Кіріспе

Американдық іздеуші (1847–1897)

Эдвард Лоуренс Шиффелин (1847–1897) – Аризона территориясында күміс тапқан үнділік барлаушы және іздеуші, ол Аризона штатының Томбстоун қаласының негізі қалануына себеп болды. Ол ағасы Ал және кен инженері Ричард Гирдпен қол алысып келісім жасасқан серіктестік құрды, нәтижесінде үш адам да миллиондаған долларлық байлыққа ие болды. Томбстоунның кен өндіру тарихында оның кендерінен шамамен 85 миллион АҚШ долларына күміс өндірілді.

Ерте өмір

Эд Шиффелин 1847 жылы Пенсильвания штатының Уэллсборо қаласындағы көмір өндіру аймағында, Нью-Йорк пен Пенсильванияның көрнекті отбасының ұлы ретінде дүниеге келген. Оның арғы атасы Джейкоб Шиффелин, 1757 жылы туған, Лоялист армиясына қосылып, Американ революциясы кезінде Генри Гамильтонның хатшысы болды. Шиффелин 1779 жылы тұтқындалып, Вирджиния штатының Уильямсбург қаласында түрмеге қамалған. Ол Канадаға қашып өтіп, 1780 жылы Генри Клинтон оны Королева сарбаздарының лейтенанты етіп тағайындады. Монреаль мен Детройтте біраз уақыт өткізген соң, ол Нью-Йоркке оралды, онда 1794 жылы ағасы Лоуренспен бірге фармацевтикалық компания құрды. Бұл фирма бүгінде "Шиффелин және Сомерсет" деген атпен алкоголь импорттаумен айналысады. Джейкобтың әйелі Ханна Лоуренс, квакер дінінің жариялаушысы Джон Боун, Элизабет Фон және Жаңа Англияның Уинтроп отбасының ұрпағы болған. 1849 жылдың қаңтар айында Джейкоб-кіші ұлдары Альфред пен Эдвард Жирардпен бірге "Моррисон" кемесімен Калифорнияға сапар жасады. Олар қыркүйекте жетіп келді, бірақ қарашада Панама арқылы үйге қайтуға билет алды.

Қабір тасының негізі

Алғашқы талаптар келіп түскен кезде, шатырлар мен кабиналардың алғашқы орны Лакки-Касс кенішінің жанындағы Уотервейлде болды. 1879 жылдың наурыз айына қарай, Уотервейлде шамамен 100 тұрғын шатырларда және лашықтарда тұрды. Бұрынғы аумақтық губернатор Ансон П.К. Саффорд, шахтерлердің кен өндірісінен үлес алған үшін қаржылық қолдау ұсынды, ал Эд Шиффелин, оның інісі Ал және серіктесі Ричард Гирд «Томбстоун кен және өңдеу компаниясын» құрып, штамптау фабрикасын салды. 1879 жылдың 5 наурызында АҚШ-тың минералды зерттеушісі Солон М. Аллис, 4539 фут (1383 м) биіктіктегі, «Төзімді Гайка» кенішінің үстінде және өсіп келе жатқан қалаға жеткілікті болатын Гус Флэтс аталған үстіртте жаңа қала орнын жоспарлауды аяқтады. Қала Шиффелиннің алғашқы кен талабының құрметіне «Томбстоун» деп аталды. Уотервейлдегі баспаналар жаңа қала орнына көшірілді және шамамен 100 тұрғынға арналған шатырлар мен лашықтар тез арада салынысты. Төрт айдан кейін келгенде, Гирд «Контеншн» кенішіне қызығушылық танытқан сатып алушыларды таба алды, олар оны Сан-Францисколық У.Д. Динді өкілдік еткен Дж.Х. Уайт пен С. Денсонға 10 000 долларға сатты. Сатушылар 10 000 доллардың бағасы шамадан тыс екенін ойлады. «Гранд Сентрал» және «Контеншн» кеніштері аудандағы ең бай кеніштер болып шықты, миллиондаған долларлық кен өндірді. Шиффелин компаниясы да көп ұзамай «Лакки-Касс» кенішінің жартысын сатты, ал қалған жартысы тұрақты табыс көзіне айналды. Саффорд жаңа «Томбстоун алтын және күміс өңдеу және кен компаниясының» президенті болды, ал Ричард Гирд басқарушы болып тағайындалды. Эд басқа істерге көшті, бірақ Ал Томбстонда біраз уақыт қалды. Кейіннен Гирд өзінің үштен бір үлесін 1 миллион АҚШ долларына сатты, бұл Шиффелиндерге төленген сомадан екі есе көп болды. Гирд аумақта қалды, бірақ Эд Шиффелин басқа мүмкіндіктерді іздеу үшін кетіп қалды. 1881 жылы, Томбстоунның қарқынды өсуінің басында, Эдтің інісі Ал Шиффелин залын театр, концерттер залы және Томбстоун тұрғындарының жиналатын орны ретінде салды. Оның шөбересі Мэри Шиффелин Брэди оны 1964 жылы қайта ашты.

1880-ші жылдардың ортасында Томбстоун халқы ресми түрде шамамен 7000 шахтерді құрады, бірақ кейбір есептеулерге сәйкес, оған қосымша 5-7000 әйел, бала, қытайлар, мексикалықтар және жыныс сатушылар кірді. 1880-ші жылдардың соңында күміс кеніштері жер асты суына жетті және кеніштер ақырында сумен толды. Томбстоун халқы азайды, оған дейін туризм қаланың басты тартымдылығына айналды.

Кейінгі өмірі

Эд күміс кен орындарының өркендеуінің нәтижесінде 1 миллион доллардан астам байлық жинады. Сыртқы келбетіне қарамастан, ұзын шашы мен сақалын сақтап, ол өзін тазалап, әдеміленді. Ол Нью-Йорк, Чикаго, Вашингтон және басқа да қалаларға сапар шекті. Көптеген белгілі адамдармен танысты. 1882 жылы Эд үш жылдық минералдық байлықты зерттеуге дайындық жасады. Ол ағасы Ал және тағы үш адаммен бірге Юкон өзенімен жоғары сапарға шықты. Олар кішкентай, аз суға жүзетін, соқпақ дөңгелекті кеменің құрылысын тапсырып, оны «Жаңа жұма» деп атады. Шьеффелин Аляскада іздеу жұмыстарын жүргізіп, алтынның шағын бөлшектерін тапты. Бір кезде ол өзі іздеген континенттік белдеуді тапқанына сенді. Бірақ Арктиканың қатты суығы, 46 градусқа дейін төмен температура ( -46°C) оны зорлыққа салуы мүмкін. Аляскада кен өндірудің бекер еңбек екеніне көз жеткізіп, төменгі 48 штатқа қайтып келді. 1883 жылы ол Сан-Францискоға оралып, Мэри Э. Браунмен танысты. Олар сол жылы Колорадо штатының Ла-Хунта қаласында үйленді және қыстың бір бөлігін Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында өткізді. 1884 жылдың көктемінде олар Калифорнияға оралды, онда Эд әйелі үшін Сан-Франциско шығанағының ар жағында Аламедада сарай салды.

Мұра

25 фут (8 метр) биіктігіндегі ескерткіш, шахтер кен орынын тапқанда белгілейтін белгінің үлгісін көрсетеді, ол алғашқы талап еткен жеріне жақын орнатылды.