Кіріспе

Американдық актер (1940 жылы туған)

Рамон Антонио Герардо Эстевес (1940 жылғы 3 тамызда туған), кәсіби аты Мартин Шин, – американдық актер. Алты онжылдыққа созылған мансабында ол көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде үш Эмми сыйлығы, Алтын глобус сыйлығы және төрт Экран актерлері гильдиясы сыйлығы. Шин Терренс Маликтің «Бадлендс» (1973) және Фрэнсис Форд Копполаның «Апокалипсис» (1979) фильмдеріндегі басты рөлдерімен танымал болды. Шин сонымен қатар «Гүлдер тақырыбы» (1968), «22 нөмірлі қашқын» (1970), «Калифорниялық бала» (1974), «Ганди» (1982), «Уолл-стрит» (1987), «Геттисбург» (1993), «Америка президенті» (1995), «Мені ұстасаң» (2002), «Қайтарылғандар», «Бобби» (екеуі де 2006), «Селма» (2014) және «Иуда және қара Мәсіх» (2021) сияқты атақты фильмдерде ойнады. Ол «The Amazing Spider-Man» (2012) фильмінде Бен аға рөлін сомдады. Сонымен қатар, ол «Оқыр зымырандары» (1974) фильмінде Роберт Ф. Кеннедиді, «Жазаланған Словик» (1974) фильмінде Эдди Словикті, «Соқыр амбиция» (1979) фильмінде Джон Динді және «Кеннеди» (1983) фильмінде Джон Ф. Кеннедиді ойнағанымен де белгілі. «Мерфи Браун» (1994) сериалындағы рөлі үшін ол комедиялық сериалдағы үздік қонақ актер сыйлығымен марапатталды. «The West Wing» сериалында президент Джед Бартлет рөлін орындады, бұл рөлі үшін ол алты рет «Эмми» сыйлығына ұсынылды. «Grace and Frankie» (2015–2022) Netflix сериалында Роберт Хансон рөлін ойнады. Испандық әкесі мен ирландтық анасының құшағында АҚШ-та туып өскен ол, актерлік рөлдерге ие болу үшін Мартин Шин сахналық есімін қабылдады. Оның төрт баласы бар, олардың барлығы актерлер. Шин «Каденция» (1990) атты бір фильмге режиссерлік салған, онда ол ұлдары Чарли мен Рамонмен бірге түскен. Ол деректі фильмдерге түсіріп, продюсерлік және режиссерлік жұмыстармен айналысады, сондай-ақ либералдық саясатта белсенді.

Ерте өмір және білім

Шин 1940 жылғы 3 тамызда Огайо штатындағы Дейтон қаласында Мэри Энн (құрметті аты Фелан) мен Франсиско Эстевес Мартинестің отбасында дүниеге келді. Шиннің сол қолы туған кезде акушерлік қысқышпен зақымданды, бұл оның сол қолының қозғалысын шектеді (Эрб салдары) және оның сол қолы оң қолынан қысқа болды. Шиннің екі ата-анасы да иммигранттар еді; анасы Ирландиядан, Типперри графтығындағы Борисоканнан, ал әкесі испандық, Галисиядағы Сальседа-де-Казелас қаласында дүниеге келген. Шин Оңтүстік Парк ауданындағы Браун-стритте өсті, ол он баланың жетіншісі (тоғыз ұл мен бір қыз) болды. Шин бала кезінде полиомиелитке шалдығып, бір жыл бойы төсекке жатты. Дәрігердің Систер Кенни әдісімен емдеуі оның аяқтарын қайта қалпына келтіруге көмектесті. Католик дінінде тәрбиеленген ол Шаминад орта мектебін (қазіргі Шаминад Джулиен католик орта мектебі) бітірді. Он төрт жасында ол Дейтон қаласындағы (Огайо штаты) жеке гольф клубында жұмыс істеп жүргенде гольфке арналған кадилердің ереуілін ұйымдастырды. Ол гольфшыларға шағымданып: "Олар біздің алдымызда жиі ұятсыз тіл қолданды, біз кішкентай балалар едік, олар антисемит еді және олардың көпшілігі қоғамның құрметті мүшелері болды". Шин жас кезінде актерлік өнерге қызығушылық танытты, бірақ әкесі оның осы салаға деген құштарлығын мақұлдамады. Әкесінің қарсылығына қарамастан, Шин католик діни қызметкерінен ақша қарыз алып, актерлік мансабын іздеу үшін Нью-Йорк қаласына көшіп кетті. Кейін ол "Көңілді періштелер: Дороти Дэй туралы оқиға" фильмінде Католик жұмысшы қозғалысының негізін қалаушысы Питер Морин рөлін ойнады. Шин актерлік карьерасын жалғастыру үшін Дейтон университетіне түсу емтиханында уәдейі жеңіліске ұшырады. 2003 жылғы "Актерлер студиясының ішінде" берілген сұхбатында Шин былай түсіндірді: "Мен жұмыс немесе пәтер іздеп, атымды айтқан сайын, әрқашан күмән тудыратын. Мен келгенде, ол күмән жоғалып кететін. Сондықтан мен ойладым, актерлік жұмыс табу қиындықтары жеткілікті, сондықтан мен Мартин Шин есімін ойлап таптым. Ресми түрде әлі де Эстевес атындамын. Мен оны ешқашан ресми түрде өзгерткен жоқпын және өзгертпеймін. Ол менің жүргізуші куәлігімде, паспортымда және барлық құжаттарымда бар. Мен Шин есімін қолдана бастадым, оны сынап көру үшін, содан кейін ол мен үшін табыс көзіне айналды және кейіннен өте кеш болды. Шындығында, менің ең үлкен өкінішім – маған берілген атымды сақтамағаным. Әкемнің бұған наразы болғанын білдім."

1963-1979: танымалдылыққа көтерілу

Джеймс Дин актер Шинге зор әсер етті. Шин басқа актерлермен бірге театр ұжымын құрды, осы қойылым оған танымал есім беруіне үміттенеді. 1963 жылы ол "The Outer Limits" телесериалының "Қорқыныш түні" атты эпизодында ойнады. 1964 жылы ол Бродвейде "Гүлдер тақырыбы" спектаклінде өнер көрсетті, кейіннен 1968 жылы сол аттас фильмдегі рөлін қайталады және "Алтын глобус" сыйлығының "Ең үздік қосалқы актер" номинациясына ие болды. Шин сонымен қатар Теннеси Уильямстың "Камино Реал" пьесасының (1966) бейімделуіне қатысты, бұл Джек Ландаудың режиссерлігімен және PBS-тің алдындағы NET арнасының ұсынысымен көрсетілді. 1968 жылы ол Джозеф Папптың қойылымындағы "Гамлет" пьесасындағы атау рөлін ойнады, диалогтың көп бөлігі ағылшын тілінде, ал Гамлеттің екінші жағы ретіндегі кейбір бөлімдері испан тілінде болды. 1960-шы және 1970-шы жылдардың басында Шин көптеген танымал телесериалдарда эпизодтық рөлдерде ойнады, олардың ішінде "Insight" (1960-шы – 1980-шы жылдар), "My Three Sons" (1964), "Flipper" (1967), "The F.B.I." (1968), "Mission: Impossible" (1969), "Hawaii Five O" (1970), "Dan August" (1971), "The Rookies", "Columbo" және "The Streets of San Francisco" (барлығы 1973) сериалдары бар. Ол сондай-ақ "Mod Squad" (1970–1971) сериалында Дэнни Морган рөлін қайталап ойнады. 1970-шы жылдардың басында Шин телефильмдер мен көркем фильмдерге көбірек назар аудара бастады. 1970 жылы ол "Catch 22" фильмінің бейімделуінде Доббс рөлін сомдады. Содан кейін ол 1972 жылы "That Certain Summer" телефильмінде ойнады, ол Эмми сыйлығын жеңіп алды және Америкада гомосексуализмді жақсы жағынан бейнелеген алғашқы телефильм деп есептеледі. Оның келесі маңызды рөлі 1973 жылы болды, ол Сисси Спейсекпен бірге "Badlands" қылмыстық драмасында антиәлеуметтік бірнеше кісі өлтірушінің рөлін ойнады. Шин "Badlands" фильміндегі рөлі өзінің екі сүйікті рөлінің бірі екенін, екіншісі "Apocalypse Now" фильміндегі АҚШ Армиясының арнайы операциялар офицері рөлі екенін айтты. Сондай-ақ ол сол жылы "The Execution of Private Slovik" телефильміндегі Pvt. Эдди Словактың рөлі үшін "Эмми" сыйлығының "Ең үздік теледрамадағы актер" номинациясын алды. Шин бірнеше аптадан кейін түсірілімдерді қайта бастады. 1976 жылы ол "The Little Girl Who Lives Down the Lane" фильмінде Фрэнк Халлет рөлін ойнады, ол жасөспірім кейіпкер Ринн Джейкобсқа (Джоди Фостер) жаман ниетпен қарады. Фрэнк үй иесі Кора Халлеттің (Алексис Смит) ұлы болды. 1979 жылы Шин Бермудамен байланысы бар тағы бір актер Кирк Дугласпен бірге "The Final Countdown" фильмінде ойнады (Диана Дилл, Дугластың бірінші әйелі және олардың ұлдары Майкл Дуглас пен Джоэл Дугластың анасы бермудалық болды).

1980-1998: Белгілі болған актер

1980 жылдардың басында ол ғылыми-фантастикалық соғыс фильмі "Соңғы санау" (1980), тарихи эпикалық фильм "Ганди" (1982), спорттық драма "Чемпиондық маусым" (1982) және Майкл Дуглас пен оның ұлы Чарли Шиннің қатысуымен "Уолл-стрит" (1987) драмалық фильмінде түсті. Ол "Жалынды атқыш" (1984) фильмінде Дрю Бэрримор мен Дэвид Китпен бірге капитан Холлистер рөлін ойнады. Шин АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедиді "Кеннеди" (1983) мини-сериалында сомдады, бұл рөлі үшін ол Британ академиясының телеарнасының ең үздік актер сыйлығына және "Алтын глобус" сыйлығына – мини-сериал немесе телефильмдегі ең үздік актер ретінде ұсынылды. Сондай-ақ ол "Октябрьдегі зымырандар" (1974) телеарналық арнайы бағдарламасында Бас прокурор Роберт Ф. Кеннедиді, "Америка президенті" (1995) фильмінде Ақ үй штабының бастығы А. Дж. МакИннерниді, "Ақ үй кеңесшісі" Джон Дин рөлін "Жасырын амбиция" (1979) телесериалында ойнады, бұл рөлі үшін ол "Алтын глобус" сыйлығына – драмалық телесериалдағы ең үздік актер ретінде ұсынылды. 1991 жылы ол Оливер Стоунның тарихи фильмі "ЖФК" (1991) фильміне түсірілген материалды баяндады. Басқа рөлдердің ішінде "Өлі аймақта" президенттікке талапкер Грег Стиллсон, Лори Лоуглин мен Крис Ноттың қатысуымен түсірілген мини-сериалдағы президент, "Медуза баласы", "Отбасылық тартымдылық" қысқа фильміндегі президент бар. 1993 жылы Шиннің генерал Роберт Лиді Рональд Максвеллдің "Геттисбург" (1993) фильміндегі шынайы бейнесі жоғары бағаланды. Шийн АҚШ-тағы "Куәгер" телесериалының бірінші және екінші маусымдарында баяндаушы ретінде, сондай-ақ "Симпсон" мультсериалының "Директор және кедей" атты даулы эпизодында "нағыз" Сеймур Скиннер рөлін ойнады.

1999-2006 жж. Батыс қанаты

Шин NBC телеарнасының "The West Wing" драмасындағы ойдан шығарылған Демократиялық президент Джозиа "Дед" Бартлет рөлін ойнады. 2010 жылы компания "The Way" фильмін шығарды, сценарийін Шиннің ұлы Эмилио Эстевес жазды және режиссерлік етті, ол фильмде де ойнайды. (Мартиннің қызы Рене де фильмде роль ойнайды.) Мартин американдық дәрігерді сомдайды, ал оның ұлын – Эстевес. Ол Камино де Сантьяго тауына шығу кезінде қаза табады. Қайғыға толы Мартин кейіпкері Калифорниядағы өмірін қалдырып, француз Пиреней тауларынан Испанияның Сантьяго-де-Компостела қаласына қажылық сапарға шығады, ұлының күлін өзімен алып кетеді. "The Way" фильмі 2010 жылы Торонто Халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. 2010 жылы Мартин анасының туған жеріне жақын орналасқан Ирландияның Типперри округінде "Stella Days" фильмін түсірді. Режиссерлік жұмысын Таддеус О'Салливан жасады, ал түсірілімдерде ирланд актері Стивен Риа мен IFTA сыйлығының иегері Эми Хьюберман қатысты. Шин киноға құштар, Борисоканеде кинотеатр ашуға көмектесетін приход пасторы Дэниел Барри рөлін ойнайды. 2016 жылы Шин "The Vessel" фильмінде өзінің рөлін ағылшын және испан тілдерінде ойнады. Шин Netflix-тің "Grace and Frankie" (2015–2022) сериалында басты рөлді сомдады. 2019 жылдың желтоқсанында Шин Лейкит Стэнфилд, Джесси Племонс және Дэниел Калуямен бірге ФБР-дің легендарлық директоры Дж. Эдгар Гувер рөлін ойнауға келісім берді, бұл рөл "Иуда мен Қара Мәсіх" фильміндегі оның рөлі болды. Warner Bros. Pictures компаниясы түсірген фильм 2021 жылы жарық көрді. Фильмді Шака Кинг режиссерлік етті, ол 1969 жылдың 4 желтоқсанында Чикагодағы Қара пантералар партиясының жетекшісі Фред Хэмптонның қазасын баяндайды.

Отбасы

Шин 1961 жылғы 23 желтоқсанда Джанет Темплтонға үйленді. Олардың үш ұлы мен бір қызы бар, олардың бәрі актерлер: Эмилио, Рамон, Карлос және Рене. Карлос актерлік мансабын бастағанда атын өзгертіп, Чарли Шин деп атала бастады. Эмилионың сүйіктісі Кэри Саллиден ұлы туғанда Шин 43 жасында әже болды. Шиннің барлығы он немересі және екі шөбересі бар. 2012 жылы Шин «Сіз кім деп ойлайсыз?» американдық телешоуына қатысып, ирланд және галисиялық тегін зерттеді. 2015 жылғы желтоқсанда жүрегіне төрттік айналма жол жасалды.

Академиялық сабақтар

"Батыс қанаты" сериалының түсірілімдері аяқталғаннан кейін Шин білімін одан әрі жалғастыруды жоспарлады: "Менің жоспарым – анам туған және мен де азаматтығым бар Ирландияның Галвей қаласында ағылшын әдебиетін, философиясын және теологияны оқу". Ирландия Ұлттық Университетінен (NUI) құрметті докторлық дәреже алғаннан кейін сөйлеген сөзінде Шин 2006 жылдың күзінде NUI Галвейде толық уақытты оқуға кіргенде "ең үлкен студент" болатынын әзілдеп айтты. Өзге студенттерге "көңіл бөлдіруі" мүмкін екеніне қарамастан, ол баршасы сияқты лекцияларға қатысты. "Батыс қанаты" сериалының соңғы эпизодын түсіргеннен кейін өткен аптада ол: "Мен мұны өте қастер тұтамын" деді. Бірде ол: "Мен жас кезімде колледжге бармадым, енді 65 жасымда оны сынап көргім келеді!" деді. 2006 жылдың 1 қыркүйегінде Шин NUI Галвейде студенттікке тіркелгендердің алғашқыларының бірі болды, онда ағылшын әдебиеті, философия және океанография пәндерін оқыды. Шин Галвеймен байланысын үзбей, 2011 жылғы Ирландия президенттік сайлауында Майкл Д. Хиггинске (өзі NUI Галвейдің түлегі) "шынайы қолдау" көрсетті, оқу кезінде Хиггинспен "жақын дос" болған.

Саяси көзқарастар

2009 жылы Оксфорд университетінде сөйлеген сөзінде Шин өзінің 66 рет наразылық білдіргені және азаматтық мойынсұнбаушылық әрекеттері үшін тұтқындалғанын мәлімдеді. Адам құқықтары жөніндегі белсенді Крейг Кильбургер оны "онымен тең фильмдердегі түсірілгендер тізімінен де ұзын сот актілерінің тізіміне" ие деп сипаттады. 2007 жылдың 1 сәуірінде Шийн 38 басқа белсендімен бірге Невада сынақ алаңындағы Невада шөліндегі тәжірибе шарасына қарсы наразылық көрсеткені үшін тұтқындалды. Оның Sea Shepherd ұйымымен ұзақ қарым-қатынасы бар, және бұл табиғатты қорғау ұйымы оның адалдығы мен қолдауының құрметіне кемеге есім берді. 2011 жылы RTÉ телеарнасына берген сұхбатында Шийн әйелінің зорлау салдарынан жүкті болғанын, егер оның анасы аборт жасағанда немесе ойлағандай Огайо өзеніне тастағанда, әйелінің өмірге келмейтінін айтты. Ол сондай-ақ үш немересінің никесыз туғанын, ұлдарының "алғашқыда оған қуанбағанын, бірақ кейін осы балаларды жақсы көре бастағанын" жеткізді. "Бізде үш ересек немере бар, олардың екеуі үйленген, олар өміріміздегі ең үлкен қуаныш көзі".

Діндік наным-сенімдер

Шин католик, 1981 жылы Парижде Терренс Маликпен болған әңгімелерде дініне қайта оралды, ол Шиннің "Бадлендс" (1973) фильмімен танымал екенін көрсетеді. Шин сонымен қатар қайта тууға сенетінін айтты.

Марапаттар мен құрметтер

Кинода Шийн «Жабайы жерлерде» фильміндегі Кит Каррутерс рөлін сомдағаны үшін Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде «Үздік актер» сыйлығын жеңіп алды. Шиіннің «Апокалипсис қазір» фильміндегі капитан Уиллард рөлі «BAFTA» сыйлығының «Үздік актер» номинациясына ие болды. Телевизияда Шийн «Батыс қанатта» президент Джозиа Бартлет рөлін ойнағаны үшін «Алтын глобус» және екі «Экран актерлері гильдиясы» сыйлығын, ал «Мерфи Браун» ситкомында эпизодтық рөл орындағаны үшін «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. 1989 жылы Шиін Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызы пайда болды. 1989 жылдың көктемінде Шиін Калифорния штатының Малибу қаласының құрметті мэрі болып тағайындалды. Ол дереу бұл тағайындауын «ядролық қарудан бос аймақ, шетелдіктер мен қарапайым халыққа пана, сондай-ақ барлық жабайы және үй жануарлары үшін қорғалған орта» деп жариялаған жарлықпен белгіледі. Кейбір жергілікті тұрғындар жарлыққа наразылық білдірді, ал Малибу сауда палатасы сол жылдың маусымында оның лауазымын қайта қарау үшін отырыс өткізді, бірақ оны бір ауыздан сақтап қалды. Шиін Дейтон университетінің емтиханына әдейі оқуға түспегенін, актерлік мансабын жалғастыру үшін осылай істегенін мәлімдесе де, ол әлі де UD-ге деген құрметін сақтайды және «Батыс қанатта» бірнеше эпизодта «Dayton Flyers» логотипі бар кофе кесесінен ішетінін көруге болады. Шиін Райт мемлекеттік университетімен де байланыс орнатты, онда ол «Театр, би және кино» факультеті үшін стипендия жинау мақсатында «Сүйікті хаттар» спектаклін қойды және 2001 жылдың қыркүйегінде факультет төрағасы У. Стюарт Макдауэллмен бірге «Батыс қанатта» түсірілім алаңына донорлардың сапарын ұйымдастырды. Шиін/Эстевез және Аугсбургер стипендиялық қоры 2000 жылы құрылғаннан бері WSU-де мұқтаж студенттерге өнер саласында 100 000 доллардан астам стипендия берді. Шиіннің Нотр-Дам университетімен де тығыз байланысы бар, 2008 жылы ол мектептің бітіру салтанатында американдық католиктерге берілетін ең жоғары награда – Лаетар медалімен марапатталды. Шиін «Батыс қанатта» рөлі үшін драмалық сериалдағы «Үздік актер» номинациясында алты рет «Эмми» сыйлығына ұсынылып, бір рет жеңіп алды. Ол сонымен қатар теледрамадағы үздік актерлік өнері үшін «Алтын глобус» сыйлығын және драмалық сериалдағы үздік актерлік рөлі үшін екі «SAG» сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ драмалық сериалдағы актерлік ансамбль үшін екі «SAG» сыйлығын алған актерлік құрамның бір бөлігі болды. Актерлік карьерасында Шиін он рет «Эмми» сыйлығына ұсынылып, бір рет жеңіп алды. Ол сонымен қатар «Алтын глобус» сыйлығына сегіз рет ұсынылды. Шиіннің Голливудтың Даңқ аллеясында, 1500 Вайн-стритте жұлдызы бар. 2001 жылы Шиін «The West Wing» сериалы үшін «Жылдың драмалық сериясындағы актері» номинациясында «TV Guide» сыйлығын жеңіп алды. «Джимми Нейтронның оқиғалары» анимациялық Nickelodeon фильмінде, телешоуда және спин-оффында Шиін Эстевес деген кейіпкер бар, бұл Шиіннің туған тегі – Эстевес және актерлік тегі – Шиін. Шиін 2003 жылы Маркетт университетінің құрметті докторлық дәрежесін алды, бұл оның әлеуметтік және католик мәселелеріндегі еңбегі үшін берілді. 2011 жылы ол Дублин университетінің құқық қоғамының өмірлік құрметті мүшесі атанды. 2015 жылдың 3 мамырында Шиін Дейтон университетінен бейбітшілікке, әлеуметтік әділдікке және адам құқықтарына өмір бойы адал қызмет еткені үшін құрметті докторлық дәрежесін алды. 2023 жылдың 6 мамырында Лойола Мэримаунт университеті Шиінге «қоғамдық игілікке үлкен үлес қосып, жарқын әлемді құруға ықпал еткені» және «католик, иезуит және Мэримаунт дәстүрлерінің» «үлгісі» болғаны үшін құрметті докторлық дәрежесін берді.