Әлеуметтік мінез-құлық: Сигналдаудың кері механизмі

Кіріспе

Әлеуметтік мінез-құлық. Контрсигналдау – бұл белгілі бір қасиеті бойынша ең жоғары деңгейдегі субъектілер осы қасиетті орташа деңгейдегі адамдарға қарағанда дәлелдеуге аз күш салатын мінез-құлық. Бұл тұжырым негізінен адам мінез-құлқын талдау үшін қолданылады, сондықтан экономика, социология және психология салаларындағы сигналдау теориясымен байланысты.

Сигналдар және сигнал беру теориясы

Адамдар мен жануарлар бір-бірі туралы білгісі келетін көптеген нәрселер, мысалы, қайраттылық, ынтымақтастық немесе өнімділік, тікелей байқауға келмейді. Оның орнына, осы байқауға келмейтін қасиеттердің байқалатын белгілерін басқаларға жеткізу үшін пайдалану керек. Осы белгілер – сигналдар. Сигнал беру теориясы жеке адамдар, сигнал берушілер, өздерінің қасиеттерін басқа адамдарға, қабылдаушыларға жеткізу үшін қанша күш жұмсауы керектігін және осы қабылдаушылардың сигналдарды қалай түсіндіретінін болжаумен айналысады. Сигнал беру теориясын қолдану үшін екі шарт орындалуы тиіс. Біріншіден, сигнал беруші мен қабылдаушы арасында ақпараттың теңсіздігі болуы керек (мен өзімнің қайраттылығымның деңгейін сізден жақсы білемін). Екіншіден, сигнал беруші мен қабылдаушы арасында мүдделердің қақтығысу мүмкіндігі болуы керек. Осы екі шарттың бірі орындалмаса, сигналдардың қажеті жоқ, себебі мәселе тек қана қарым-қатынас мәселесі болып табылады. Осы шарттар орындалғаннан кейін, адамдар өзгеге өздерінің жасырын қасиетін дәлелдеу үшін сигналдарды қолдануы керек. Көптеген зерттеулер сигнал берушілердің қабылдағышты белгілі бір қасиетке ие екендігіне сендіру үшін қандай сигналдарды жіберуі керек екенін және қабылдағышты қандай сигналдармен сендіруге болатынын түсінуге бағытталған. Мұны істеудің бір жолы – ақшаны үстелге қойып, өзіңнің мұндай мүмкіндігің бар екенін дәлелдеу; мұндай қасиеті жоқ адам осылай істей алмайды. Мысалы, биологияда таусықтар өлім қаупін арттыратын әсем қауырсындарын шығаруға күш жұмсайды. Осылайша олар өздерінің генетикалық салауаттылығын көрсетеді, себебі генетикалық жағынан нашар еркектерде тек кішкентай қауырсындар өсе алады, ал генетикалық жағынан жақсырақтары үлкен қауырсындарды өсіре алады. (Биологияда бұл принцип «хадикап» принципі деп аталады.) Керісінше, қарсы сигнал беру – мақтаншақтықтан бас тарту, немесе қарапайым болу. Мысалы, жаңа байлар өздерінің байлықтарын көрсетуге құштар, көбінесе өзін қымбат заттармен қоршап алады. Ал ескі байлар көбінесе қарапайым, олардың пікірінше, бекерлікке ақша жұмсамайды. Бұл мінез-құлықты зерттейтін және рационалды адамдардың – белгілі бір пайданы максимизациялауға мүдделілердің – қарсы сигнал беруді неліктен тиімді деп табатынын түсіндіретін бірнеше модельдер бар. Олардың бірі – Фелтович, Харбоу және То. Олар ресми модельді жасады, онда сигналдарды қабылдаушылар сигнал берушілерді жіберілген сигналдан ғана емес, сонымен қатар қосымша ақпарат негізінде бағалайды, бұл ақпарат пайдалы, бірақ толық емес деп есептеледі. Мысалы, сигнал берушілердің сапасы төмен, орташа немесе жоғары болуы мүмкін, ал қосымша ақпарат төмен сапалыдан жоғары сапалыны ажыратуға жеткілікті болуы мүмкін, бірақ орташа сапалыны төмен немесе жоғары сапалыдан ажыратуға жеткіліксіз болуы мүмкін. Белгілі бір жағдайларда орташа сапалы сигнал берушілердің сигнал беруге ынтасы болуы мүмкін (оларды төмен сапалылардан ажырату үшін), бірақ жоғары сапалы сигнал берушілердің ынтасы болмауы мүмкін – олар төмен сапалы сигнал берушілермен ешқандай жағдайда шатастырылмауы мүмкін, ал сигнал беру мінез-құлқы оларды орташа деп тануы мүмкін.

Many of the things that people and animals want to know about each other, such as toughness, cooperativeness or fertility, are not directly observable. Instead, observable indicators of these unobservable properties must be used to communicate them to others. These are signals. Signaling theory deals with predicting the level of effort that individuals, the signalers, should invest to communicate their properties to other individuals, the receivers, and how these receivers interpret their signals. Two conditions have to be fulfilled before signaling theory should be applied. First, there has to be informational asymmetry between the signaler and receiver (I know more about my own level of toughness than you do). Second, the potential for divergence or conflict of interest between the signaler and receiver. Without either of these two conditions, there is no need for signals as the problem is merely one of communication. Once these conditions are fulfilled, signals have to be used by individuals to prove to the other person their underlying hidden property. Much research is concerned with understanding what signals signalers should send to convince a receiver that they have a certain property, and what signals a receiver should be convinced by. One way of doing this is by putting money on the table just to prove that you can; someone without the property would not be able to do the same. For example, in biology peacocks expend energy on elaborate plumage that increase their risk of dying. By doing this they demonstrate their genetic fitness, as genetically less fit males can only grow small plumage, while genetically better individuals can grow larger ones. (In biology, this is known as the handicap principle.) Countersignaling, by contrast, is showing off by not showing off, or by playing humble. For instance, the new money are eager to flaunt their wealth, and often surround themselves with expensive luxury items. Those with old money are more understated, preferring not to waste money on what they deem frivolities. There are a number of different models that deal with this behavior and explain how rational individuals – those interested only in maximising certain utility – would find countersignaling beneficial. One of these is by Feltovich, Harbaugh and To. They developed a formal model in which receivers of signals judge the senders of signals based not only on what can be inferred from the signal sent, but also on additional information, which is assumed to be helpful but not perfect. For example, senders might be of low, medium, or high quality, and the additional information might be adequate for distinguishing low from high but not necessarily from distinguishing medium from low or high. Under certain circumstances, medium quality senders will have an incentive to signal (to ensure that they can be distinguished from low quality ones), but high quality senders may not—they are not likely to be mistaken for low quality senders in any case, and signaling behavior may mark them as medium.