Кіріспе

Белисарио Коренсио (Βελισσάριος Κορένσιος 1558–1646) – Венеция мен Неаполь қалаларында жұмыс істеген грек-итальян суретшісі. Ол замандастарының көпшілігі сияқты Криеттік Ренессанс дәуіріне жатпаған сирек грек суретшілерінің бірі. Ол грек стилінен толығымен бас тартып, венециялық стильді қабылдады. Оған ұқсас грек суретшілерінің ішінде Марко Басаити, Иоаннис Пермениатес, Антонио Василакки және Эль Греко бар. Оны кейде «Иль Греко» деп те атаған. Оның ұстазы – белгілі венециялық суретші Тинторетто. 1590 жылы, 32 жасында Коренсио Неаполь қаласына қоныстанды. Коренсиоға Кавалье д’Арпино үлкен әсер еткен. Ол осы аймақта өркендеуін жалғастырды. Оның шәкірттері: Луиджи Родригес, Андреа ди Леоне, Онофрио Де Лионе және Массимо Станционе. Коренсио көптеген фрескалар салған, олар бүгінгі күнге дейін сақталған. Оның кейбір туындылары Сан-Северино шіркеуінде және Сан-Мартиноның Сертозасында орналасқан. Оның стилі Караваджо стиліне ұқсайды. Неапольде Коренсио, испан суретшісі Джузепе де Рибера және Баттистелло Караччолоға қатысты итальяндық аңыз бар. Олар «Неапольдің Кабалы» деп аталған. Олардың үш суретші де сурет салуға байланысты келісімшарттарда бәсекелестерін улаған деген қауесет тараған. Алайда, бұл қауесеттің құжаттасқан дәлелдері жоқ. Үш суретші де Неапольде өте танымал болған. Коренсио Салерно соборындағы апостол Матфейдің қалдықтары сақталған кірме қабырғаларын фрескалармен безендірген, онда Матфей ішіндегі жазбалардан көріністер бейнеленген. Коренсио өз заманында Неапольдегі ең танымал фреска суретшілерінің бірі болған. Оның суреттерін бүкіл әлемде кездестіруге болады, атап айтқанда Метрополитен мұражайында, Каподимонте мұражайында және Луврде. Соңғы кезде грек өнер тарихшысы Панайотис К. Иоанну оның өмірі мен шығармашылығын жан-жақты монографияда зерттеді («Belisario Corenzio: La Vita e le Opere»).

Өмірбаян

Коренцио Оңтүстік-Батыс Пелопоннестегі Аркадия (қазіргі Кипариссия) қаласында дүниеге келген. 12 жасында Неаполь патшалығында болды. Бұл аймақ Испания империясының құрамына кірген. Оның отбасы Неапольдегі грек қауымының мүшесі еді. Әкесінің аты Иоанн еді. Әкесі мен ағасы Николаос испан қоғамының беделді өкілдері болды. Отбасы Дон Хуан де Австриямен тығыз қарым-қатынаста болды. Николаос Корольдік теңіз флотында қызмет етті. Ол кәсіби теңізші еді. Отбасы өте бай болды. Коллекционер Падре Рестаның куәлігіне сәйкес, Коренционы Донның өзі сурет салуға жіберген. 1574 жылдан бастап Коренционың сурет салуға қатысты келісім-шарты бар, бірақ ол тек алты айға ғана еді. Ол 1580 жылдары Венецияға көшіп келді. Тинтореттодан бес жыл оқыды. Сол кезде Венецияда үлкен грек қауымы болды. Сан-Джорджо деи Грекиде көптеген грек суретшілері жұмыс істеді. Венецияда тұратын грек суретшілерінің бірі Антонио Василакки, Томас Батас және Эммануэль Цанфунарнис болды. 1590 жылы Коренцио Неапольге оралып, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Оның жұмыс шеберханасы болды. Өнер тарихшысы Бернардо де Доминичи XVIII ғасырдың соңында өзінің танымал «Vite dei Pittori, Scultori, ed Architetti Napolitani» еңбегінде Неаполь суретшілері туралы кеңінен жазды. Бұл Коренцио туралы жазылған алғашқы толық өмірбаянның бірі. Ол 1742 жылы жарық көрді. Бернардо де Доминичи Неапольдің Вазариі саналды. Доминичи Коренционы ерекше дарынды, керемет суретші ретінде сипаттады. Ол бес суретшінің жұмысын бірге жасағаннан да жылдам сурет салды. Доминичидің айтуынша, Коренцио өнер үшін емес, ақша үшін сурет салды. Ол жалақысы аз болғанда Коренционың туындыларының нашарлағанына наразы болды. Доминичи басқа да танымал итальян суретшілері туралы да осындай пікірде болды. Паоло де Маттеис Неаполь суретшілері туралы жазбалар жинауға кірісті. Ол еңбегін жариялауға үлкермей қайтыс болды. Доминичи осы жазбаларды Коренцио туралы жазбаларында пайдаланды. Доминичидің айтуынша, Коренцио басқа суретшілерге қызғанышпен қарады және тәуекелдік танытты. Оның жаман мінезі мен репутациясының салдарынан өнердегі беделі жағымсыз әңгімелермен көлеңкеленді. Коренцио Юзепе де Рибера мен Баттистелло Караччоломен одақ құрды. Бұл топ «Неапольдің сыбайласы» деп аталды. Төрт жүз жыл бойы тарихшылар оқиғаның өз нұсқаларын қосты, бірақ ешқайсысы нақты дәлелдерге негізделмеген. Аңыз бойынша, үш суретші Неапольде шетелдік суретшілерді жұмысқа алуға рұқсат бермеген. Луиджи Родригес Коренционың шәкірті болды. Шәкіртінің шеберлігі соншалық, ол өз келісімшарттарын жасауға үлкерді. Коренцио қызғанышқа беріліп, оны ақырындап улады. Кейбір тарихшылар Луиджи Родригестің қайтыс болған күні туралы келіспейді. Гвидо Рени 1621 жыл шамасында Неапольде сурет салудан қорқып, «Неапольдің сыбайласы» өздерімен бәсекелесетін суретшілерді улайды деген қауесеттер тарады. Тағы бір қауесет бойынша, Гвидо Ренидің көмекшісі «Неапольдің сыбайласы» тарапынан өлтірілді және Гвидо Рени қаладан қуылды. Коренцио мен «Неапольдің сыбайласы» қатысқан тағы бір оқиға – атақты суретші Доменичиноны улау, бірақ Доминичи оның туыстары оның өліміне үлкен үлес қосып, оның ақшасын иеленгісі келгенін айтады. Коренцио Неапольде сурет салуын жалғастырды. Ол негізінен Неапольдегі әртүрлі шіркеулерде көптеген фрескаларды жасады. Ерекше көзге түсетін үш шіркеуге Салерно соборы, Санти Северино е Соссио және Неапольдегі Сантиссима Аннунциата Маджоре кіреді. Ол Неапольде фреска салуды оқытты, оның шәкірттерінің арасында Онофрио Де Лионе, Массимо Станционе және Андреа ди Леоне болды. Коренционың көптеген суреттері бүгінге дейін сақталған. Оның өлімі туралы тағы да қауесеттер тарады. Олардың бірі бойынша, ол Сан-Северино шіркеуіндегі фрескасын жөндеу кезінде эшафолдан құлап түсті, ал тағы бір аңыз бойынша ол өзін улады. Ол өз заманының ең көп талқыланған және танымал суретшілерінің бірі. Оның қабірін Санти Северино е Соссиода табуға болады.

Көркемдік мансап

Оның алғашқы жұмыстары 1590 жылдары Грагнанодағы Медичи капелласын суретке түсірумен басталды, ол Санти Северино е Соссио және Сертоза ди Сан-Мартиноның бір бөлігі еді. Шамамен 1603 жылы суретші Ливери, Неапольдегі Санта-Мария-а-Парете базиликасын суретке түсірді. Ол екі фреска жасайды. Үлкені оң жақтағы қабырғада Өлім биі, Сот, Тозақ және Жұмақты бейнелейді. Тағы бірнеше суреттер Ноладағы Жариялау шіркеуінде сақталған. 1608 жылы Коренцио Кастель Капуаноның бір бөлігін суреттеген деген дәлелдер бар, бұл туралы Неаполь банкінен жасалған төлемдерде жазылған. Сондай-ақ, ол Санта-Патриция шіркеуінде фрескалар салған. 1609 жылы ол Санти Северино е Соссио шіркеуінің негізгі бөлігінің, трансептінің және хордың күмбездерін безендірді. 1615 жылға қарай, ол Санта-Мария ди-Константинополи шіркеуінің апсидасының лунетті күмбезін фрескамен бояды. 1629 жыл шамасында Монте-Кассиноның күмбезін фрескамен безендірді (осы күмбез 1944 жылғы бомбалау кезінде жойылды). Ол Капуано сарайының галереясында (Портичи) да фрескалар салған, бірақ олар да жойылған. Коренцио Санта-Мария-ла-Нова шіркеуінде көп жылдар бойы жұмыс істеді (күмбезді фрескамен бояды). Ол Санта-Мария-дель-Пополо үшін төрт полотно жасады (Рождество, Падышалардың келуі, Құдалық және Мысырда демалыс). Суретші Эсперия ауылына зейнетке шықты және 1646 жылы 88 жасында қайтыс болды. Өмірі бойында ол көптеген туындылар жасады. Көптеген суретшілер оның табысты шеберханасына қызғанышпен қарады. Ол Неапольдегі грек қауымының белгілі бір мүшесі болды. Венециядағы Сан-Джорджо-деи-Гречиге ұқсас шіркеу де болған. Бұл шіркеу жергілікті грек православтық қауымға қызмет етті және оны Santi Pietro e Paolo dei Greci (Неаполь, Италия) деп атады. Коренцио осы шіркеуде фрескаларды аяқтады. Ол сонымен қатар гректердің қасиетті Петр және Пауыл бауырластығының мүшесі болды. Вомеро ауданындағы бір көше оның құрметіне аталған, ол Виа Белисарио Коренцио деп аталады.