Кіріспе

Француз артиллерия офицері және өнертапқышы Анри Жозеф Пайшанс (22 қаңтар 1783, Мец – 22 тамыз 1854, Жуи-о-Арш) – 19 ғасырдың басындағы француз артиллерия офицері. Анри Жозеф Пайшанс Политехникалық мектепті бітірген. Ол Наполеон соғыстарында қатысты, 1830 және 1848 жылдар аралығында Мозель департаментінің өкілі (депутаты) болды және 1848 жылы "General de Division" шеніне ие болды. 1823 жылы ол алғашқы жарылғыш снарядтарды қолданатын қаруды ойлап тапты, ол Пайшан қарулары (немесе француз теңіз флотында "canon obusiers") деп аталды. Пайшан қарулары жарылғыш снарядтар мен тік траекторияны біріктірген алғашқы теңіз қарулары болды, осылайша ағаш кемелердің құлдырауына және кеме жасауда темір корпустың революциясына жол ашты. Пайшан сондай-ақ "Mortier monstre" ("Монстр-морт") ойлап тапты, ол 500 кг бомбаларды пайдаланып, 1832 жылы Антверпен қоршауында үлкен қиратуға себеп болды. Ол сонымен қатар, бірнеше агрессивті қаруланған шағын топтар сол кездегі ең ірі теңіз күштерін жеңе алады деген пікірді қалыптастырған теңіз теориясының негізін қалаушысы болды, осылайша француздық "Jeune École" мектебінің алға басушысы атанды. Ақын Виктор Гюго былай деп жазды:
"Жер! Оқ – Құдай, Пайшан – Оның пайғамбары." ("Terre! l'obus est Dieu, Paixhans est son prophète.")

Пайшанның әскери-теңіз қарулары

Пайшанс жоғары қуатты, тік траекториялы зеңбіректерде қауіпсіз оқ атуға мүмкіндік беретін кідірту механизмін ойлап тапты. Жарылғыш снарядтардың ағаш корпусқа тиіп, оны өртеп жіберуі қатты зиян келтірді, және бұл 1824 жылы екі қабатты "Пацификатор" кемесіне қарсы жасалған сынақтарда көрсетілді. Алғашқы Пайшанс зеңбіректері 1841 жылы құйылды. Зеңбірек трубасының салмағы шамамен 10 000 фунтқа жететін, ал олардың ату қашықтығы екі мильге дейін дәл болды. 1840 жылдары Франция, Англия, Ресей және АҚШ жаңа теңіз қаруларын қабылдады. Зеңбіректердің жауынгерлік жағдайдағы тиімділігі алғаш рет 1849 жылы Бірінші Шлезвиг соғысы кезінде Эккернфьорде шайқасында, және әсіресе 1853 жылы Қырым соғысы кезінде Синоп шайқасында байқалды.

Темірден жасалған әскери кемелер

Ағаш қайықтар соншалықты осал болды ki, жалғыз мүмкін жауап темір корпусты соғыс кемелерін енгізу арқылы ғана келді. Олардың алғашқысы – француздық "Ла Глоир" кемесі, ол темір қаптамасы бар ағаш кеме болды. Одан кейін HMS "Вориор" кемесі ілесіп келді, ол темір корпусты, ағашпен нығайтылған кеме еді.

Қосымша өзгерістер

Пайшанның дизайнын кейін америкалық Джон А. Дальгрен жетілдірді, ол былай деп жазды: "Пайшан теңізшілерді снарядты қарулардың күшіне көндірді, оларды кемелерге орналастыруға мүмкіндік берді; бірақ жарылғыш элементті артық дамыту арқылы ол дәлдік пен ұзақтықты құрбан етті. Пайшанның және менің жүйелерімнің арасындағы айырмашылық мынада: Пайшанның қарулары қатаң түрде снарядты қарулар болды, олар оқтарға немесе ұзақ қашықтықтағы тегіс енуге немесе дәлдікке арналмаған. Сондықтан олар оқ атар қарулардың қосымшасы немесе серігі болды. Бұл аралас қаруландыру, ол кемшілік ретінде қарастырылды және Францияда кеңінен қолданылмады. Менің идеям – қажет болған жағдайда қатты оқтарды ату мүмкіндігімен, снарядтарды алысқа және дәл атуға болатын қару жасау. Сондай-ақ, барлық артиллериялық батареяны мұндай қарулардан құру." – Адмирал Джон А. Дальгрен.

Жүгіретін батареялар

Анри Дюпю де Лом Пейханның атымен аталатын жүзуші батареялар класын жасады. Мұндай кемелердің төртеуі 1861 және 1862 жылдар аралығында суға түсірілді. Бастапқыда Кохинхинада қолдану үшін жоспарланған, олар ағаштан салынды және 4 футтық батареялармен жабдықталды.