Кіріспе

Батыс Сассекс, Англиядағы базар қаласы.

Арундел (/'ær//ə//n//d//əl/ ARRəndəl /жергілікті/'/ɑː//n//d//əl/ AHNdəl) – Оңтүстік Даунс аймағындағы, Батыс Сассекс округіндегі Арун ауданында орналасқан базар қаласы және азаматтық приход. Жақсы сақталған қалада ортағасырлық қамал және рим-католик соборы бар. Арунделде мұражай бар, және Батыс Сассекстегі тізімделген ғимараттар саны бойынша Чичестерден кейін екінші орында тұрады. Арун өзені қаланың шығыс жағынан ағып өтеді. Арундел 1835 жылғы муниципалитеттік реформа заңымен реформаланған қалалардың бірі болды. 1836 жылдан 1889 жылға дейін қаланың үш полицейден тұратын жеке полиция күші болды. 1974 жылы Арун ауданының құрамына кірді, қазіргі таңда азаматтық приход және қалалық кеңес болып табылады.

Атауы

Атауы көне ағылшын тіліндегі Hārhūnedell сөзінен шыққан, яғни "қоңырбақ аңғары" деген мағынаны білдіреді және алғаш рет Domesday Book-та тіркелген. Дегенмен, халық этимологиясы осы атауды көне француз тіліндегі arondelle сөзімен байланыстырады, ол "шымшық" дегенді білдіреді, және шымшықтар қаланың гербінде бейнеленген. Domesday Book-тағы Harundel жазуынан туындаған тағы бір мүмкін этимология – англосаксондық hærn dell, яғни "толқынды аңғар", бұл Арун өзенінің аты да "толқынды" сөзінен шыққан болуы мүмкін дегенді көрсетеді. Ротэр сияқты басқа жергілікті өзендердің де атаулары англосаксондық róðer сөзінен туындаған, ол "есуші" (ұзын өзендегідей) дегенді білдіреді, және олар өзеннің өзін және оның төңірегін сипаттайды. Тео Венманн сияқты лингвистер кейде (васкондық субстрат гипотезасы арқылы, және осы жағдайда баск тіліндегі "аңғар" сөзімен байланысты) Испаниядағы Валь-д'Аран, Австриядағы Ахрнтал және Норвегиядағы Арендал сияқты қалалармен спекулятивтік, эзотерикалық байланыс жасайды.

Басқару

Сол аттас сайлау округі де бар. Бұл округ солтүстікке Хоутонға дейін созылады және 2011 жылғы халық санауы бойынша оның жалпы халқы 4 298 адамды құрайды. Арундел қалалық кеңесі Арундел қалалық әкімшілік ғимаратында орналасқан.

География

Арундел азаматтық округі құрылыс аймақтарынан әлдеқайда үлкен аумақты алып жатыр, ескі қала солтүстікке, ал жаңа қала оңтүстікке қарай орналасқан, екеуі де басты жолмен бөлінген. Арундел қаласы Арун өзеніндегі маңызды көпір болып табылады, себебі 1908 жылы Литтлхэмптон айналма көпірі салынғанға дейін бұл өзендегі ең төменгі жол көпірі еді. Арундел қамалы Нормандар тарапынан Оңтүстік Даунс арқылы өтетін аңғардың солтүстігіндегі орманды жазықты қорғау үшін салынған. Кейін қала қамалдың оңтүстігіндегі беткейде өсіп дамыды. Бұрын бұл өзен Таррант деп аталған, бірақ кейін антикварлар қаланың атын беріп, қайта атады. Арунделдің оңтүстігінде шабындықтар бар, бірақ қала A27 тас жолының солтүстігінде орналасқан, ол қала орталығынан қысқа және тығыз бір бағытты жолмен айналып өтеді. 1980 мен 2010 жылдар арасында кеңейтілген HQDC айналма жолының жоспарлары қызу талқыланды және Кросбуш жерінде оған қосылатын түйін салынды. 2018 жылдың көктемінде Highways England жаңа айналма жолдың таңдалған бағытын жариялады. 2018-2019 жылдары 4 миль (6 км) ұзындықтағы қос жолақты жолдың толыққанды жобасы бойынша пікірлер жиналатын қосымша консультация кезеңі өтеді. Арундел теміржол станциясы Арун аңғары жолында орналасқан. Монарх жолы деп аталатын ұзақ қашықтықты жаяу жолы қаладан өтіп, өзенді осы жерде кесіп өтеді, ал қаладан солтүстікке және солтүстік-батысқа қарай 5 миль (8 км) жерде Оңтүстік Даунс жолының бағыты жүреді. Қаланың өзі Оңтүстік Даунс ұлттық паркінің шекарасынан тыс жерде жатыр.

Қоғам

Арундельде Норфолк герцогының резиденциясы – Арундель қамалы және Арундель және Брайтон (католик) епископының резиденциясы – Арундель соборы орналасқан. 2004 жылдың 6 шілдесінде Арундель қаласына «Әділ сауда қаласы» мәртебесі берілді. Арунделде туған жергілікті тұрғындарды Арун өзенінде кездесетін мулет балығының құрметіне «мулеттер» деп атайды. Арунделде әлемдегі ең көне скаут ұйымдарының бірі бар. 1-ші Арундел (Арундел графының жекелеген тобы) скаут ұйымы скаутинг қозғалысы басталғаннан кейін бірнеше апта өткен соң, 1908 жылы құрылды. Грин-Лейн-Клоуздегі штаб-пәтерінде орналасқан, оның құрамында бобр скауттары, Cub Scouts және Scouts бөлімдері жұмыс істейді.

Спорт және демалыс

Арунделде Лигадан тыс футбол клубы, «Арундел Ф. К.» клубы бар, ол Милл Роудта ойнайды. Қаланың сонымен қатар, қамалдың жанында крикет алаңы бар, ол көбінесе елдегі ең әдемі алаңдардың бірі деп есептеледі. Ол маусым сайын бірнеше ойынға «Sussex County Cricket Club» командасын қабылдайды.