Кіріспе

Англияның графтығы

Шығыс Сассекс – Оңтүстік-Шығыс Англиядағы рәсімдік графтық. Солтүстік-шығысында Кент, батысында Батыс Сассекс, солтүстік-батысында Суррей және оңтүстігінде Англия бұғазы орналасқан. Ең ірі елді мекен – Брайтон және Хоув қаласы, ал графтық орталығы – Льюс қаласы. Графтықтың ауданы және халқы 822 947 адамды құрайды. Халықтың көп бөлігі жағалау бойында шоғырланған, онда ең ірі елді мекендер орналасқан: Брайтон және Хоув (277 105), Истборн (99 180) және Гастингс (91 490). Графтықтың орталық және солтүстік бөліктері көбінесе ауылдық жерлерді құрайды, ал ең ірі елді мекен – Крауборо (21 990 адам). Графтықта ірі өзендер жоқ, бірақ ең үлкендері – Кентпен шекараның бір бөлігін құрайтын Ротер, Кукмир және Батыс Сассекстен басталып, Льюс қаласы арқылы өтіп, Ньюхейвенде Англия бұғазына құятын Оуз өзендері.

Тарих

Шығыс Сассекс – тарихи Сассекс графтығының бір бөлігі, оның тамырлары 5 ғасырда римдіктер кеткен соң, Оңтүстік Саксондардың ежелгі патшалығында жатыр. Археологиялық ескерткіштер, әсіресе жоталы жерлерде көптеп кездеседі. Аймақтың жағалауда орналасқандығының арқасында римдіктер және кейін норманндар сияқты көптеген басқыншылар келген, соның ішінде 1066 жылы Гастингс шайқасында Жеңімпаз Уильям ағылшын әскерін жеңгеннен кейін. Бұрынғы кәсіптердің қатарында балық аулау, темір өндіру және жүн саудасы болды, бірақ олардың барлығы тоқырады немесе толығымен жойылды.

Басқару

Сассекс тарихи тұрғыдан алты районға бөлінген. 12 ғасырдан бастап үш шығыс районы және үш батыс районы жеке-жеке тоқсандық сот отырыстарын өткізді, ал үш шығыс районының әкімшілік орталығы Льюс қаласы болды. Бұл жағдай 1865 жылы Парламент тарапынан ресми түрде бекітілді, және екі бөлік әкімшілік округтерге айналдырылды, әрқайсысы 1888 жылғы Жергілікті басқару заңына сәйкес 1889 жылы өз сайланған округтік кеңесімен құрылды. Шығыс Сассексте сонымен қатар үш өзін-өзі басқаратын қалалық округ болды: Брайтон, Истборн және Гастингс. Құрылған кезде Шығыс Сассекске Тунбридж-Уэллстің оңтүстігі және Ламберхерсттің оңтүстігі кірді; бірақ 1894 жылғы Жергілікті басқару заңы бойынша бұл аумақтар Кентке берілді. 1974 жылы Шығыс Сассекс метрополистік емес және рәсімдік округ мәртебесін алды, ал үш қалалық округ округтің құрамындағы аудандарға айналды. Сонымен қатар, батыс шекарасы өзгертілді, нәтижесінде Орта Сассекс аймағы (Бурджесс Хилл және Хейвордс Хитті қоса алғанда) Батыс Сассекстің метрополистік емес округіне қосылды. 1997 жылы Брайтон мен Хоув өзін-өзі басқаратын біртұтас билікке ие болды, ал 2000 жылы қала мәртебесі берілді, Шығыс Сассекс рәсімдік округінің құрамында қала отырып. Шығыс Сассекс округі кеңесінің құзыретіне кіретін аумақ бес жергілікті басқару ауданына бөлінген. Үшіншісі ірі ауылдық аудандар (батыстан шығысқа қарай): Льюс, Уилден және Ротер. Истборн мен Гастингс көбінесе қалалық аймақтар болып табылады. Ауылдық аудандар одан әрі азаматтық приходтарға бөлінеді.

Геология

Геологиялық тұрғыдан алғанда, Шығыс Сассекс Уэльдтің оңтүстік антиклинінің бір бөлігін құрайды: Оңтүстік Даунс – өлкенің оңтүстік бөлігін батыстан шығысқа қарай кесіп өтетін, Кенттегі Солтүстік Даунспен сай келетін орташа биіктіктегі бор тауларының тізбегі. Солтүстікке қарай параллель аңғарлар мен қыраттар жатыр, олардың ең жоғарысы – Велдтің өзі (Хестингс қабаттары және Велден сазы). Құмтастар мен саз теңізге Гастингсте, ал Даунс – Бичи Хедте тікелей жанасады. Аймақта 2014 жылғы зерттеуге сәйкес Велден алабында 4,4 миллиард баррель мұнай қоры бар. Сол кездегі Бизнес және энергетика министрі Майкл Фэллон бұл "жұмыс орындарын және жаңа бизнес мүмкіндіктерін әкеледі" және Ұлыбританияның энергиямен дербестігіне елеулі үлес қосады деп мәлімдеді. Осы мақсаттарға қол жеткізу үшін аймақта фрекинг жүргізу қажет, бірақ бұған экологиялық ұйымдар қарсы тұрып отыр.

Климат

Шығыс Сассекс, оңтүстік жағалаудағы көптеген округтер сияқты, жылына шамамен 1750 сағат күн сәулесіне ие. Бұл Ұлыбританияның жылына орташа 1340 сағат күн сәулесінен әлдеқайда көп.

Көшіру және дренаж

Ауданның рельефі геологиялық құрылымын көрсетеді. Оңтүстік Даунс тауларының борлы таулы жерлері Брайтон мен Истборн арасындағы жағалау жолағын алып жатыр. Екі өзен аңғары бар: Оуз және Кукмир өзендері. Жеті қарындас, Даунс теңізбен кездесетін жерде, борға ойылған құрғақ аңғарлардың қалдықтары; олар теңіз деңгейінен 530 фут (162 м) биіктіктегі Бичи Хедте аяқталады. Бичи-Хедтің шығысында Певенси тегіс алқаптарының батпақты жерлері жатыр, бұрын теңіз су басып, бірақ қазір шөгінді жағажаймен қоршалған. Бекхиллде жер қайтадан көтеріле бастайды, онда Уэльдтің құмдары мен саздықтары теңізге кездеседі; олар Гастингстен шығысқа қарай құмтасты жартастарда аяқталады. Одан әрі шығыста Петт деңгейлері, көбірек батпақ жер, одан ары Ротер өзенінің сағасы орналасқан. Сағаның арғы жағында Камбер-Сэндс құмдықтары жатыр. Ауданның ең биік нүктесі – Оңтүстік Даунстағы Дитчлинг Бикон, оның ең биіктігі белгілі бір деңгейде және ол Мэрилин ретінде жіктеледі. Уэльд аймақтың солтүстік шекарасын алып жатыр. Даунс пен Уэльд арасында төменгі жатқан жердің тар жолағы бар; осы аймақты алып жатқан көптеген өзендер мен арналар Уэльдтен бастау алады. Жоғары Уэльд Оңтүстік Даунсқа қарағанда тығыз орманды, ал Төменгі Уэльд одан азырақ орманды. Ашдаун орманы – Уэльдтің бір бөлігі.

Елді мекендер

Шығыс Сассекстегі елді мекендердің орналасуы оның тарихы мен географиясымен анықталған. Алғашқы қалалар мен ауылдар көбінесе экономикалық қызметтеріне жақын орналасқан: жағалауда балық аулау, ал Вельд аймағында – ауыл шаруашылығы және темір кенін өндіру. Бүгінгі күні өнеркәсіп туризмге бағытталған, әсіресе Бексхилл-он-Си, Истборн және Гастингс қалалары орналасқан жағалау аймағында. Ньюхейвен мен Рай – портылар, бірақ Рай сонымен қатар тарихи маңызы бар. Пистай және Сифорд – жатақханалық қалалар қызметін атқарады. Жағалаудан ішкі аймақтарда Хайлшам, Хитфилд және Укфилд сияқты бұрынғы базар қалалары орналасқан, ал Кроубороу – Эшдаун орманының орталығы. Льюс – Шығыс Сассекс графтығының орталық қаласы, Батл – Норманд жаулап алуымен байланысты, ал Уадхерст – тағы үш маңызды қала.

Экономикалық қызмет

Тіркелген компаниялардың саны бойынша Шығыс Сассекс Ұлыбританияның ірі өндірістік немесе өнеркәсіптік аймағы емес. Тіркелген компаниялардың ішінде 2023 жылы жетекші санатты "құрылыс" болды, одан кейін "көкімайлық қызмет" келді. Округ экономикасына маңызды үлес қосатын фактор – Брайтон мен Хоув, Истборн және Гастингс тұрғындарының көпшілігі Лондонға жұмысқа барып, немесе округтен тыс компанияларда қашықтан жұмыс істейді. 2022 жылы Шығыс Сассексте (Брайтон мен Ховтан басқа) 1720 шаруашылық болды, олардың жалпы өңделген ауданы 108 825 гектарды құрады. Олар 4000-нан астам адамды жұмыспен қамтып, 2020 жылы жалпы қосылған құн 66 миллион фунт стерлингті құрады. Мал жайылымы өңделген жерлердің шамамен 40% құрайды, қойлар ірі қара малдан шамамен алты есе көп. Балық аулау шектеулі, бірақ Рай мен Гастингсте әлі де балық аулау флоты бар, бірақ қайықтардың саны көп азайды. Тарихи тұрғыдан балық аулау өте маңызды болған.

Көрнекті орындар

Жеті бауырлар саябағы Оңтүстік Даунс ұлттық саябағының бір бөлігі. Бичи Хед – Норман шығанағындағы жазықтықтармен қатар, ең танымал жергілікті көрікті жерлердің бірі. Даунс және Уэльд сияқты табиғи ескерткіштерден өзге, Шығыс Сассекс тарихи маңызы бар көптеген орындарға ие. Бодиам, Херстмонс, Льюс және Певенсиде қамалдар бар, сондай-ақ Мартелло мұнаралары мен Истборн бекінісі сияқты қорғаныс құрылыстары да кездеседі. Гастингс шайқасын еске алу үшін салынған Battle Abbey, Рудьярд Киплингтің үйі – Батиман, Ұлыбританиядағы грек тіршілігінің алғашқы мысалдарының бірі – Хаммервуд паркі және Фалмердегі Сассекс университетінің ғимараттары да қызығушылық тудырады. Теңіз жағасындағы Бексхилл қаласында Де Ла Уорр павильоны орналасқан. Шығыс Сассекске Литлингтон ақ жорғасы мен Уилмингтонның Ұзын адамы сияқты екі құмды төбедегі сурет кіреді, олар екеуі де Сассекс Даунсында орналасқан.

Жолдар

Шығыс Сассексте тас жолдар жоқ, тіпті екі қатарлы жолдар да округте сирек кездеседі. Округ арқылы өтетін басты жолдар – Лондоннан сәулелі түрде таралған жолдар: A21 Кенттен Гастингске дейін; A22 Суррейден Истборнға дейін; және A23 Гатвиктен Брайтонға дейін. Аймақтық бағыттарға Ньюхейвен мен Льюистен солтүстікке Кентке қарай қозғалысты қамтамасыз ететін A26 кіреді; сондай-ақ оңтүстік жағалаудың магистральдық жолы, ол Фолкстонда (Кент) A259 тас жолы ретінде басталып, оңтүстік жағалау бойымен Истборнға дейін созылады, онда ол A27 тас жолына айналып, батысқа қарай Батыс Сассекстегі Чичестерге, содан кейін Девондағы Хонитонға қарай жалғасады. Барлық басты жолдар тығырындар мен көлік мәселелеріне тап болады: Истборн мен Портсмутты байланыстыратын A27 Ұлыбританиядағы ең жұқ жүретін тас жолдардың бірі. Автобус бағдарлары округтің барлық маңызды елді мекендеріне және көптеген ауылдарына қызмет көрсетеді.

Темір жолдар

Темір жолдар негізгі қалаларға жолдар сияқты қызмет көрсетеді. 20 ғасырда көптеген тармақ темір жолдар жабылғанға дейін Шығыс Суссекс ауылдық аймағы темір жолмен жақсы қамтылған болатын: Бичингтің кесулерінен азаматтардың көптеген тармақтары құтыла алмады, сондықтан бүгін тек басты желілердегі қызметтер ғана сақталды. Оларға: Шығыс жағалау жолы (ішінде Маршлинк желісі); Гастингс желісі; және Окстед желісінің Укфилд тармағы кіреді. Үш мұражайлық темір жолы бар: Кент және Шығыс Суссекс темір жолы Кенттегі Тентерденнен Бодиамға дейін, Блюбелл темір жолы Шеффилд паркінен Шығыс Гринстедке дейін, ал Лавандер желісі Бу темір жолы – Укфилдке жақын Айсфилдте бір мильдік желі ретінде жұмыс істейді. Аймақтағы пойыздар Southern, Southeastern, Thameslink және Great Western Railway компанияларымен жүзеге асырылады. Southern округтің негізгі операторы болып табылады, ол Батыс жағалау және Шығыс жағалау бағыттары бойынша, сондай-ақ Брайтон, Истборн, Сифорд және Гастингс қалаларынан Лондон Викторияға, ал аздау дәрежеде Лондон Бриджге, сонымен қатар Укфилдке және одан пойыздарды басқарады. Southeastern Лондон Чарлинг-Кросс пен Гастингс арасында пойыздарды іске қосады. Thameslink Брайтоннан Бедфордқа дейін пойыздарды жүргізеді.

Әуежайлар

Шығыс Сассексте жоспарланған рейстерді ұсынатын әуежайлар жоқ. Лондонның екінші әуежайы – Гатвик әуежайы, Шығыс Сассекстен шамалы қашықтықта орналасқан және графтықтың көп бөлігінен автомобиль және теміржол арқылы оңай қол жетімді. Атауына қарамастан, Брайтон қалалық әуежайы, бұрынғы Шорхэм әуежайы, Батыс Сассексте орналасқан. Шағын жеке ұшақтар, тікұшақтар және ұшу мектептерін қызметкерлік ететін үш әуежай бар: Гастингс маңындағы Спилстед шаруашылығы; Ливс жанындағы Киттихок аэродромы; және сондай-ақ Ливс жанындағы Динленд әуежайы.

Паромдар

Ньюхейвеннен Францияның Диппе қаласына маусымдық емес кезеңде күніне екі рет, ал жазғы маусымда күніне үш рет паром қатынайды. Көлік құралдары мен жаяу жолаушылар екеуі де қабылданады.

Жаяу жүргіншілер жолдары

Шығыс Сассекстегі ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жолдарының ішінде Оңтүстік Даунс жолы, 1066 Country Walk, High Weald Landscape Trail, Saxon Shore Way, Sussex Border Path, Sussex Ouse Valley Way, Vanguard Way, Wealdway және The Monarch's Way жолдары бар.

Білім

Сассекс және Брайтон университеттері Шығыс Сассексте орналасқан, олардың Брайтон, Фалмер және Гастингстегі кампустары бар. Аймақта 150-ден астам бастауыш мектеп жұмыс істейді, олардың көпшілігі шағын және жергілікті деңгейде қызмет көрсетеді. Мемлекеттік және жекеменшік орта мектептердің қатарында 2012 жылы 500 жылдығын тойлаған Льюс ескі грамматикалық мектебі бар. Барлығы, 50-ден астам мектеп Шығыс Сассекске қызмет етеді, соның ішінде ірі қалалардағы жоғары білім беру колледждері де бар. Каунтіде күндізгі оқушыларды да қабылдайтын бірнеше жекеменшік мектеп-интернаттар орналасқан, олардың ішінде Брайтон колледжі және Родин бар. Песталоцци балалар ауылы, халықаралық қоры, Седлескомбта орналасқан.

Мәдениет

Шығыс Сассексте көптеген театрлар мен өнер орындары бар, оның ішінде Брайтондағы «Theatre Royal» және «Брайтон Кубогы», Сассекс университетінің «Аттенборо шығармашылық өнер орталығы», «Корольдік ипподром» театры және Истборндағы «Девоншир парк» театры, сондай-ақ Хейстингстегі «White Rock» театры. Жыл сайынғы «Глиндеборн фестивалі» операсы Льюс қаласының жанындағы Глиндеборнда өтеді. «Брайтон фестивалі» – әр мамыр айында өткізілетін ірі көп салалы фестиваль. Шығыс Сассексте түрлі мұражайлар мен өнер галереялары көп. Олардың ішінде ең танымалдары: «Брайтон мұражайы және өнер галереясы», «Хоув шығармашылық мұражайы», «Гастингс мұражайы және өнер галереясы», «Гастингс қазіргі заманғы өнері», Льюеске жақын орналасқан «Чарльстон ферма үйі» (Блумсбери тобының өнер еңбектеріне арналған көрмесі бар), «Де Ла Уорр павильоны» (қазіргі заманғы өнер галереясы орналасқан) және 2023 жылы құрылғанына 100 жыл толып, сол жылдың 5 желтоқсанында «Тернер сыйлығының» марапаттау рәсімін қабылдаған «Таунэр Истборн» галереясы.

Туризм

Жазғы уақытта жағажайларға бару үшін Брайттон мен Хов, Бекшелл-он-Си, Гастингс және Истборн қалалары көптеген күндізгі саяхатшыларды тартады. Брайттон мен Ховтың көптеген тартатымды жерлері бар, соның ішінде Корольдік павильон. 1787 жылдан бастап, ол 1820 жылы король болған Уэльс принці Джордж үшін теңіз жағалауындағы демалыс орны ретінде үш кезеңмен салынды. Жақында ашылған тартатымды жер – Брайттон i360, теңіз жағасындағы 162 метрлік бақылау мұнарасы, ол 2016 жылдың 4 тамызында ашылды және Брайттон мен Хов, Саут-Даунс және Англия арнасының кең көрінісін ұсынады. Мұнара күтілген келушілер санын ешқашан жете алмады және 2023 жылдың маусым айында оны басқаратын компания Брайттон мен Хов кеңесіне 48 миллион фунт стерлинг берешегі болды. Брайтон Палас Пир, Истборн Пир және Гастингс Пир көптеген келушілерді тартатын ойын-сауық орталықтары болып табылады. Пойызбен саяхаттаудың гүлденген кезеңінде салынған бірнеше пирлер енді жоқ, атап айтқанда Сент-Леонардс-он-Сидегі Сент-Леонардс пирі және Брайтондағы Батыс пирі, олардың бөліктерін әлі де Брайтон i360-ның қарсы жағында теңізде көруге болады. Бастапқыда i360-тан түскен пайда Батыс пирін қайта құруға жұмсалатын қаражат көзі ретінде қарастырылған, бірақ қазір бұл орын алмайтын сияқты. Шығыс Сассекстің басқа да маңызды туристік орындары: Эшдаун орманы, Альфристонның жанындағы Друсиллас жануарлар бағы және Мишельхам аббаттығы. Аймақта екі тар темір жол бар: бу локомотивімен жүретін Хейстингс миниатюралық темір жолы және Брайтон Палас Пирінен Брайтон Маринасына дейін теңіз жағалауымен жүретін Волк электр темір жолы. Волк темір жолы – әлемдегі ең көне электр темір жолы. Сондай-ақ, жоғарыда көрсетілгендей, көптеген келушілерді тартатын бірнеше қамалдар бар. Жыл сайынғы шаралар да аймақтың туризмін дамытуға көмектеседі. Брайтон Прайд – Ұлыбританиядағы ең ірі және ең көне мақтаншылық шерулерінің бірі, ал басқа да мақтаншылық шаралары Истборн және Гастингсте өтеді. Лондоннан Брайтонға дейінгі көне автомобильдер жарысы – әлемдегі ең ұзақ жүретін автокөлік жарысы. Қатысу үшін автомобильдер 1905 жылға дейін жасалған болуы керек. Бұл сонымен қатар әлемдегі ең ірі көне автомобильдер жиыны. Жарыс Брайтонның Мадейра даңғылында аяқталады. Шығыс Сассексті автомобильмен зерттегісі келетін келушілер үшін Альфристон, Гастингс шайқасы болған жер – Баттл, Дитчлинг, сол аттас қамалы бар Герстмонсекс, Льюс, Роттиндин және Рай сияқты көптеген қызықты және тартымды қалалар мен ауылдар бар.

Дәстүрлер

Льюс оттықтары – Гай Фокс түнінде өткізілетін от жағу тойларының жиынтығы. Ол 1605 жылы оқ-дәрі заговордың ашылуын мерекелеумен қатар, 1555 және 1557 жылдар аралығында Мейфилдтен шыққан он жеті протестант шейітінің қасіретті естелігін еске түсіреді. Оның тарихы діни антагонизм мен католиктерге қарсылыққа толы, соның ішінде Папаның бейнесін өртеу де бар. Бұл шара жыл сайын ондаған мың адамды қызықтырады. Шығыс Сассексте осы сияқты көптеген от жағу қоғамдары бар.

Футбол

Брайтон & Хов Альбион ФК - Шығыс Сассекстегі ең табысты клуб, 2023–24 жылы Премьер-лигада ойнап, сондай-ақ 2023–24 жылғы УЕФА Еуропа лигасына қатысады. 1983 жылы ФА кубогының финалына бір рет шығып, қайта ойнаудан кейін «Манчестер Юнайтед» клубына есе жіберді. Бұл округтегі толық кәсіби ерлер командасы – жалғыз. Шығыс Сассекстегі ең көне клуб – 1881 жылы құрылған «Истборн Таун» ФК. «Льюс» ФК – жартылай кәсіби футбол клубы. Олардың ерлер командасы Истмия лигасының Жоғарғы дивизионында ойнайды. Сондай-ақ, 2023–24 жылдары әйелдер чемпионатының екінші лигасында, ерлер командасы Премьер-лигада ойнайтын, көптеген ірі клубтардың қолдауындағы командалармен сәтті бәсекелесіп жатқан әйелдер командасы да бар.

Крикет

Крикет Кент, Суррей және Сассекс графтықтарында пайда болған. Шығыс Сассекс өкілдік ететін команда жоқ. Ол Батыс Сассекспен бірігіп, Суссекс округінің крикет клубын құрайды, бірінші команда матчтарын Хоувтегі округтік стадионда, ал резервтік команда матчтарын Шығыс және Батыс Сассексте өткізеді. Шығыс Сассексте шамамен 25 жергілікті клуб осы ойынды ойнайды.

Регби

Шығыс Сассексте шамамен 15 регби клубы бар, олардың көпшілігі әйелдер және қыздар командаларын қоса, бірнеше команданы қатарына қосады. Сифорд регби клубы өз үй ойындарын теңіз деңгейінен төмен өткізеді деп мәлімдейді.

Велоспорт

1994 жылғы «Тур де Франс» жарысының төртінші кезеңі Дуверден басталып, Брайтон қаласында аяқталды. Бағытқа Дитчлинг-Биконға көтерілу кірді. Даунс аймағының төбелі ландшафты велосипедшілерге қиын сынақ сынайды және Шығыс Сассексте кем дегенде сегіз велосипед клубы бар.

Гольф

Шығыс Сассексте 42 гольф алаңы бар, олардың көпшілігі төбелік жерлерде орналасқан. Олардың төртеуі (2-еуі Брайтон мен Ховта, біреуі Истборнда және біреуі Кроуборогта) қоғамдық алаңдар; қалғандары жекеменшік, жартылай жекеменшік немесе курорттарға тиесілі.

Басқа спорт түрлері

Басқа да танымал спорт түрлеріне желкен спорты, боулинг және теннис жатады.