Доменико Зампиери: Болон мектебінің суретшісі

Кіріспе

Италиялық суретші (1581–1641)

Доменико Зампиери (/US/,/t//s//ɑː//m//p//i/'/ɛər//i//, /,/z//ɑː//m// /, doˈmeːniko ddzamˈpjɛːri; 21 қазан 1581 – 6 сәуір 1641), бойының аласа болуына байланысты Доменичино (/US//d//oʊ/,/m//eɪ//n//ɪ/'/k//iː//n//oʊ//, /,/m//ɛ//n//, domeniˈkiːno) деген атпен танымал, – Болонья суретшілер мектебінің итальяндық барокко суретшісі.

Өмір

Доменичино Болоньяда дүниеге келді, аяқ киім жасайтын шебердің ұлы болды. Алғашында ол Дени Кальверттен оқыды. Кальвертпен дауласып, ол Карраччилердің Accademia degli Incamminati-де жұмыс істеуге кетті, онда бойының аласа болуына байланысты оған «кішкентай Доменико» деген мағына беретін доменичино деген лақап ат қойылды. 1602 жылы Болоньядан Римге кетіп, Аннибале Карраччидің жетекшілігімен өскен ең талантты шәкірттердің бірі болды. Римде жас суретші ретінде ол өзінен сәл үлкен болоньялық әріптестері Альбани мен Гидо Ренимен бірге өмір сүрді және кейіннен басты қарсыласы болатын Ланфранкомен бірге жұмыс істеді. Аннибалеге Галерея Фарнезедегі фрескаларын аяқтауға көмектесуден басқа, соның ішінде бір мүйізді атты Құдай қызы (1604–1605 жж.), ол Фарнезе сарайының Лоджия дель Джардиносында 1603–1604 жж. үш фрескасын жасай білді. Кардинал Алдобрандинидің, кейіннен Григорий XV-нің және Джованнидің ағасы кардинал Джироламо Агуккидің қолдауымен Доменичино Римде қосымша тапсырыстар алды. Оның алғашқы онжылдықтағы ең маңызды жобасы – Одоардо Фарнезе титулдық аббат болған Римнен 20 шақырым қашықтықтағы Гроттаферрата аббаттығының ортағасырлық базиликасындағы Каппелла деи Сантиссими Фондаториді безендіру болды. Осы уақытта ол Сант-Онофрио шіркеуінде 1604–1605 жж. фрескаларды, Матей сарайында 1606–1607 жж. штукатурлық безендіруді жасады, Сан Грегорио Магнодағы Әйетті Андрейді қамшылаудың үлкен суретін, Ренидің фрескасымен бәсекелесіп, оған қарап тұрған фрескамен және Диананың өмірінен көріністермен төбесін 1609 жылы Бассано ди Сутридегі Вилла Одескальчиде (қазіргі Бассано Романо) салды. Аннибале Карраччи 1609 жылы қайтыс болғаннан кейін, Аннибаленің римдік стилін ұстанған шәкірттері, соның ішінде Доменичино мен Франческо Альбани, Гвидо Рени сияқты ең беделді тапсырыстарды алуда сәтті болмады. Дональд Познер өзінің "Аннибале Карраччи мен оның мектебі" атты ықпалды диссертациясында былай деді: «Аннибаленің соңғы стиліндегі қатал классицизм Римде шамамен бес жыл ғана өмір сүргенін атап өту керек». Болоньялық тарихшы Малвазия болса: «тек Гвидо [Рени] ғана басқалардан жоғары қойылды, Гвидо ғана жарияланды және жақсы күтімге ие болды, ал [Доменичино], керісінше, танылмады немесе алған сыйақысында үнемі қиындықтарға тап болды, сондықтан ол тапсырыссыз қалды және қабылданбады. Сондықтан ол көп күш салып, делдалдар арқылы жұмыс іздеуге мәжбүр болды, кез келген бағамен. Әйетті Андрейді қамшылау да осылай болды, ол жүз елу скудиге салынған, ал қарсы қабырғадағы Крестке табыну төрт жүз скудиге Гвидоға берілді». Доменичиноның шедеврлерінің бірі – Сан-Луиджи деи Франсезидегі Полет капелласындағы Әйетті Сесилияның өмірінен көріністер фрескасы 1612 жылы тапсырылып, 1615 жылы аяқталды. Сонымен қатар ол өзінің алғашқы және ең әйгілі алтарьдық суреті, Сан-Жироламо делла Карита шіркеуі үшін (қол қойылған және мерзімі 1614 жыл) Әйетті Жеромның соңғы қауымдасуын салды. Кейіннен ол Рафаэльдің ұлы бейнесімен салыстырылып, тіпті «дүниедегі ең жақсы сурет» деп бағаланды. 1616 жылдың соңына қарай Доменичино Санта-Мария-ин-Трастевередегі «Байбикеңнің көтерілуі» атты сандық төбесін жобалады; және ол Фраскатидегі Вилла Альдобрадиниде (Бельведер) бақта Аполлонның өмірін бейнелейтін он фрескадан тұратын циклді бастады, онда оған Болоньялық суретші Джованни Баттиста Виола көмектесті, ол Доменичино сияқты классицизмдік пейзаж сурет салудағы пионер болды. 1617 жылдан 1621 жылға дейін Доменичино Римнен тыс болды, Болоньяда және Фанода жұмыс істеді, 1618–1619 жылдары ол Фано соборының Нолфи капелласына Фрескамен суреттер салды. 1621 жылы Болоньялық папа сайланғаннан кейін (Грегорий XV), Доменичино Римге оралды. Папалық сәулетші болып тағайындалған (оның құрылыстары аз болды, бірақ ол әртүрлі жобалар үшін, әсіресе Сант-Андреа-дель-Валле фасады үшін және Сант-Игнационың жоспары үшін, екеуі де Римде) ол суретші ретінде белсенді болды, Рим шіркеулеріндегі алтарьдық суреттерге көптеген тапсырыстар алды (Сан-Лоренцо-ин-Миранда, 1626–1627, СС. Джованни Евангелиста және Петронио деи Болоньези, 1626–1629, Санта-Мария-делла-Витория, 1629–1630 және Санкт-Петер, 1625–1630). Ол 1620 жылдары Римде көптеген фрескаларды жасады: Палаццо Костагутидегі төбе (1622 ж.); Сант-Андреа-делла-Валледегі хор мен салғалар, онда Доменичиноның салғаларының үстіндегі күмбезді Ланфранко суреттеді, олармен қатты бәсекелесіп жұмыс істеді; Сан-Сильвестро-аль-Квиринале (1628 ж.) және Сан-Карло-ай-Катинари (1628–1630). Римдегі қызметіне қарамастан, Доменичино 1631 жылы қаладан кетіп, Неапольдегі ең беделді және өте табысты тапсырысты, Неаполь соборының Каппелла дель Трезоро ди Сан-Дженнаро киіз үйін безендіруді қабылдады. «Сан-Дженнароның өмірінен» көріністер оның өмірінің соңына дейін оны мазалады. Ол төрт үлкен лунет, төрт салға және аркалардың астындағы он екі көрініс, барлығы фрескамен, сонымен қатар мысқа боялған үш үлкен алтарьдық сурет салды. Ол, мүмкін, Неапольдің өрескел кеңесінің қолынан уланғаннан кейін, төртінші алтарьдық суретті немесе Ланфранко салған күмбезді аяқтамай қайтыс болды. Оның қайтыс болған кездегі бас көмекшісі – Ассисиден шыққан белгісіз суретші, Франческо Распантино болды, ол шебердің студиясын мұраға алды. Бұрын Доменичиноның бас шәкірттері – Алессандро Фортуна, Джованни Баттиста Руггиери, Антонио Альберти, Барбалонга аталған, Франческо Коцца, Андреа Камассеи және Джованни Анджело Канини болды. Оның студиясында оқығандардың арасында Пуссен, Пьетро Теста және оның болашақ биографы Джованни Пьетро Беллори болды.

Domenichino was born in Bologna, son of a shoemaker, and there initially studied under Denis Calvaert. After quarreling with Calvaert, he left to work in the Accademia degli Incamminati of the Carracci where, because of his small stature, he was nicknamed Domenichino, meaning "little Domenico" in Italian. He left Bologna for Rome in 1602 and became one of the most talented apprentices to emerge from Annibale Carracci's supervision. As a young artist in Rome he lived with his slightly older Bolognese colleagues Albani and Guido Reni, and worked alongside Lanfranco, who later would become a chief rival. In addition to assisting Annibale with completion of his frescoes in the Galleria Farnese, including A Virgin with a Unicorn (c. 1604–05), he painted three of his own frescoes in the Loggia del Giardino of the Palazzo Farnese c. 1603–04. With the support of Monsignor Giovanni Battista Agucchi, the maggiordomo to Cardinal Aldobrandini and later Gregory XV, and Giovanni's brother Cardinal Girolamo Agucchi, Domenichino obtained further commissions in Rome. His most important project of the first decade was decoration of the Cappella dei Santissimi Fondatori in the medieval basilica of the Abbey of Grottaferrata (1608–1610), some 20 kilometers outside Rome, where Odoardo Farnese was the titular abbot. Meanwhile, he had completed frescoes c. 1604–05 in the church of Sant'Onofrio, feigned stucco decoration of 1606–07 in the Palazzo Mattei, a large scene of The Flagellation of St. Andrew at San Gregorio Magno, painted in competition with a fresco by Reni that faces it, and a ceiling with Scenes from the Life of Diana, 1609, in the Villa Odescalchi at Bassano di Sutri (today Bassano Romano). Following Annibale Carracci's death in 1609, the pupils who had followed Annibale's Roman style, including Domenichino and Francesco Albani, were not as successful at gaining the most prestigious commissions as Guido Reni. As Donald Posner stated in his influential thesis, The Roman Style of Annibale Carracci and His School, ' it should be stressed that the severe classicism of Annibale's late style had an immediate life in Rome of only about a lustrum [five years].' In turn, the Bolognese biographer Malvasia states that 'only Guido [Reni] was put ahead of everyone else, Guido alone proclaimed and well treated, while [Domenichino], on the contrary, was either not recognized or constantly mistreated in the fees he got, so that he was left without commissions and rejected. Therefore, he was forced to go begging for work, with much effort, through intermediaries, and at any price the same had been true of the Flagellation of Saint Andrew, which had been painted for a hundred and fifty scudi, whereas in the case of the Adoration of the Cross on the opposite wall four hundred scudi had gone to Guido.' One of Domenichino's masterpieces, his frescoes of Scenes of the Life of Saint Cecilia in the Polet Chapel of San Luigi dei Francesi, was commissioned in 1612 and completed in 1615. Concurrently he painted his first, and most celebrated, altarpiece, The Last Communion of St. Jerome for the church of San Girolamo della Carità (signed and dated, 1614). It subsequently would be judged as being comparable to Raphael's great Transfiguration and even as "the best picture in the world." By late 1616, Domenichino had designed the coffered ceiling with The Assumption of the Virgin in Santa Maria in Trastevere; and he had begun a cycle of ten frescoes depicting the Life of Apollo in a garden pavilion of the Villa Aldobrandini (Belvedere) in Frascati, where he was assisted by Giovanni Battista Viola, a Bolognese artist who, like Domenichino himself, was a pioneer in the development of classicistic landscape painting. From 1617 until 1621, Domenichino was absent from Rome, working in Bologna and at Fano, where during 1618–19 he frescoed the Nolfi chapel of the Fano Cathedral with Scenes from the Life of the Virgin. With the election of a Bolognese pope (Gregory XV) in 1621, Domenichino returned to Rome. Appointed Papal Architect (he built little but left drawings for various projects, most notably for the façade of Sant'Andrea della Valle and for the plan of Sant'Ignazio, both in Rome), he nonetheless continued to be most active as a painter, obtaining many commissions for altarpieces in Roman churches (San Lorenzo in Miranda, 1626–27, SS. Giovanni Evangelista e Petronio dei Bolognesi, 1626–1629, Santa Maria della Vittoria, 1629–30, and St. Peter's, 1625–1630). He also executed numerous frescoes in Rome during the 1620s: a ceiling in the Palazzo Costaguti (c. 1622); the choir and pendentives in Sant'Andrea della Valle, where he worked in fierce competition with Lanfranco, who painted the dome above Domenichino's pendentives; and the pendentives of San Silvestro al Quirinale (c. 1628) and San Carlo ai Catinari (1628–30). In spite of his activity in Rome, Domenichino decided to leave the city in 1631 to take up the most prestigious, and very lucrative, commission in Naples, the decoration of the Cappella del Tesoro di San Gennaro of the Naples Cathedral. His Scenes from the Life of San Gennaro occupied him for the rest of his life. He painted four large lunettes, four pendentives, and twelve scenes in the soffits of the arches, all in fresco, plus three large altarpieces in oil on copper. He died, perhaps by poison at the hands of the jealous Cabal of Naples, before completing the fourth altarpiece or the cupola, which was subsequently frescoed by Lanfranco. At the time of his death, Domenichino's chief assistant was an obscure painter from Assisi, Francesco Raspantino, who inherited his master's studio. Earlier, Domenichino's principal pupils were Alessandro Fortuna, Giovanni Battista Ruggieri, Antonio Alberti called Barbalonga, Francesco Cozza, Andrea Camassei, and Giovanni Angelo Canini. Others who studied in his studio include Poussin, Pietro Testa, and his future biographer, Giovanni Pietro Bellori.

Өнер туралы ойлар

Доменичиноның туындылары негізінен Рафаэль мен Карраччилердің үлгілерінен қалыптасқан, ол өз досы Джованни Баттиста Агуккидің теориялық идеяларын көрсетеді, олармен суретші «Сурет салу туралы трактат» еңбегінде бірлесіп жұмыс істеді. Агуккидің Йорк қаласындағы портреті бұрын Доменичиноға жатқызылған, бірақ қазір оны тағы бір досы Аннибале Карраччи салған деп есептейді. Бұл классикалық идеалистік өнер деп танылатын стиль, ол ежелгі және Ренессанс өнерінің ең жақсы үлгілерін зерттеп, еліктеу арқылы «Сұлулық идеясын» (idea del bello) дамыту арқылы табиғаттың жетілмейтін тұстарын басып өтуді мақсат етеді. Осы контекстегі еліктеу – көшіру емес, қайта өркендеген үлгілерді ғана емес, олардан да асып түсетін риторикалық теориядан шабыттанған шығармашылық процесс. Өнер тарихындағы ең танымал оқиғалардың бірі Ланфранконың Доменичиноны плагиаттауда айыптаған кезде туды, ол бұрынғы ұстазы Агостино Карраччидің Болоньядағы сол тақырыптағы алтарьлық суретінен оның «Святой Иеронимнің соңғы қатысуы» суретінің эскизін ұрлағандығын мәлімдеді. Ланфранко өз пікірін дәлелдеу үшін Агостиноның суретінен жасалған гравюраны таратты, бұл суретшілер мен сыншыларды пікір білдіруге итермеледі, олардың көпшілігі – Пуссен және антиквар-сыншы Беллори сияқты – Доменичиноның жұмысын лайықты еліктеу деп қорғады. Сурет салу теориясына қызығушылығымен қатар (ол жақсы білімді және көп оқыған адам болған), Доменичино музыкаға да құштар болды, бірақ орындаушы ретінде емес, стиль модерноға немесе Монтевердидің «екінші практика» деп атаған аспаптарды ойлап табуға. Доменичиноның суреттері сияқты, оның бастаулары да ежелгі үлгілерде болды және көрерменді қозғайтын айқындылыққа ұмтылды. Флоренция композиторы Джулио Каччини айтқандай, және Доменичино сенгендей, композитордың/суретшінің мақсаты – «ақылдың құмарлығын ояту» болды. Осы мақсатқа жету үшін Доменичино ерекше назар көркем әрекеттерге бөлді. Виндзор сарайындағы Корольдік коллекциядағы 1750-ге жуық сурет Доменичиноның жұмысының негізінде жатқан жантық зерттеулерді – фигуралық, сәулеттік, декоративтік, пейзаждық, тіпті карикатуралық – және суретшінің суретші ретінде шеберлігін көрсетеді. 1708 жылғы Роджер де Пильдің «Теңгерім» еңбегінде суретшілердің ұлылығын төрт санат бойынша өлшеуге және салыстыруға тырысқан (ешбір суретші ең жоғары 18 ұпайдан аспады), француз сыншысы Доменичиноға сурет салу үшін 17 ұпай, экспрессия үшін 17, композиция үшін 15 ұпай берді, бірақ колорист ретінде тек 9 ұпай ғана берді. Доменичиноның 58 ұпайдан тұратын жалпы көрсеткіші Рафаэль мен Рубенстен ғана төмен болды және Карраччилердің көрсеткіштерімен теңестірілді.

Domenichino's work, developed principally from Raphael's and the Carracci's examples, mirrors the theoretical ideas of his friend Giovanni Battista Agucchi, with whom the painter collaborated on a Treatise on Painting. The portrait of Agucchi in York used to be attributed to Domenichino, but is now thought to be by Annibale Carracci, another friend. It represents what would become known as classic idealist art, which aims to surpass the imperfections of nature by developing an "Idea of Beauty" (idea del bello) through the study and imitation of the best examples of ancient and Renaissance art. Imitation in this sense is not copying but a creative process inspired by rhetorical theory whereby revered models are not only emulated but surpassed. One of the most famous incidents in the history of art that centered on concepts of Imitation arose when Lanfranco accused Domenichino of plagiarism, specifically of having stolen the design of his great Last Communion of St. Jerome from an altarpiece of the same subject in Bologna by his former teacher, Agostino Carracci. To prove his point, Lanfranco circulated a print after Agostino's painting, prompting painters and critics to take sides, most of whom—including Poussin and the antiquarian critic biographer Bellori—strongly defended Domenichino's work as being praiseworthy imitation. In addition to his interest in the theory of painting (he was well educated and bookish), Domenichino was devoted to music, not as a performer but to the invention of instruments suited to the stile moderno or to what Monteverdi dubbed the "seconda pratica." Like Domenichino's paintings, its sources were in ancient models and aimed at clarity of expression capable of moving its audience. As the Florentine composer Giulio Caccini held and Domenichino surely believed, the aim of the composer/artist was to "move the passion of the mind." To achieve that goal, Domenichino paid particular attention to expressive gestures. Some 1750 drawings in the Royal Collection at Windsor Castle attest to the assiduous study underlying Domenichino's work—figural, architectural, decorative, landscape, even caricature—and to the painter's brilliance as a draftsman. In Roger de Piles' Balance of 1708, an effort to quantify and compare the greatness of painters in four categories (no artist ever achieved a score above 18 in any category), the French critic awarded Domenichino 17 points for drawing (dessein), 17 for expression, 15 for composition, yet only 9 as a colorist. Domenichino's composite score of 58 nonetheless was surpassed only by Raphael and Rubens, and it equalled that of the Carracci.

Раскиннің сын-пікірлері

"Баланс" Доменичиноның еуропалық талғам тарихындағы жоғары орнын көрсетеді, бірақ 1840 жылдары Джон Раскин "Заманауи суретшілер" атты еңбегінде Болонья барокко суретшілігіне қатысты ойшау шабуылдар жасады. Раскин Карраччилер мен олардың ізбасарларын "шынайы емес" деп айыптады. Раскин үшін, он жетінші ғасырда шынайы және ұлы өнер болған жоқ, ал барлығы екі есе "эклектикалық" деп қараланды. Луиджи Серра, Джон Поуп Хеннесси, Эвелина Бореа және Ричард Спир бастаған қазіргі заманғы зерттеулер, 1982 жылы Доменичиноның барлық картиналары мен дайындық суреттерінің алғашқы толық каталогын жариялап, суретшіні викториандық ұмытылыстан қайта оятты және оны XVII ғасыр Италиясының ең маңызды және ықпалды суретшілерінің қатарына қайта орналастырды. 1996 жылы оның алғашқы ірі көрмесі Римдегі Венеция сарайында өткізілді.