Кіріспе

Беткі кернеуді өлшейтін құрал

топырақ ғылымы саласындағы мақала

Беттік ғылымда, тензиометр – сұйықтықтардың немесе беттердің беткі кернеуін (γ) өлшеуге қолданылатын өлшеу құралы. Тензиометрлер зерттеу және әзірлеме зертханаларында бояулар, лактар немесе жабысқыштар сияқты сұйықтықтардың беткі кернеуін анықтау үшін пайдаланылады. Тензиометрлердің тағы бір қолданылу аймағы – бөлшектерді тазалау немесе электроқаптау сияқты өнеркәсіптік өндіріс процестерін бақылау.

Гониометр/тенсиометр

Жер бетін зерттеуші ғалымдар сұйықтың беттік және аралық кернеуін өлшеу үшін көбінесе оптикалық гониометр/тензиометрді пайдаланады, осы үшін аспалы немесе жабысқан тамшы әдістерін қолданады. Тамшы жасалып, CCD камерасымен түсіріледі. Содан кейін тамшының пішіні анықталады, ал күрделі бағдарламалық құралдар эксперименталдық тамшы пішініне теориялық Янг-Лаплас теңдеуін сәйкестендіреді. Беттік кернеу сәйкестендірілген параметрлерден есептеледі. Басқа әдістерден өзгешелігі, бұл техникаға тек аз көлемдегі сұйықтық қажет, сондықтан ол қымбат сұйықтықтардың аралық кернеуін өлшеуге ыңғайлы.

Ду Ной шақтауыш тензиометр

Бұл типтегі тензиометр сұйықтыққа батырылған платина сақинасын қолданады. Сақина сұйықтықтан тартылып шығарылғанда, сұйықтықтың беттік кернеуін анықтау үшін қажетті күш дәл өлшенеді. Бұл әдіс ASTM D971 сияқты көптеген халықаралық стандарттармен бекітілген. Бұл әдіс екі сұйықтық арасындағы интерфейстік кернеуді өлшеу үшін кеңінен қолданылады, бірақ платина сақинасының деформацияланбауына көңіл бөлу қажет.

Вильгельмия пластиналық тензиометр

Вильгельми пластиналы тензиометр сұйық бетімен жанасу үшін пластинаны қажет етеді. Бұл әдіс беттік кернеуді өлшеудің ең қарапайым және ең дәл методі деп есептеледі. Платина пластинасының суға батқан бөлігінің ұзындығы үлкен болғандықтан, беттік кернеу көрсеткіштері әдетте басқа әдістермен салыстырғанда өте тұрақты болады. Қосымша артықшылығы ретінде, Вильгельми пластинасы бір рет қолдануға арналған қағаздан да жасалуы мүмкін. Интерфейстік кернеуді өлшеу үшін зондтың су бетінде қалу қабілетін ескеру қажет, бұл өлшеуді күрделендіреді.

Дю Ной-Паддей әдісі

Бұл әдісте сынақ сұйықтығына енгізілетін таяқ пайдаланылады. Содан кейін таяқ сұйықтықтан тартылып шығарылады және таяқты тартуға қажетті күш дәл өлшенеді. Әдіс стандартталмаған, бірақ кейде қолданылады. Du Noüy Padday таяқ тарту тензиометрі жылдам өлшеулер жүргізуге мүмкіндік береді және кең ауқымды тұтқырлыққа ие сұйықтықтармен жұмыс істей алады. Бұл әдіс көмегімен беттік кернеуді ғана өлшеуге болады, аралық беттік кернеуді өлшеу мүмкін емес.

Бұзық қысым тензиометрі

Сұйықтың ішкі тартымды күштерінің әсерінен сұйықтықтағы ауа көпіршіктері қысылады. Соның салдарынан туындаған қысым (көпіршік қысымы) көпіршік радиусы кішірейген сайын артады. Көпіршік қысымы әдісі осы қысымды пайдаланады, ол қоршаған ортадан (судан) жоғары болады. Газ ағыны сұйықтыққа батырылған капиллярға сорғыланады. Капилляр ұшында пайда болатын көпіршік беттік қабатта үнемі үлкейеді, соның нәтижесінде көпіршік радиусы азаяды. Қысым максималды деңгейге жетеді. Осы кезде көпіршік ең кіші радиусына (капилляр радиусына) жетеді және жарты шар пішінін қалыптастыра бастайды. Бұл нүктеден кейін көпіршік тез өсіп, көп ұзамай жарылып, капиллярыдан ажырап, капилляр ұшында жаңа көпіршік пайда болуына мүмкіндік береді. Осы процесте беттік кернеуді анықтау үшін бағаланатын ерекше қысым графигі пайда болады (суретті қараңыз). Капиллярды пайдаланудың қарапайымдығы және оны тазалаудың аз күш талап етуіне байланысты, көпіршік қысымы тензиометрлері тазалау немесе электролық жағдайдағы жуғыш заттардың концентрациясын бақылау үшін жиі қолданылатын балама болып табылады.