Кіріспе

Оңтүстік Тынық мұхитындағы ел.

Кук аралдары (Rarotongan: Kūki ‘Airani;) – Полинезиядағы арал мемлекеті, Оңтүстік Тынық мұхитындағы Океанияның бір бөлігі. Ол 15 аралдан тұрады, олардың жалпы құрлық көлемі шамамен … құрайды. Кук аралдарының Эксклюзивті экономикалық аймағы (ЭЭА) … мұхитты қамтиды. Астанасы – Аваруа. Кук аралдары Жаңа Зеландиямен еркін байланыста болып, өздігінен басқарылады. 21-ші ғасырдың басынан бері Кук аралдары тәуелсіз сыртқы және қорғаныс саясатын жүргізіп келеді, сондай-ақ өз кедендік ережелеріне ие, бірақ қарулы күштері жоқ, сондықтан сыртқы қорғаныс үшін көбінесе Жаңа Зеландияға сенеді. Соңғы онжылдықтарда Кук аралдары күштірек және ерекше сыртқы саясатты қабылдады, ал Кук аралдарының азаматы Генри Пуна қазіргі уақытта Тынық мұхит аралдары форумының бас хатшысы қызметін атқарады. Кук аралдарының көп бөлігі Жаңа Зеландия азаматтары болып табылады, бірақ олар Кук аралдарының ұлттық статусына да ие, ол басқа Жаңа Зеландия азаматтарына берілмейді. Кук аралдары 1980 жылдан бері Тынық мұхиты қауымдастығының белсенді мүшесі болып табылады. Кук аралдарының халық шоғырланған негізгі орталықтары Раротонга аралында (2021 жылы 10 863 адам). Австралияның соңғы санағында 28 000 Кук аралдарының тұрғындары тіркелді, олардың көпшілігі Австралия азаматтары. 2018 жылы аралдарға 168 000-нан астам турист келді, туризм елдің негізгі саласы және экономикасының жетекші факторы болып табылады, офшорлық банк ісі, інжу-маржан, теңіз және жеміс экспорттарынан озып шығады.

Этимология

Кук аралдары 15 аралдан тұрады, олар екі арал тобының арасында бөлінеді. Бұл аралдар мекенделген уақыттан бері жергілікті тілдерде, соның ішінде Кук аралдары маори және Пукапукан тілдерінде жеке атаулармен аталып келген. Еуропалықтар алғаш рет 1606 жылы испан саяхатшылары Ракаханга аралына «Gente Hermosa» (әдемі адамдар) деген ат берді. Аралдардың барлығы 1770 жылдары сапарлаған британдық капитан Джеймс Кук есімімен аталады. Ол Мануаэ аралын Август Герви, Бристольдің 3-ші графының құрметіне «Герви аралы» деп атады. Осыдан кейін оңтүстік аралдар тобы «Герви аралдары» деп белгілі болды. 1820 жылдары орыс адмиралы Адам Иоганн фон Крузенштерн өзінің Тынық мұхиты атласында оңтүстік аралдарды «Кук аралдары» деп атады. Кук аралдары маори тіліндегі аралдардың ресми атауы – Kūki ‘Āirani, бұл ағылшын тіліндегі атаудың транслитерациясы. Бұл аралдарға Полинезиялықтар көшіп келген, олардың Таитиден, Раротонганың негізгі аралының солтүстік-шығысында орналасқан аралдан келгені саналады. Еуропалықтардың алғашқы байланысы 1595 жылы болды, осы кезде испандық теңізші Альваро де Менданя де Нейра Пукапука аралын көріп, оны Сан-Бернардо (Сент-Бернард) деп атады. Испания королінің қызметінде болған португалдық капитан Педро Фернандес де Кейрос 1606 жылы Ракахангаға аяқ басқанда алғаш рет аралға еуропалық келді және оны Gente Hermosa (әдемі адамдар) деп атады, сондай-ақ Мануаэ аралына Герви аралы деген ат берді. Кейіннен Герви аралдары атауы бүкіл оңтүстік топқа қолданыла бастады. Кук құрметіне «Кук аралдары» атауы алғаш рет 1820 жылдары Адам Иоганн фон Крузенштерн жариялаған ресейлік теңіз картасында пайда болды. 1813 жылы Джон Уильямс, колониялық бриг «Эндевор» (Кук кемесінен өзгеше) миссионері Раротонганы алғаш рет еуропалықтардың көзімен көрді. 1821 жылы ағылшын миссионерлері келгенге дейін аралдарда еуропалықтар болған жоқ. Христиан діні мәдениетке тез еніп, бүгінде көптеген арал тұрғындары христиан дінін ұстанады. 19 ғасырда аралдар АҚШ, Ұлыбритания және Австралиядан келген кит аулау кемелері үшін танымал тоқтау орны болды. Олар 1826 жылдан бастап су, азық-түлік және отын алу үшін келіп тұратын. Олардың ең сүйікті аралдары Раротонга, Айтутаки, Мангая және Пенрин болды. Кук аралдары 1890 жылы Ұлыбританияға бағынышты болды, себебі британдық тұрғындар Франция Таитиде болғандай, аралдарды басып алуы мүмкін деп қорқып, осылайша қорғануды көздеді. 1900 жылдың 6 қыркүйегінде арал басшылары аралдарды (мүмкін болса Ниуэді де) британдық аумаққа қосу туралы петиция ұсынды. 1900 жылдың 8 және 9 қазанында олардың басшылары мен халқы Раротонга және басқа да аралдарды британдық тәжге беру туралы жеті құжатқа қол қойды. Британдық жариялау жарияланып, берілген жерлер қабылданғаны және аралдар Ұлыбритания патшалығының иелігінің бөлігі деп жарияланды. 1901 жылы аралдар Ұлыбританияның 1895 жылғы Отаршылдық шекаралар туралы заңына сәйкес Кеңес бұйрығы бойынша Жаңа Зеландия колониясының шекараларына қосылды. Шекараның өзгеруі 1901 жылдың 11 маусымында күшіне енді, содан бері Кук аралдары Жаңа Зеландиямен ресми қарым-қатынаста болып келеді. 1948 жылғы Британдық азаматтығы және Жаңа Зеландия азаматтығы туралы заң 1949 жылдың 1 қаңтарында күшіне енген кезде, британдық азаматтар болған Кук аралдарының тұрғындары автоматты түрде Жаңа Зеландия азаматтығын алды. Жаңа Зеландия үкіметі оларға өзін-өзі басқару мәртебесін беруге шешім қабылдағанға дейін аралдар Жаңа Зеландияға тәуелді аумақ болып қала берді. 1965 жылдың 4 тамызында конституция жарияланды. Тамыз айының бірінші дүйсенбісі жыл сайын Конституция күні ретінде тойланады. Кук аралдары партиясының Альберт Генри бірінші премьер-министр болып сайланды және Елизавета II оны рыцарь атағына ие етті. 2017 жылдың 13 шілдесінде Кук аралдары Мараэ Моананы құрды, бұл оны әлемдегі ең үлкен қорғалған аймаққа айналдырды. 2019 жылдың наурызында Кук аралдарының өз атын өзгерту және капитан Джеймс Кукқа сілтеме жасауды алып тастау жоспарлары бар екендігі туралы хабарланды, оның орнына «Полинезиялық табиғатын» көрсететін атау қолданылмақ. Кейінірек 2019 жылдың мамырында Кук аралдарының диаспорасы ұсынылған атауды өзгертуді жақсы қабылдамағаны туралы хабарланды. Келісімге келгендей, аралдардың ағылшын тіліндегі атауын өзгертпеуге, бірақ қазіргі атаудың орнына ағылшын тілінен транслитерация ретінде Кук аралдарының жаңа маори атауын қабылдауға шешім қабылданды. Атау туралы пікірталастар 2020 жылы да жалғасты. 2023 жылдың 25 қыркүйегінде АҚШ Кук аралдарының егемендігін мойындап, дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.

География

Кук аралдары Оңтүстік Тынық мұхитында, Жаңа Зеландияның солтүстік-шығысында, Америка Самоасы мен Француз Полинезиясының арасында орналасқан. Мұхит бетіне шашыраңқы орналасқан 15 ірі арал бар, олар екі топқа бөлінеді: Оңтүстік Кук аралдары және коралл атолдарынан тұратын Солтүстік Кук аралдары. Аралдар жанартаулық қызмет нәтижесінде пайда болған; солтүстік топ көнерек және алты атолдан тұрады, олар суға батқан жанартаулардың үстіне кораллдың өсуімен қалыптасқан. Климаты қоңыржайдан тропикалыққа дейін ауыспалы. Кук аралдары 15 аралдан және екі рифтен тұрады. Наурыздан желтоқсанға дейін Кук аралдары тропикалық дауылдардың (циклондардың) жолында жатады, олардың ең танымалдары Мартин және Перси дауылдары болды. Аралдардың аумағында екі құрлықтық экоаймақ орналасқан: Орталық Полинезияның ылғалды тропикалық ормандары және Кук аралдарының ылғалды тропикалық ормандары.

Аралдар тобы | Арал аумағы (км²) | 2021 жылғы халық санағы | км²-ге шаққандағы тығыздық
---|---|---|---
Солтүстік Пенрин | 9.8 | 230 | 23.5
Солтүстік Ракаханга | 4.1 | 81 | 19.8
Солтүстік Манихики | 5.4 | 207 | 38.3
Солтүстік Пукапука | 1.3 | 456 | 350.8
Солтүстік Тема рифі (су астында) | 0 | 0 | –
Солтүстік Нассау | 1.3 | 92 | 70.8
Солтүстік Суварроу | 0.4 | 0 | –
Оңтүстік Палмерстон | 2.1 | 25 | 11.9
Оңтүстік Айтутаки | 18.3 | 1,776 | 97.0
Оңтүстік Мануаэ | 6.2 | 0 | –
Оңтүстік Такутеа | 1 | 0 | –
Оңтүстік Митиаро | 22.3 | 155 | 7.0
Оңтүстік Атиу | 26.9 | 382 | 14.2
Оңтүстік Мауке | 18.4 | 249 | 13.5
Оңтүстік Винслоу рифі (су астында) | 0 | 0 | –
Оңтүстік Раротонга | 67.1 | 10,863 | 161.9
Оңтүстік Мангая | 51.8 | 471 | 9.1
Жалпы | 236.7 | 14,987 | 63.3

Ескерту: Кесте солтүстіктен оңтүстікке қарай реттелген. Халық саны 2021 жылғы халық санағы бойынша көрсетілген.

Саясат және сыртқы қатынастар

Кук аралдары – Жаңа Зеландиямен байланысты мемлекеттік қатынастағы парламенттік жүйесі бар өкілді демократия. Атқару билігін үкімет жүзеге асырады, үкімет басшысы – премьер-министр. Заң шығару билігі Кук аралдарының үкіметі мен Парламентіне жүктелген. Ел де-юре бірпалаталы болғанымен, Арки палатасы де-факто жоғарғы палата ретінде әрекет ететін екі заңнамалық орган бар. Көп партиялық жүйе қалыптасқан. Сот билігі атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз. Мемлекет басшысы – Жаңа Зеландия Корольдігі, оны Кук аралдарындағы өкілі білдіреді. Аралдар Жаңа Зеландиямен «еркін қауымдастықта» өзін-өзі басқарады. Кук аралдарының конституциясына сәйкес, Жаңа Зеландия Кук аралдары үшін заңдар қабылдамайды. Раротонганың өз сыртқы істер қызметі мен дипломатиялық желісі бар. Кук аралдарының азаматтары Жаңа Зеландияның азаматтығына қол жеткізуге құқылы және Жаңа Зеландияда болған кезде Жаңа Зеландия үкіметінің қызметтерін ала алады, бірақ керісінше жағдай орын алмайды; Жаңа Зеландия азаматтары Кук аралдарының азаматтары емес. Осыған қарамастан, 2018 жылға қарай Кук аралдары өзінің атынан 52 басқа елмен дипломатиялық қарым-қатынас орнатқан. Кук аралдары Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшесі емес, бірақ Ниуэмен бірге Біріккен Ұлттар Ұйымының Хатшылығы «толық келісім жасау қабілетін» мойындады және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ), ЮНЕСКО-ның, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының, Халықаралық теңіз ұйымының және БҰҰ-ның азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының толық мүшесі, БҰҰ-ның барлық мамандандырылған агенттіктері, Біріккен Ұлттар Ұйымының Азия және Тынық мұхиты үшін экономикалық және әлеуметтік комиссиясының (UNESCAP) қауымдасқан мүшесі және Халықаралық қылмыстық соттың мемлекеттер Ассамблеясының мүшесі. Кук аралдарының Халықаралық теңіз ұйымы елшісі капитан Иан Финлидің әйелімен бірге кеме жүргізу индустриясының лобби тобынан 700 000 доллар көлемінде ашық жарияланбаған қаржыны қабылдағаны үшін сынға ұшырады, осы кезде ол кеме жүргізу индустриясы үшін экологиялық ережелерді әзірлеуге көмектесіп жатқан. Климаттың өзгеруіне ең осал елдердің бірі болғанына қарамастан, Кук аралдары кеме жүргізу индустриясынан шығарылатын парниктік газдардың көлемін азайтуға бағытталған шараларға қарсылық көрсетті, деп хабарлайды Climate Home. 1980 жылдың 11 маусымында АҚШ Кук аралдары мен Америка Самоасы арасындағы теңіз шекарасын белгілейтін және Пенрин, Пукапука, Манихики және Ракахангаға қатысты АҚШ-тың барлық талаптарынан бас тартатын келісімге қол қойды. 1990 жылы Кук аралдары мен Франция Кук аралдары мен Француз Полинезиясы арасындағы шекараны белгілейтін келісімге қол қойды. 2012 жылдың тамыз айының соңында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон аралдарға сапар жасады. 2017 жылы Кук аралдары БҰҰ-ның ядролық қаруды тыйым салу туралы шартына қол қойды. 2023 жылдың 25 қыркүйегінде Кук аралдары мен Америка Құрама Штаттары премьер-министр Марк Браунның басшылығымен Вашингтон қаласында өткен салтанатты шарада дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.

Қорғаныс және полиция

Қорғаныс Жаңа Зеландияның жауапкершілігінде, Кук аралдарымен кеңесе отырып және олардың өтініші бойынша. Жаңа Зеландия Қорғаныс күштері аумақты, сондай-ақ оның теңіздік Ерекше экономикалық аймағын (ЭЭА) қорғауға жауапты. Теңіздік ЭЭА-ның жалпы ауданы шамамен 2 миллион шаршы километрді құрайды. Бұл міндетті атқару үшін Жаңа Зеландия Корольдік Әскери-теңіз флотының кемелері, оның ішінде оның кемелері пайдаланылуы мүмкін. Бұл теңіз күштері сондай-ақ Жаңа Зеландия Корольдік Әуе күштерінің ұшақтарымен, соның ішінде P-8 Poseidon ұшақтарымен де қолдауға ие болуы мүмкін. Дегенмен, бұл күштердің мөлшері шектеулі және 2023 жылы Үкімет оларды аймақтық сын-қатерлерге жауап беруге "дайын емес" деп бағалады. Жаңа Зеландияның кейіннен жариялаған "Қорғаныс саясаты және стратегиясы туралы мәлімдемесінде" қауіпсіздік ортасын қалыптастыру, "әсіресе Тынық мұхитындағы қауіпсіздікті қолдауға" басымдық берілетіні атап өтілді. Кук аралдары Полиция қызметі – Кук аралдарының полиция күштері. Полиция қызметінің Теңіз бөлімі елдің ЭЭА-ға егемендігін жүзеге асыруға көмектеседі. Кемелердің қатарында 1989 жылдың мамырында қолданысқа енгізілген, 2015 жылы жөндеуден өткен, бірақ қызметтен алынып, 2022 жылы пайдалануға берілген, үлкен әрі қабілетті CIPPB Te Kukupa II кемесі бар. Кук аралдарының өз кедендік ережелері бар.

Адам құқықтары

Бұрын Кук аралдарында ер адамдар арасындағы гомосексуализм заң бойынша тыйым салынған және ең көп жеті жылға бас бостандығынан айырылу жазасы көзделген; алайда, бұл заң ешқашан қолданылмады. 2023 жылы гомосексуализмді заңдастыратын заң қабылданды.

Дін

Кук аралдарында шіркеу мемлекеттен бөлек, және халықтың көп бөлігі христиан дінін ұстанады. Діни құрамы келесідей:

Әртүрлі протестанттық топтар сенушілердің 62,8%-ын құрайды, олардың ішінде ең көп тарағаны – Кук аралдары христиан шіркеуі, ол 49,1%-ды құрайды. Басқа протестанттық христиандық топтарға жетінші күндік адвентистер (7,9%), Құдайдың жиналысы (3,7%) және Апостолдық шіркеу (2,1%) кіреді. Протестант емес ең ірі топ – католиктер, олар халықтың 17%-ын құрайды. Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі 4,4%-ды құрайды. Туризм экономиканың негізін құрайды, ол ЖІӨ-нің шамамен 67,5%-ын білдіреді. Экономикаға, сондай-ақ, негізінен Жаңа Зеландиядан келетін сыртқы көмек те қолдау көрсетіп тұрады. Қытай да сыртқы көмек көрсеткен, нәтижесінде басқа жобалармен қатар полиция бас штабының ғимараты салынды. Кук аралдары ауыл шаруашылығы, кен өндіру және балық аулау салаларын дамытуда, бірақ нәтижелері әртүрлі. 1989 жылдан бері Кук аралдары «активтерді қорғау трасттары» деп аталатын, инвесторлардың активтерін кредиторлар мен заң органдарының ықпалынан қорғайтын орынға айналды. «Нью-Йорк Таймс» газетінің мәліметінше, Кук аралдарында «шетелдіктердің мүлкін өз елдеріндегі сот талаптарынан қорғауға арналған заңдар» бар, олар, көрінеу, американдық әділеттің ұзын қолын тойтарыс ету үшін жасалған; кредиторлар Кук аралдарына барып, өз істерін Кук заңдары бойынша, көбінесе өте қымбатқа түсетін шығындармен дәлелдеуі керек. 2008 жылдан бері Кук аралдары банкінің атқарушы директоры – Вайн Нуана Ариока.

Инфрақұрылым

Кук аралдарында он бір әуежай бар, оның ішінде біреуінің ұшу-қону жолағы асфальтталған, ол – Раротонга халықаралық әуежайы. Оны төрт жолаушылар авиакомпаниясы пайдаланады.

Газеттер

Кук аралдарындағы газеттер көбінесе ағылшын тілінде жарияланады, кейбір мақалалары Кук аралдары маори тілінде болады. Бұрынғы газеттердің қатарында 1978 жылдан 1980 жылға дейін шыққан «Те Акатауира» газеті де бар.

Тіл

Кук аралдарының тілдеріне ағылшын, Кук аралдары маори тілі (немесе "Раротонга") және Пукапукан тілдері жатады. Кук аралдары маори тілінің диалектілеріне Пенрин, Ракаханга-Манихики, Атиу, Митиаро және Мауке аралдарының Нгапутору диалектісі, Айтутаки диалектісі және Мангаян диалектісі кіреді. Кук аралдары маори тілі мен оның диалектілік нұсқалары Таити және Жаңа Зеландия маори тілдерімен тығыз байланысты. Пукапукан тілі Самоа тілімен тығыз байланысты деп есептеледі. Ағылшын және Кук аралдары маори тілдері Кук аралдарының ресми тілдері болып табылады; бұл Te Reo Maori заңында көрсетілген. Кук аралдары маори тілінің заңдық анықтамасына Пукапукан тілі де кіреді.

Музыка

Кук аралдарындағы музыка алуан түрлі, христиан әндері кең таралған, бірақ дәстүрлі билер мен полинезия тілдеріндегі әндер де әлі де жиі орындалады.

Кесу

Ағаштан ою Кук аралдарында кең таралған өнер түрі. Оңтүстік топтағы аралдардың жақын орналасуы біртекті ою стилінің қалыптасуына көмектесті, бірақ әр аралда оның ерекше дамуы болды. Раротонга балықшылардың және қызметкерлердің құдайларымен, Атиу ағаш орындықтарымен, Митиаро, Мауке және Атиу – балта және тақта құдайларымен, ал Мангая – салтанатты астарларымен танымал. Көптеген ежелгі ағаштан жасалған өнер туындылары ерте еуропалық коллекционерлермен алынып кетті немесе миссионерлер тарапынан көптеп өртеліп жойылды. Бүгінде, ағаштан ою Жаңа Зеландиядағы маорилерге берген рухани және мәдени маңызға ие болған негізгі өнер түрі емес. Дегенмен, жастарды өздерінің мәдени мұрасына қызықтыру үшін үздіксіз күш-жігер жұмсалып жатыр және тәжірибелі шеберлердің жетекшілігімен сапалы жұмыстар жасалуда. Атиуда, әсіресе, ағаштан ою және жергілікті талшықтан жасалған өнер сияқты қолөнердің берік дәстүрі бар. Мангая ерекше, өзгеше стильде, «қос К» дизайнымен жасалған көптеген әдемі астарлардың шығару ортасы болып табылады. Мангаяда сондай-ақ, кең таралған әктас үңгірлерінде табылған ауыр кальциттен жасалған азық дайындауға арналған құралдар да өндіріледі.

Тоқу

Сыртқы аралдарда кілемдер, себеттер мен шапан тоқудың дәстүрлі өнері дамыған. Әсіресе, әйелдер шіркеуге барганда рито шапан киеді. Олар кокос пальмасының жас, жайылмаған талшықтарынан жасалады және өте жоғары сапалы. Бұл полинезиялық панама шапанға балама болып табылады, оларға жоғары баға беріледі және Таитиден келген полинезиялық саяхатшылар оларды іздейді. Көбінесе, олар кішкентай пупу қабықтарынан жасалған ленталармен безендіріледі, олар қолмен боялып тігіледі. Пупу қабықтары басқа аралдарда да кездеседі, бірақ оларды жинау және декоративтік жұмыстарда қолдану Мангая аймағының ерекшелігіне айналды. Рито тоқу Манихики, Ракаханга және Пенрин аралдарының арнайы өнері болып саналады.

Тиваева

Кук аралдарындағы маңызды өнер түрі – тиваева. Бұл, мәні бойынша, қолмен тігілген аралдық пейзаждардан құралған көрпелер жасау өнері. 19 ғасырда миссионерлердің әйелдері тарапынан енгізілген бұл қолөнер, қауымдық шараға айналып, оның танымалдылығының басты себебі болды.

Қазіргі заманғы өнер

Кук аралдары халықаралық деңгейде танылған заманауи суретшілерді, әсіресе басты арал Раротонгада шығарды. Суретшілер қатарында суретші (және фотограф) Маири Тангароа, мүсінші Эруэра (Тед) Ния (бұрын кинорежиссер болған), шебер оюшы Майк Тавиони, суретші (және полинезиялық татуировкасын ұнататын) Упокоина Ян Джордж, Айтутакиде туған суретші Тим Манавароа Буканен, Лоретта Рейнольдс, Джудит Кунзле, Джоан Грагг, Кей Джордж (оның мата дизайндарымен де танымал), Апии Ронго, Вару Самуэль және мультимедиа, инсталляция және қоғамдық жобалармен айналысатын суретші Ани О'Нилл бар. Бәрі де қазір Раротонга аралында тұрады. Атиуанда тұратын Андреа Эймке тапа және басқа да тоқыма материалдарымен жұмыс істейтін суретші, сондай-ақ британдық ғалым Сюзан Кухлермен бірге «Tivaivai – Кук аралдарының әлеуметтік матасы» атты кітаптың авторы. Олардың көптегені Жаңа Зеландиядағы университеттердегі өнер мектептерінде оқып, Жаңа Зеландияның өнер саласымен тығыз байланыста. Жаңа Зеландияда тұратын Кук аралдарының суретшілеріне Мишель Туффри, гравюра шебері Дэвид Тиата, Ричард Шортленд Купер, Нина Оберг Хамфрис, Сильвия Марстерс және Джим Вивиэре жатады. Бергман галереясы (бұрынғы BCA галереясы) – Кук аралдарындағы басты коммерциялық галерея, ол Раротонга аралында орналасқан және Сильвия Марстерс, Маири Тангароа, Нина Оберг Хамфрис, Джоан Грагг және Тунгане Бродбент сияқты Кук аралдарының суретшілерін көрсетеді. Арорангидегі Art Studio галереясын Иан Джордж және Кей Джордж басқарды, қазір ол Beluga Cafe болып өзгерді. Сондай-ақ, Майк Тавиони басқаратын Галерея Тавиони мен Вананга, сондай-ақ Кук аралдарының Ұлттық мұражайы да өнер көрмелерін ұйымдастырады.

Жабайы табиғат

Кук аралдарының ұлттық гүлі – Тиаре маори немесе Тиале маоли (Пенрин, Нассау, Пукапука). Кук аралдарында кеме тышқаны мен Киоре тока (полинезиялық тышқан) ірі бейімделмеген популяциясы бар. Тышқандар аралдардағы құстар популяциясын қатты азайтты. 2007 жылдың сәуір айында Риматарадан 27 Kuhl's лорикеті Атиу аралына қайта қоныстандырылды. Қазба жәдігерліктері мен ауызша дәстүрлер бұл түрдің бұрын оңтүстік аралдар тобындағы кем дегенде бес аралда кездесетінін көрсетеді. Қызыл қауырсынының шектен тыс пайдалануы Кук аралдарында түрдің жойылуына ең себепті себеп болуы мүмкін. Аралдардың төңірегіндегі суларда Пепперминт балығы (періште балығы) мекендейді. Олар көптеп кездеседі, бірақ оларды ұстаудың қиындығына байланысты, олар ең қымбат теңіз аквариумы балықтарының бірі болып саналады, олардың бағасы 30 000 АҚШ долларына жетеді.

Спорт

Кук аралдары 1988 жылдан бері жазғы Олимпиада ойындарына қатысып келеді, бірақ әліге дейін медаль жеңіп алған жоқ. Регби лигасы Кук аралдарындағы ұлттық және ең көп таралған спорт түрі болып табылады.