Кіріспе

Пошта маркаларының түстері бірден көзге көрінеді, бірақ филателияның ең қиын салаларының бірі болып табылады. Маркалардың әртүрлі номиналы басылғаннан бері әртүрлі түстерде шығарылып келген; пошта қызметкерлері, олардың ізбасарлары сияқты, құнын оқығаннан гөрі, "Пенни қара" және "Екі пенни көк" түсі арқылы жылдамрақ ажырата алатын болды, және бұл практика бүгінге дейін сақталуда. Іс жүзінде, марканың нақты түсі өзгеруі мүмкін, және коллекционерлер сирек кездесетін түстер үшін жоғары баға төлесе де, оларды жасқа, жарыққа, химиялық заттарға және басқа факторларға байланысты болатын өзгерістерден ажырату қиын болуы мүмкін. Марка түстері әдетте CMYK сияқты сандық жүйемен емес, түс атауларымен сипатталады; бірнеше түстерді көрсеткен түс нұсқаулықтары жарық көрген, бірақ коллекционерлер арасында кең таралған емес. Көбінесе барлық маркалардың түсі ақ немесе ашық түсті қағазға басылған сиядан алынады. Ерекшеліктердің қатарында Natal-дың алғашқы шығарылымдары, олар тек түсті қағазға басылған рельефтік бедерлеуден тұрады, кейбір жаңа маркалар алтын фольгаға рельефтік бедерлеумен немесе металдық әсерге қол жеткізу үшін фольгамен қапталған. Көптеген алғашқы маркалар әртүрлі түсті қағаздарға қара түспен басылған; ең танымал мысалы – Британ Гвиана 1c маджента.

Тарих

Бастапқыда елдер әдетте номиналдардың түстерін кездейсоқ таңдады. 1896 жылы Халықаралық пошта одағының мүшелері шетелге жіберілетін стандартты басылымдар, пошта карточкалары және хаттар үшін сәйкесінше жасыл, қызыл және көк түстерді стандартты түстер ретінде келісті. Бұл келісім 1930 жылдардан бастап инфляцияның көптеген ерекшеліктер тудыруына байланысты біртіндеп тоқтатылды. Екі түсті ("екі түсті") маркалар өте ерте пайда бола бастады, бірақ әдетте көп рет басып шығарудың қосымша шығындарына байланысты жоғары номиналдық маркалар үшін қолданылды. Түрлі-түсті маркалар түсті баспа техникасының дамуымен бірге пайда болды; қазіргі маркалардың көп бөлігі осы маркалардан тұрады, бірақ бір түсті дизайн әлі де жиі кездеседі, әсіресе кейбір елдерде.

Түстердің реңктері мен өзгеруі

Түстердің реңктері әр түрлі себептерге байланысты болады. Баспагер басқа сия қолдануы мүмкін; бұрын сиялар қажеттілікке қарай партиялармен дайындалатын және тұрақты болмайтын. Мұндай жағдайларда реңк мөртаңбаның қашан жасалғанын көрсетеді және тіпті нақты басылымды анықтауға көмектеседі. Едәуір айырмашылықтар түс қатесі деп есептелуі мүмкін; мысалы, АҚШ-тың 1893 жылғы Колумбиялық басылымының 4c номиналы әдетте ультрамарин түсімен басылған, бірақ олардың бір бөлігі көк түспен басылған, ол жасыл реңіне ие; мұндай маркалардың құны әдеттегі 10 доллардың орнына 10 000 АҚШ долларына жетеді. Сиялар сонымен қатар сұйылтылып немесе жұқарақ жағылуы мүмкін, мысалы, Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы және Ұлыбританияның Екінші дүниежүзілік соғыстағы мөрлерінде. Баспа тақтасы кездейсоқ түрде жеткіліксіз сиямен жабылған жағдайда бұл кездейсоқ түрде де орын алуы мүмкін. Көптеген пигменттер ультракүлгін сәулелерге сезімтал және айқын ағаруға себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, кейбір елдер пошта маркаларын қайта пайдалануды болдырмау үшін суға ерігіш, қашып кететін сияларды қолданған. Мұндай маркалар суға батырылғаннан кейін түсі айтарлықтай азаюы мүмкін. Кейбір айқын түс өзгерістері химиялық реакциялар нәтижесінде пайда болады; мұндай маркалар түс өзгертетін маркалар деп аталады. Мысалдарға күкірттеу (жиі қате түрде "тотығу" деп аталады) жатады, бұл көгілдір немесе жасыл марканы қара түске айналдыратын қорғасынмен жүзеге асырылатын реакция, сондай-ақ тұзды судың әсері, Коломбо кемесінің құлауынан құтқарылған Жаңа Оңтүстік Уэльс маркаларында байқалады. Заңсыз марка жасаушылар да сия қолданып, сирек кездесетін маркаларды жасауға тырысқан, бірақ қазіргі сарапшылар мұндай әрекеттерді анықтаудың жолдарын біледі.

Номенклатура

Жалпы алғанда, коллекционерлер түс номенклатурасы мәселесінде марка каталогтарына сүйенеді, тіпті әртүрлі каталогтар бір-бірімен үйлеспесе де. Аталған түстердің саны көп болғанымен, филателистер қолданатын түстердің таңдауы бірнеше ондыққа ғана шектеледі, олар "қоңыр", "ашық", "көкшіл", "жарық" және "құрметті" сияқты сөздермен толықтырылады. Сонымен қатар, екі түс атауы біріктірілуі мүмкін, мысалы, "күлгін жасыл" немесе "қоңыр қызғылт", онда бірінші атау екінші түстің өзгеру бағытын көрсетеді. Осылайша, "қоңыр қызғылт" – бұл күңгірт және қоңыр қызғылт, ал "қызғылт қоңыр" – "сары қоңыр" немесе "қызыл қоңыр" түстеріне қарағанда көбірек қызғылт реңі бар. Бұл жүйе басқа түстерге қолданғанда нашар түсініледі, сондықтан коллекционерлердің көпшілігі "кармин қызғылт" пен "қызғылт кармин" арасындағы айырмашылықты нақты сипаттай алмайды. Кейбір түстер, мысалы, "көл" – қызыл түстің бір реңі, көбінесе қымбатқа бағаланады, дәстүрлі, бірақ біршама беймағлұм мағынаға ие, ол пигменттер мен бояулар тұрғысынан "көл" сөзінің жалпы қолданылуынан өзгеше. Бастапқыда, үкімет шығарған ресми сипаттамалар тек "қызыл" сияқты негізгі атауды берді. Соңғы жылдары сипаттамалар нақтырақ болды, мысалы, "қоңыр шалфей жасыл", бірақ бұл коллекционерлерге бұрынғыдан да көп ақпарат бермейді.