised about peeping toms). Dr Al Jowder explained that the municipalities would enforce the measure by using their control over the electricity supply: "We can't stop someone from building if they do not promise to install one way windows. But we can make them put in one way windows if they want permission to install electricity." In October 2005, Al Wefaq and the former Maoist National Democratic Action agreed to register under the new Political Societies Law, but continue to object to it because it prevented parties from receiving foreign funding. The move has been widely seen as indicating that the two parties will take part in the 2006 general election, particularly as they have faced considerable pressure from party members to participate. Once the law took effect, Al Wefaq reversed its previous opposition and described it as a 'big milestone for Bahrain'. To revitalise the Left before the September 2006 general election, leading lawyer, Abdullah Hashem launched the National Justice Movement in March 2006. While Bahrain's liberals have sought to use the opening of civil society to campaign against the domination of Islamic parties in politics, with a campaign to protect personal freedoms, We Have A Right, led by the civic group, Al Muntada. Bahrain's five governorates are administered by the Minister of State for Municipalities and the Environment in conjunction with each Governorate's Governor. A complex system of courts, based on diverse legal sources, including Sunni and Shi'a Sharia (religious law), tribal law, and other civil codes and regulation, was created with the help of British advisers in the early twentieth century. This judiciary administers the legal code and reviews laws to ensure their constitutionality. Major protests occurred in 2011, coincident with protests in many other countries in the Arab world. The protesters selected 14 February as a day of protest to coincide with the 10th anniversary of the National Action Charter.
Сыртқы қауіптер
Бахрейн аралындағы шағын патшалық, ірі көрші мемлекеттердің арасында орналасқан болса да, шетел мемлекеттерінен тікелей қауіп-қатерге тап болмайды. Сондай-ақ, ол қазіргі уақытта халықаралық дауларға қатыспайды. Дегенмен, жақында Бахрейн мен Персия шығанағының тағы екі мемлекеті – Иран мен Катар арасындағы қарым-қатынас жақсы болмаған. Бахрейн үкіметі екеуімен де қарым-қатынасты жақсартуға белсенді күш жұмсады. Бахрейннің Иранмен қарым-қатынасы 1981 жылы Иранның қолдауымен төңкеріс жасау жоспарының анықталғаннан кейін шиеленістің тууына себеп болды. Бахрейннің Иранның 1990 жылдары ішкі саяси тұрақсыздыққа да ықпал еткеніне күдіктенуі шиеленісті одан әрі күшейтті. Бахрейннің Иранмен қарым-қатынасты жақсартуға бағытталған соңғы әрекеттеріне екі ел арасындағы сауданы ынталандыру, сондай-ақ теңіз қауіпсіздігі саласындағы ынтымақтастықты дамыту кіреді. Бахрейн мен Катар арасындағы жаулы қарым-қатынас ұзақ жылдарға созылған аумақтық даудың нәтижесі болды. 2001 жылдың 16 наурызында Халықаралық соттың (ХС) шешімі мәселені бейбіт жолмен шешуге көмектесті. ХС Хавар аралдары мен Қит’ ат-Жарада аралдарының егемендігін Бахрейнге, ал Зубара (Катар түбегінің бір бөлігі), Джанан аралы мен Фаст ад-Дибал аралдарының егемендігін Катарға берді.
Көтерілістер
Бахрейн үкіметі егемендігін бұзуға тырысатын жеке адамдар немесе ұйымдар тарапынан қазіргі уақытта ешқандай тікелей қауіп-қатерге тап болмайды. Дегенмен, бұрын саяси көтерілістерге ұшыраған. 1981 жылы үкімет төңкеріс әрекетін тоқтатты. Бахрейндегі шиит халқының наразылығы 1990 жылдары бірқатар зорлық-зомбылық оқиғаларына әкеп соқты. Бастапқыда, оқшауланған халықтың наразылықтарын шешуге бағытталған заңнамалық реформалар зорлық-зомбылықты тоқтатуға көмектесті. Алайда, 1996 жылы жағдай шиеленісіп, бірнеше қонақүй мен мейрамханадағы жарылыстар көптеген құрбандықтың тууына себеп болды. Үкімет оқиғаға қатысқан деген айыппен 1000-нан астам адамды тұтқындап, сотсыз ұстады. Шейх Хамад бин Иса әл-Халифа 1999 жылдың наурыз айында әкесі, Бахрейннің 1961 жылдан бері билік еткен Шейх Иса бин Салман әл-Халифаның қайтыс болуына байланысты таққа отырды. Ол демократиялық реформаларды іске асыруды жалғастырды, оның ішінде Бахрейнді мұрагерлік әмірліктен конституциялық монархияға айналдырды, соның нәтижесінде әмір мәртебесінен патша мәртебесіне көтерілді. Ол сондай-ақ барлық саяси тұтқындарды және ұсталғандарды, тіпті 1996 жылғы жарылыстарға қатысқан деген күдікпен ұсталғандарды да кешірді, сонымен қатар Мемлекеттік қауіпсіздік заңын және Мемлекеттік қауіпсіздік сотын жойды, бұл заң үкіметке адамдарды 3 жылға дейін сотсыз ұстауға мүмкіндік берген еді. 2011 жылдың ақпан айында шиит халқының наразылықтары басталды, ол Бахрейн көтерілісіне айналды.
Терроризм
Бахрейн үкіметі жалпы халықаралық қауымдастықпен, әсіресе АҚШ-пен жаһандық терроризмге қарсы күресте белсенді түрде ынтымақтастық етеді. АҚШ әскери ұшақтарына база беру және кең ауқымды ұшуға рұқсат беруі "Тұрақты бостандық" операциясының сәттілігіне үлкен үлес қосты. Бахрейн үкіметі терроризммен байланысты қылмыстық тергеулерде жақын ынтымақтастық көрсетті. Сонымен қатар, ол террористік ұйымдардың елдің жақсы дамыған қаржы жүйесін пайдалануына жол бермеу үшін қадамдар жасады. Дегенмен, Бахрейн азаматтарының барлығы үкіметінің, әсіресе АҚШ бастамаларын қолдауына риза болған жоқ. 2002 жылы бірнеше антиамерикандық демонстрациялар өтті, олардың бірінде АҚШ елшілігі шашу бомбаларымен шабуылға ұшырады, және 2003 жылы Ирактағы бостандық операциясы басталғанда тағы да осы оқиға қайталанды. 2005 жылы Бахрейн, Перс шығанағы ынтымақтастық кеңесінің (ПШК) алты мүшесінің бірі ретінде, аймақтағы тұрақсыздыққа жауап ретінде терроризмге қарсы күресте координацияны күшейтуге келісті. Олар терроризмді басқа қылмыстық қызметтерден немесе, мысалы, шетелдік оккупацияға қарсы заңды күрес сияқты әрекеттерден ажырату үшін оның нақты анықтамасын беруді қажет етті.