Кіріспе

Америкалық әнші (1930–2008)

Одетта Холмс (31 желтоқсан 1930 – 2 желтоқсан 2008), оның музыкалық репертуары көбінесе американдық халық музыкасы, блюз, джаз және рухани әндерден тұрды. 1950-1960 жылдардағы американдық халық музыкасының қайта жаңғыруындағы маңызды тұлға, ол сол дәуірдегі халық музыкасының қайта жаңғыруына үлкен әсер еткен Боб Дилан, Джоан Баэз, Мейвис Стейплс және Жанис Джоплин сияқты көптеген белгілі өнерпаздарға ықпал етті. 2011 жылы Time журналы оның "Take This Hammer" әнін 100 ең ұлы поп-әндер тізіміне қосты, осы ретте "Роза Паркс оның ең жақын тыңдаушысы болды, ал Мартин Лютер Кинг оны американдық халық музыкасының патшайымы деп атады".

Ерте өмір және мансап

Одетта Холмс есімді Одетта Алабама штатының Бирмингем қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Рубен Холмс кішкентай кезінде қайтыс болды, ал 1937 жылы анасы Флора Сандерспен бірге Лос-Анджелес қаласына көшіп келді. Флора Задок Фелиус атындағы ер адамға қайтадан үйленгенде, Одетта асыраушысының тегін алды. 1940 жылы Одеттаның мұғалімі оның дауыс талантын байқады: «Бір мұғалім анама менің дауысым бар екенін, мүмкін, мен оқуым керек екенін айтты», – деп еске алды ол. «Бірақ менде оны өлшеуге ешқандай мүмкіндік болмады». Ол он үш жасында опералық білім алуды бастады. Белмонт орта мектебін бітіргеннен кейін Лос-Анджелес қалалық колледжінде музыка оқыды, өзін жұмыспен қамтамасыз ету үшін үй шаруасынан жұмыс істеді. Флора қызының Мариан Андерсонның жолын қуатындығын көруді армандады, бірақ Одетта өзі сияқты қара нәсілді қыздың Метрополитен опера театрында өнер көрсететініне күмәнданды. Ол Нью-Йорктегі «Blue Angel» және Сан-Францискодағы «Hungry I» клубтарында өнер көрсетіп, танымал болды. 1953 және 1954 жылдары Сан-Францискодағы «Tin Angel» клубында Одетта Фэнтези рекордс компаниясы үшін Ларри Мормен бірге «Одетта және Ларри» альбомын жазды. Содан кейін жеке мансабы «Одетта балладалар мен блюздерді орындайды» (1956) және «Хорн қақпасында» (1957) альбомдарымен жалғасты. «Odetta Sings Folk Songs» альбомы 1963 жылы ең көп сатылған фольклорлық альбомдардың бірі болды. 1959 жылы ол «Tonight with Belafonte» телешоуында пайда болды. Ол «Water Boy» әнін және Белафонтемен бірге «There's a Hole in My Bucket» дуэтін орындады. 1961 жылы Мартин Лютер Кинг оны «Америкалық халық музыкасының патшайымы» деп атады. Сондай-ақ 1961 жылы Гарри Белафонте мен Одетта дуэті «There's a Hole in the Bucket» әнімен Ұлыбританияның сингл тізімінде 32-орынды иеленді. Ол 1963 жылғы Вашингтонға наурыз айындағы азаматтық құқықтар демонстрациясында «O Freedom» әнін орындағандығымен есте қалды. Ол азаматтық құқықтар қозғалысындағы рөлін «өте үлкен армиядағы қарапайым сарбаздың бірі» деп сипаттады. Музыкалық көлемін кеңейту үшін Одетта бірнеше альбомында жеке орындаудың орнына топтық аранжировкаларды пайдаланды. Ол «Odetta and the Blues» (1962) және «Odetta» (1967) сияқты альбомдарда көбірек «джаз» стилінде музыка шығарды. 1968 жылы Вуди Гатридің естелік концертінде керемет өнер көрсетті. Одетта осы кезеңде бірнеше фильмдерде ойнады, соның ішінде «Cinerama Holiday» (1955), Уильям Фолкнердің «Құтқарылу» фильмінің киноверсиясы (1961) және «Мисс Джейн Питтманның өмірбаяны» (1974). 1961 жылы ол «Have Gun, Will Travel» телесериалының бір эпизодында, дарға асылуға үкімделген адамның әйелі рөлінде ойнады («Аарон Гиббстің асылуы»). Ол екі рет үйленді, алдымен Дэн Гордонға, содан кейін ажырасқаннан кейін Айверсон Минтерге. Оның екінші некесі де ажырасумен аяқталды. Ол сондай-ақ Гарри Шидпен (бірақ үйленбеген) қарым-қатынаста болды. Блюз әншісі және гитарист Луизиана Ред оның бұрынғы серігі болды.

Кейінгі мансап

1975 жылғы мамыр айында ол қоғамдық теледидардағы Say Brother бағдарламасында "Give Me Your Hand" әнін орындады. Ол өзінің руханилығы, музыкалық дәстілі және азаматтық құқықтар күресіне қатысуы туралы айтты. 1976 жылы Одетта Джон Ла Монтейннің "Бейл Тен, Америка" операсында Американың Музасы рөлінде Дональд Грамм, Ричард Льюис және Пенсильвания мемлекеттік университетінің хорымен, Питтсбург симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. Бұл қойылымды сол кезде Бостон операсының директоры болған Сара Колдуэлл қойды. 1982 жылы Одетта Вашингтон штатының Олимпия қаласындағы Эвергрин штаттық колледжінде тұрақты суретші болып жұмыс істеді. Одетта 1977 жылдан 1997 жылға дейінгі 20 жыл ішінде екі альбом шығарды: 1987 жылы "Movin' It On" және 1988 жылы Рейчел Фаро продюсерлік еткен Рождестволық рухани әндердің жаңа нұсқасы. 1998 жылдан бастап ол жазбалар жасап, гастрольдік сапарларға шықты. Жаңа CD "To Ella" (тірі орындалған және досы Элла Фицджеральдтың қайтысы туралы естігеннен кейін оған арналған) 1998 жылы Silverwolf Records лейблымен шығарылды, содан кейін M. C. Records пианист, аранжировщик және продюсер Сет Фарбер мен продюсер Марк Карпентьеридің қатысуымен үш альбом шығарды. Олардың ішінде 2000 жылы Grammy сыйлығына ұсынылған "Blues Everywhere I Go" – 1920 және 1930 жылдардағы ұлы блюз әншілеріне арналған блюз/джаз тобының құрмет альбомы; 2002 жылы W. C. Handy сыйлығына ұсынылған "Looking for a Home" – Lead Belly-ге арналған топтың құрмет альбомы; және 2007 жылы Grammy сыйлығына ұсынылған "Gonna Let It Shine" – Сет Фарбер мен The Holmes Brothers қолдауымен жасалған евангелие және рухани әндердің тікелей концерттік альбомы. Бұл жазбалар мен гастрольдік сапарлар 1999 мен 2006 жылдар аралығында басқа суретшілердің он төрт жаңа альбомында қонақ ретінде орындауға және 45 ескі Odetta альбомын қайта шығаруға, сондай-ақ әртүрлі жинақтарда пайда болуға мүмкіндік берді. 1999 жылдың 29 қыркүйегінде президент Билл Клинтон Одеттаға Ұлттық өнер қорының Ұлттық өнер медалін табыс етті. 2004 жылы Одетта Кеннеди орталығында Трейси Чэпменнің өнер көрсетуімен бірге "Visionary Award" сыйлығымен марапатталды. 2005 жылы Конгресс кітапханасы оны "Living Legend Award" сыйлығымен құрметтеді. 2001 жылдың қыркүйек айының ортасында Одетта Харлемнің жігіттер хорымен бірге Дэвид Леттерменнің кешкі шоуында өнер көрсетті, бұл 11 қыркүйек оқиғасынан кейін эфирге қайта оралғаннан кейінгі алғашқы шоу болды. Олар "This Little Light of Mine" әнін орындады. 2005 жылы Мартин Скорсезе режиссерлік еткен "No Direction Home" деректі фильмінде оның Боб Диланға музыкалық ықпалын көрсетті. Фильмде 1959 жылы теледидарда "Waterboy" әнін орындаған Одеттаның архивтік видеосы, сондай-ақ оның "Mule Skinner Blues" және "No More Auction Block for Me" әндері бар. 2006 жылы Одетта джаз әншісі Мадлен Пейру үшін концерттер ашты, ал 2006 жылы ол АҚШ, Канада және Еуропаны пианинімен бірге гастрольдеді, оның ішінде Латвиядағы АҚШ елшілігінің адам құқықтары жөніндегі конференцияда баяндама жасады және Риганың 1000 жылдық тарихы бар Маза гильдия залында концерт берді. 2006 жылдың желтоқсан айында Виннипег фольклорлық фестивалі Одеттаны "Өмір бойы жеткен жетістіктері үшін" сыйлығымен марапаттады. 2007 жылдың ақпан айында Халықаралық халықтық альянс Одеттаны "Жылдың дәстүрлі халық әртісі" деп таныды. 2007 жылдың 24 наурызында Дүниежүзілік халықтық музыка қауымдастығы Рейчел Шлезингер театрында Пит Сигер, Мадлен Пейро, Гарри Белафонт, Янис Ян, Sweet Honey in the Rock, Джош Уайт-младший, Питер, Пол және Мэри, Оскар Брэнд, Том Раш, Джесси Винчестер, Эрик Андерсен, Уэви Грейви, Дэвид Амрам, Роджер МакГинн, Роберт Симс, Кэролин Хестер, Донал Лис, Мари Найт, Side by Side және Лора МакГидің қатысуымен Одеттаға арналған құрмет концертін ұйымдастырды. 2007 жылы Одеттаның "Gonna Let It Shine" альбомы Grammy сыйлығына ұсынылды, сондай-ақ ол "Songs of Spirit" шоуымен үлкен күзгі концерттік турнесін аяқтады, онда әлемнің түкпір-түкпірінен келген әртістер қатысты. Ол осы CD-ні қолдау үшін 2006 жылдың соңы мен 2007 жылдың басында Солтүстік Америкада гастрольдік сапарлар жасады.

Соңғы тур

2008 жылдың 21 қаңтарында Одетта Сан-Диегода Мартин Лютер Кингтің еске алу іс-шарасында негізгі спикер болды, содан кейін Сан-Диегода, Санта-Барбарада, Санта-Моникада және Милл-Вэллиде концерттік өнеркөрсетілімдер өтті. Одетта 2008 жылдың 8 мамырында Веви Грейви жүргізген, Шығыс ауылындағы Банжо Джимде өткен тарихи құрмет кешінде құрметтелді. Сол кеште Дэвид Амрам, Винсент Крос, Гай Дэвис, Тимоти Хилл, Джек Ландрон, Кристин Лавин, Мадлен Пейрокс және Чейни Симс қатысты. Кейінгі жылдары оның репертуарында "This Little Light of Mine (I'm Gonna Let It Shine)", Lead Belly's "The Bourgeois Blues", "(Something Inside) So Strong", "Sometimes I Feel Like a Motherless Child" және "House of the Rising Sun" әндері болды. Бірақ ол 78 жасқа толуға 29 күн қалғанда, 2008 жылдың 2 желтоқсанында Нью-Йоркте жүрек ауруынан 77 жасында қайтыс болды. 2009 жылдың ақпан айында Нью-Йорктегі Риверсайд шіркеуінде өткен еске алу рәсіміне Майя Анжелу, Пит Сигер, Гарри Белафонт, Джеффри Холдер, Стив Эрл, Sweet Honey in the Rock, Питер Ярроу, Мария Малдаур, Том Чапин, Джош Уайт-младший (Джош Уайттың ұлы), Эмори Джозеф, Рэтлснейк Энни, Бруклин техникалық орта мектебінің камералық хоры және Тавис Смайли мен Джоан Баизден бейнеүндемелер көрсетілді.

Мұра

Одетта Гарри Белафонтке әсер етті, ол оны өзінің музыкалық мансабында "басты ықпал етуші ретінде атады"; Джоан Баез, "Одетта – құдайша болған. Оның ынтасы маған әсер етті. Оның ән салған әр әнінен үйрендім"; Жанис Джоплин, ол "өспірім шағының көп бөлігін Одеттаның әндерін тыңдап өткізді, сондай-ақ Жанис ән айта бастағанда алғаш рет одан үлгі алды"; ақын Майя Анжелу, ол бір кезде: "Егер ғасыр сайын Одетта сияқты дауыс пен жан пайда болатын болса, ғасырлар соншалықты жылдам және жеңіл өтетін болар, тіпті уақытты тани алмас едік"; Джон Уотерс, ол "Hairspray" фильмінің бастапқы сценарийінде оның битниктерге әсер еткенін айтады; және Карли Саймон, ол Одеттаны маңызды ықпал етуші деп атап, Гринвич Виллиджде онымен кездескенде "денесі әлсірегенін" айтты. 2023 жылы Rolling Stone журналы Одеттаны барлық уақыттағы 200 ең ұлы әншінің тізімінде 171-орынға қойды. Ол 2024 жылы Блюз Даңқы залына енгізілді.