Кіріспе
Өсімдік түрі – Alisma plantago aquatica, сонымен қатар еуропалық су балдыр, жалпы су балдыр немесе ақылсыз ит шөбі деп те аталады. Бұл көп жылдық гүлдейтін су өсімдігі Еуропа мен Азияның көп бөлігінде кеңінен таралған және Ескі және Жаңа әлемнің басқа да аймақтарына тараған.
Alisma plantago aquatica, also known as European water plantain, common water plantain or mad dog weed, is a perennial flowering aquatic plant widespread across most of Europe and Asia, and apparently spread elsewhere in both the Old and New World.
Сипаттама
Alisma plantago aquatica – түктері жоқ, қалыңдығы аз суларда өсетін өсімдік. Ол талшықты тамырдан, бірнеше базальды, ұзын сабақты жапырақтардан және биіктікке дейін жететін үшбұрышты сабақтан тұрады. Оның тарамдалған гүлшоғыры бар, онда көптеген кішкентай гүлдер орналасқан, диаметрі шамалы, үш дөңгелек немесе сәл тігізделген, ақ немесе ақшыл қызғылт жапырақтарымен. Гүлдер түстен кейін ашылады. Әр гүлде үш доғал жасыл күлте және 6 тоқпан бар. Карпельдер көбінесе жалпақ, біртұтас қабат түрінде болады. Ол маусым айынан тамыз айына дейін гүлдейді. Жемістер әр гүлдің ішінде тұқымдардан тұратын сақина ретінде пайда болады. Аталған екі заттың мөлшері әртүрлі аймақтардағы Rhizoma Alismatis-те айқын ерекшеленеді.
Ұқсас түрлер
Тар жапырақты су балдыршасы Alisma lanceolatum жапырақ ұштары сүйірленіп, пішіні тар сүйір жапырақша тәрізді болуымен ғана ерекшеленеді. Кейбір мәліметтер бойынша, Солтүстік Америкада кездесетін мысалдар іс жүзінде ұқсас A. subcordatum және A. trivale түрлері болуы мүмкін.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр Еуропа мен Азияның көп бөлігінде, Португалия мен Мароккодан Жапонияға, Камчатка мен Вьетнамға дейін кеңінен таралған. Сонымен қатар, ол Африканың солтүстік және орталық бөліктерінде, Танзанияға дейін және Австралияда өсіп, жергілікті түр саналады. Ол Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия, Аляска, Британ Колумбиясы, Вашингтон штаты және Коннектикут штаттарында табиғаттандырылған деп хабарланады. Кейбір дереккөздер бұл түрдің Солтүстік Америкада кеңінен таралғанын айтады, бірақ бұл мәліметтер дұрыс анықталмаған үлгілерге негізделген сияқты. Ол лайлы топырақтарда немесе тұщы суларда кездеседі. "КСРО флорасы" (1934) бойынша, "кептірілген тамырлардан дайындалған ұнтақ халық медицинасында құтыру ауруын емдеу үшін қолданылады, ал ұнтақталған жапырақтары сүт бездерінің қабынуына қарсы қолданылады; жаңа жапырақтары гомеопатияда пайдаланылады. Бұл түр көбінесе басқа түрлермен шатастырылатындықтан немесе олармен теңестірілетіндіктен, берілген мәліметтер [A. orientale немесе A. lanceolatum] түрлеріне де қатысты болуы мүмкін". A. plantago aquatica сонымен қатар "ашулы иттің шөбі" деп те аталады, оның құтыру ауруын емдеуге қолданылатын болса да, оны Scutellaria lateriflora ("ашулы иттің бас сүйегі")мен шатастыруға болмайды, оны да кейде "ашулы иттің шөбі" деп атайды. Alisma orientale кейде осы түрдің түрі ретінде қарастырылады (A. plantago aquatica var. шығыс). A. orientale тамырлары дәстүрлі қытай медицинасында "ze xie" ретінде қолданылған. Дегенмен, ол созылмалы гепатит B бар науқастарда гепатотоксикалық әсері сияқты ауыр қосымша әсерлерге немесе тіпті уытты әсерлерге ие болуы мүмкін.