Кіріспе

Криккет – ойын стандартына, ресмилік деңгейіне және қолда бар уақытқа байланысты әртүрлі форматтардағы көп қырлы спорт. Басты айырмашылық – командалардың әрқайсысы екі иннинг ойнайтын, уақытпен шектелген матчтар мен әрқайсысы бір иннинг ойнайтын, оверлер санымен шектелген матчтар. Егер жоғары деңгейде ойналса, біріншісі – үш-бес күндік матчтар (кейде «уақытсыз» матчтар да болады); екіншісі – әр команда 50 оверге дейін доп тастайтын, бір күндік форматтағы шектеулі оверлер крикеті. Шектеулі оверлер крикетінің тағы бір түрі – Twenty20, ол бастапқыда бүкіл ойынды бір кеште (3 сағат) ойнау үшін жасалған, онда әр команданың иннингі жиырма овермен шектелген. Екі иннингтік матчтар әдетте күн сайын кем дегенде алты сағатқа созылады, әр күні түскі асқа және шайға ресми үзіліс жасалады, сондай-ақ су ішуге арналған қысқа бейресми үзілістер болады. Иннингтер арасында да қысқа үзіліс бар. Шектеулі оверлер матчтары көбінесе кем дегенде алты сағатқа созылады, ұқсас үзілістермен, ал Twenty20 матчтары әдетте төрт сағаттан кем уақытта аяқталады. T10 крикеті – бұл ойынның жаңа түрі, ол басқа шектеулі оверлер форматтарының қағидаттарына негізделген, бірақ әр иннингке тек 10 оверден, ал жалпы ойын уақыты 90 минутқа дейін шектелген. Жергілікті клубтық крикет командалары, көбінесе әуесқой ойыншылардан құралған, бір күннен артық созылатын матчтарды сирек ойнайды; оларды екі түрге бөлуге болады:
декларациялық матчтар, онда ойынға белгілі бір ең көп уақыт немесе оверлер саны беріледі және командалар соққы соққан команда толық құрамымен шығарылғанда немесе жарияланғанда ғана рөлдерін ауыстырады;
шектеулі оверлер матчтары, онда әр команданың иннингі үшін белгілі бір ең көп оверлер саны тағайындалады. Мұндай матчтар апта соңында әр командаға 30-60 оверден, ал кешке 20 оверден өтеді. Үй ішіндегі крикет – қыс айларында спорт залдарында ойналатын крикеттің бір түрі. Одан да төменгі деңгейдегі ережелер көбінесе ойынды шектеулі ресурстармен ойнауға немесе қатысушылар үшін ыңғайлырақ және қызықтырақ ету үшін өзгертіледі. Спорттың бейресми түрлерін, егер жеткілікті орын болса, кез келген жерде ойнауға болады.

Кәсіби крикет

Крикеттің төрт түрі ең жоғары халықаралық немесе отандық деңгейде деп саналарлық жағдайда ойналған. Үшеуі қазіргі уақытта күресіп жатыр, ал біреуі тарихи. Бұл деңгейдегі крикеттің жиынтық атауы ресми түрде белгіленбеген, бірақ әрбір түрінің ресми атаулары бар және олар Халықаралық крикет кеңесі (ICC) арқылы анықталады. Бұрын, кез келген ресми анықтамаға келісімге келгенге дейін, ең жоғары стандарттағы матчтарды жиі "үлкен", "маңызды" немесе "жоғары сыныпты" деп сипаттаған, тіпті "бірінші сыныпты" деп те атаған, бірақ бұл термин кейіннен крикеттің бір түрі үшін ресми атауға айналды (төменде қараңыз). Англия мен Уэльсте кемінде "екінші сынып крикеті" термині ресми түрде қолданылатынын ескеріңіз. Халықаралық және отандық деңгейдегі ең жоғары деңгейдегі матчтарға мойындалған жоғары деңгейдегі ойыншылар мен/немесе командалар қатысады. Қазіргі заманғы отандық крикетке бірінші сыныптық крикет, А тізімі және ерлер мен әйелдер арасындағы топтық жиырма екіншілік жарыстар кіреді. Тесттік матчтар, бір күндік халықаралық матчтар (ODI) және жиырма екіншілік халықаралық матчтар (T20I) – халықаралық аренадағы осы формалардың нұсқалары. Тарихи тұрғыдан (крикет тарихына қараңыз), жоғары сыныптық матчтар тарихи маңызы бар деп есептелген, соның ішінде жеке жүлделі және статистикалық маңызы жоқ екі иннингтен тұратын матчтар: яғни, ұпай тізімдері мен басқа статистикалық деректердің болмауы. Ең көне ағылшын округтік командалары – Кент, Суррей және Сассекс, олардың тарихы 18-ші ғасырдың басында басталған. Бұл округтер 1839-1845 жылдар аралығында қазіргі округтік клубтар құрылғанға дейін жоғары стандартқа жеткендіктен, олар әрқашан бірінші сыныптық мәртебеге ие болды. 1894 жылдың мамырындағы Мэрилебон Крикет Клубының (MCC) және Каунти Чемпионаты клубтарының кездесуінен кейін "бірінші сыныптық крикет" түсінігі ресми түрде анықталды. 1895 жылға қарай бірнеше басқа округтер де бірінші сыныптық мәртебеге ие болды, ал MCC 1787 жылы құрылғаннан бері және 2003 жылдан бері топтық жиырма екіншілік команда ретінде танылды.

Бірінші сыныптық матчтар

Бірінші сыныптық крикет – танымал, жоғары деңгейдегі командалардың бақ сынасатын ойын түрі. Тест-крикеті халықаралық деңгейде бірінші сыныпқа жатады; «бірінші сынып» термині көбінесе отандық матчтарға ғана қолданылады, бірақ ойыншының Тест-крикеті бойынша статистикасы оның жалпы бірінші сыныптық статистикасына қосылады. Бірінші сыныптық матчта әр командада он бір ойыншы, әрқайсысына екі иннинг және кемінде үш күндік жоспарланған уақыт болуы керек. Дегенмен, тарихта бірінші сыныптық матчтар үш күнден кем уақытқа ұйымдастырылған, ал кейбіреулерінде әр командада он екі немесе он үш ойыншы болған жағдайлар да болды. Бұл ерекше жағдайлар және жалпы санының өте шағын бөлігін құрайды. Егер матч белгіленген уақыт ішінде аяқталмаса, нәтиже тең деп есептеледі, егер матч аяқталған кезде қай команда көп ұпай жинағанына қарамастан. Командалардың әрқайсысы бір иннингтен ғана өткізетін шектеулі оверлермен өткізілетін матчтар бірінші сыныпқа жатпайды (төмендегі А тізімі мен Twenty20 бөлімдерін қараңыз) және олардың нәтижесі тең бола алмайды (бірақ тең нәтижеге қол жеткізілуі немесе «нәтижесіз» деп жариялануы мүмкін). Тест-матчтары, екі Тест-елдері арасындағы ойындар, ICC толық құрамына ие елдерде бірінші сынып деп танылған екі отандық команда арасындағы матчтар, сондай-ақ Тест-елдің ұлттық құрамасы (немесе ұлттық тур құрамынан алынған командасы) мен Тест-елдің бірінші сыныптық отандық командасы арасындағы матчтар бірінші сыныпқа жатады. Егер ICC-нің қауымдасқан мүшесі мен бірінші сыныпқа жататын команда арасындағы матч өткізілсе, ол бірінші сыныптық мәртебеге ие болады, бірақ қауымдасқан мүше елдегі отандық матчтар төмен деңгейлі болып саналады. «Бірінші сыныптық крикет» терминінің шығу тегі белгісіз, бірақ ол 1894 жылы ресми мәртебе алғанға дейін басқа терминдермен бірге жоғары деңгейдегі он бір ойыншыдан тұратын матчтарды белгілеу үшін еркін қолданылған (жоғарыда қараңыз). Кейіннен, 1947 жылдың мамыр айында Императорлық крикет конференциясының (ICC) отырысында ол әлемдік деңгейде ресми түрде анықталды. MCC және ICC шешімдерінің басты кемшілігі – бірінші сыныптық крикетті ретроспективті түрде анықтауға тырыспауы болды және ICC шешімінде бұл анықтама «өткенге қатысты болмайды» деп нақты көрсетілді. Көптеген тарихшылар мен статистиктер 1895 жылға дейінгі матчтардың кейбіреулерін бірінші сыныптық деп жіктеген, бірақ бұл ресми емес рейтингтер және сарапшылар арасындағы пікірлердің әртүрлілігі жарияланған крикет статистикасында айырмашылықтарға әкелді. «Бірінші сыныптық крикет» терминінің басты мәселесі – оның статистикалық сипатта болуы және статистикалық ақпарат жетіспеген жағдайда матчтың тарихи аспектісін елемеуі мүмкін, әсіресе 1825 жылға дейін өткізілген матчтарда. Дегенмен, кез келген матчты бірінші сыныптық деп мойындаған сенімді дерек көздері оны осылай санайды және одан кейін 1895 жылға дейінгі матчтарға қатысқан командалар, орындар және ойыншылар 1895 жылдан бері бірінші сыныптық командалар, орындар және ойыншылар деңгейінде қарастырылады. 18 және 19 ғасырлардағы крикетке қызығушылық танытқан маңызды дерек көздеріне Артур Хейгарт, Ф. С. Эшли Купер, Х. Т. Вагхорн, Г. Б. Бакли, Х. С. Алтем, Рой Веббер, Джон Арлотт, Билл Фриндалл, ACS және әртүрлі интернет-сайттар жатады (тарихи дерек көздерін қараңыз). 1951 жылы жазған Рой Веббер тарихи маңызды және статистикалық жазбаның бөлігі болуы керек деген аралық сызықты салды. Ол 1864 жылға дейінгі матчтардың көпшілігі (яғни, қол үстіндегі боулинг заңдастырылған жыл) «(статистикалық) бірінші сыныптық деп қарастырылмайды» және олардың жазбалары «тарихи байланыстары үшін» қолданылады.

Шектелген оверлер

Лимитті оверлерлік крикет, командаға 40-тан 60 оверге дейін беріліп, статистикалық тұрғыдан А тізімі крикеті деп аталады. Бұл крикеттің екінші түрі, ол бірінші сынып крикеттен өзгешелігі – командалар бір-бірден бір иннинг ойнайды және әр иннингке белгілі бір овер санына ғана рұқсат етіледі. Матчтар бір күн ішінде аяқталу үшін жоспарластырылады, бірақ нашар ауа-райы жағдайында екінші күнге созылуы мүмкін. Көптеген крикет ойнайтын елдерде А тізіміндегі отандық жарыстар бар. Овер саны 40-тан 60-қа дейін ауыспалы. "А тізімі" санаты 2006 жылы ғана ICC тарапынан бекітілді; бұл санатты Крикет статистикасы және тарихшылар қауымдастығы өздерінің рекорд кітаптарында бірінші сынып крикетіне балама ретінде жасаған.

100 шарлы сүңгіту

100 шарлы крикет – әр команданың иннингі ең көп дегенде 100 заңды доптан тұратын крикет түрі. Тең түскен жағдайларда, кейде әр команда 5 доптан тұратын "Супер Бес" ойнауы арқылы шешіледі. Егер бірінші "Супер Бес" тең болса, қосымша "Супер Бес" ойнатылуы мүмкін. Осы форматта "The Hundred" жарысы кәсіби деңгейде өткізіледі, ол 2021 жылы Англия мен Уэльсте басталды.

Екі қақпа

Қос қақпалы крикет немесе "жұптар" крикеті – екі ойыншыдан тұратын екі команданың шектеулі оверлер саны бойынша бір-біріне қарсы ойнайтын крикет түрі. Осы түрінде ойыншы шығып қалған жағдайда зейнетке шықпайды, бірақ соққы беруді жалғастырады, бірақ әр шығу үшін белгіленген ұпай саны айырылады. 1978 және 2001 жылдар аралығында бірнеше халықаралық қос қақпалы крикет турнирлері өткізілді.

Бір-бірден крикет

Дәл осындай форматта 2020 жылдың 24 желтоқсанынан 2021 жылдың 1 қаңтарына дейін Дубайда өткен Ultimate Kricket Challenge турнирі ұйымдастырылды. Бұл жекелей форматтағы ойын болды, онда ойыншылар кезекпен бір-біріне 15 доптан тұратын иннингтер тастады. Ойын жабық үй ішінде өтті, сонымен қатар боулинг тастаушыға қақпашы және бір алаң қорғаушы көмектесті, әрі әр иннингте 7 допқа дейін қосымша боулингшіні пайдалануға рұқсат берілді.

Т10 сұлбасы

Т10 форматы – бұл Т20 ойынының сәттілігінен кейін крикеттің шектеулі оверлерге негізделген жаңа эволюциясы, онда әр команда үшін ойын 10 овермен шектелген. Алғашқы ойын 2017 жылдың 14-17 желтоқсаны аралығында Шаржа крикет стадионында өтті, және ол T10 Sports Management иелігіндегі және ұйымдастырылған кәсіби крикет лигасы ретінде Біріккен Араб Эмираттары Крикет Федерациясы (Emirates Cricket Board) тарапынан бекітілді. Әр команда 10 оверден тұратын бір иннингтен өтеді, сонымен қатар ойын уақыты 90 минутқа лимиттелген. Лига дөңгелек турнир (round robin) форматында өткізіледі, одан кейін жартылай финал және финал кезеңдері болады. Егер тең түссе, нәтиже «Супер Овер» арқылы анықталады. 2018 жылдың тамызында Халықаралық Крикет Кеңесі (ICC) ресми түрде екінші маусымды Шаржада 23 қарашадан бастап өткізуге санкция берді, онда алты команда бақталасты.

Твинти-20 крикет

ТТ-20 – бұл шектеулі оверлерлік крикеттің жеке түрі және А тізіміне кірмейді. Бұл 2003 жылы Англияда құрастырылған крикеттің үшінші түрі. Командалардың әрқайсысы бір иннингтен ойнайды, онда оверлердің максималды саны жиырмаға жетеді. ТТ-20 турнирлері халықаралық деңгейде өткізіледі, сондай-ақ көптеген крикет ойнайтын елдерде франшизалық крикет деп аталатын ұлттық чемпионаттар ұйымдастырылады.

Бір қақпа

Бұл матчте, атауынан көрінетіндей, кез келген уақытта бір ғана соққышы болады. Бұл, мүмкін, крикеттің ең ежелгі түрі, себебі ең қарапайым деңгейінде ол бір ойыншының екінші ойыншыға қарсы ойыны болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, оның матчтары жоғары деңгейде өткен, және ол кең танымал болды, әсіресе 18-шы ғасырдың ортасында, құмар ойындарымен байланысының арқасында крикеттің ең танымал түрі болған, сондай-ақ 19-шы ғасырдың бірінші жартысында. Матчқа бір ойыншыдан ғана тұратын командалар қатыса алады, бірақ табысты 18-шы ғасырлық ойындар көбінесе "үштік", "төрттік" немесе "бестік" деп аталатын үштен бес ойыншыдан тұратын командалар арасында өткен. Тек команда мүшелері ретінде белгіленген ойыншылар ғана соққы бере алады немесе доп тастай алады, бірақ толық қорғаушылар құрамын, қақпашыны қоса алғанда, пайдалану қалыпты жағдай.

Үш командалық крикет

Үш командалық крикет, 3TeamCricket (3TC) деп белгіленген, бұл FirstRand Bank-тың бұрынғы бас директоры Пол Харрис ұсынған эксперименталды формат. 3TC матчында әрқайсысы 8 ойыншыдан тұратын 3 команда бақталастырады. Командалар 12 оверден тұратын бір иннингте ойнайды, ол екі 6 оверлік кезеңге бөлінеді, бірінші жартысында бір қарсыласпен, екінші жартысында екінші қарсыласпен кездеседі. 2020 жылдың 18 шілдесінде 3TC Solidarity Cup – алғашқы 3TeamCricket матчы болды. Бұл матч Оңтүстік Африкада қайырымдылық көрсету мақсатында өткізілді.

Қысқа форматтағы крикет

Криккеттің бірнеше қысқартылған форматтары да бар, олар бір-екі сағаттың ішінде мүмкіндігінше көп әрекетті сығымдауға арналған. Осылайша, оларды кешке бір рет жарыс ретінде немесе күні бойы әртүрлі командалар арасындағы бірнеше жарыс ретінде өткізуге болады. Мұндай форматтар 1980-жылдардан бері дамып келеді және крикетті бір күндік крикеттен әрі қарыштап дамытады. Көптеген форматтардың сипаты "жиырма-жиырма" крикетіне ұқсас, алайда турнирлерде ойыншылардың саны кеметілген, әдетте 6 немесе 8 ойыншыдан құрылған командалар да жиі кездеседі.

Соқыр сүңгітуші

Соқыр крикеті – соқыр және нашар көретін ойыншыларға арналған крикет түрі. Ең басты айырмашылық – доптың ішінде естілуі үшін металл шарлар (подшипниктер) болады және ол жермен домалап жүреді. Соқыр крикеті 1922 жылы ойлап табылды, ал 1996 жылдан бері оны Дүниежүзілік соқыр крикет кеңесі басқарып келеді.

Үй ішіндегі крикет

Үйдегі крикет – жылдың сыртқы ойын мүмкін болмайтын кезінде жабық спорт залында ойнауға арналған ойын форматы. Үйдегі крикеттің екі ресми түрі бар. Қатты доппен ойналатын дәстүрлі нұсқасы Ұлыбританияда кең таралған. Бұл форматта әр командада алты ойыншы болады және жабық алаңда ойнау үшін арнайы бейімделген ережелер қолданылады. Жұмсақ доппен ойналатын нұсқасы Ұлыбританиядағы жас крикетшілер арасында танымал, сондай-ақ Оңтүстік жарты шардағы ересектердің арасында да жиі кездеседі.

Квик сұлбасы

Бұл ойынның жеңілдетілген, жоғары жылдамдықты нұсқасы, кішкентай алаңда пластик құралдармен ойналады және басты мақсаты – жастарды осы ойынға қатысуға ынталандыру.

Үстел крикеті

Үстел крикеті – физикалық мүмкіндігі шектеулі крикетшілер үшін арнайы жасалған крикеттің жабық алаңдағы нұсқасы.

Жүретін сүңгіш

Жүгіру крикеті – ересек ойыншыларға арналған крикет түрі, онда ойын барысында жүгіруге рұқсат етілмейді. Соққышы шығып қалған жағдайда да ойынды жалғастыра береді, бірақ боулинг командасы әрбір соққыдан кейін бес ұпай алады.

Үйдің артқы ауласындағы сәркеш

Артқы аулалық крикет, жағажай крикеті, көше крикеті және бақша крикеті – бұл әртүрлі бейресми ойындардың кең ауқымын сипаттау үшін қолданылатын түрлі атаулар. Ережелер көбінесе спонтанды түрде жасалады, ал крикет заңдары, мысалы, аяқпен викетке дейін, айып ұпайлары және басқалары, ортаға және қатысушылардың қалауына сәйкес ескерілмейді немесе өзгертіледі. Үндістан мен Пәкістанда "Гали" крикеті бар ("Гали" хинди тілінде "көше" дегенді білдіреді, "гули" деп айтылады, бірақ оны алаңдағы позициямен шатастыруға болмайды). Көбінесе командалар болмайды, әр ойыншы өзі үшін ойнайды және соққы беру кезінде алаңда болады. Көбінесе бір викет, бір тастау позициясы және оверлер болмайды. Егер соққы беруші бір ұпай жүгірсе, келесі доп тасталғанға дейін викетке қайтуға рұқсат етіледі. Ұлыбританиядағы бейресми крикет көбінесе бақша крикеті деп аталады және елдің барлық бақтарында және демалыс алаңдарында ойналады. Бақшадағы шектеулі кеңістік пен мүлікке зиян келтіру мүмкіндігіне байланысты, бақша крикетінің бір түрі ерекше: онда ұпайлар туралы түсінік жоқ, себебі әуедегі шабуылдық соққылар қатаң түрде тыйым салынған, ал жеңіске жеткен соққы беруші ең көп допты таба алатын адам болады. Әдетте, бұл теннис добымен немесе басқа жұмсақ секіретін доппен, сондай-ақ бір қолмен бір секіру сияқты өзгертілген ережелермен ойналады. Викеттің ұзындығы әдетте шамамен 15 метр болады, ал тастамайтын ойыншылар допты ұстау мүмкіндігін іздеп, викеттің айналасын тығыз қоршайды. Көбінесе, бірінші доптан аут етпеу және аяқпен аут етпеу сияқты қосымша ережелер де болады.

Француздық крикет

Бұл ойын, онда доп ұрысшының аяқтарына лақтырылады, ал ұрысшының аяқтары қақпаның орнында болады. Оны көбінесе балалар ойнайды. Крикет допынан гөрі теннис добы жиі қолданылады. Жағажай крикетіндей, ережелер кең ауқымда өзгеріп кетуі мүмкін.

Тоқтамай (толық) скрекет

Тұрақты крикет – бір ойыншының қатысатын ойын, ол допты соққаннан кейін, қақпаның квадраты болып табылатын белгіге дейін жүгіруі керек. Доп қайтарылған бойда боулер тағы да доп бере алады, ойыншы жүгіріп жатса да, жатса да маңызды емес. Ойын командалармен немесе топта ойналуы мүмкін, мұнда ойыншылар алаңдағы позицияларды, соққы беруді және доп беруді кезекпен алмастырады.

Бете-омбро

Бразилия көшелерінде осыған ұқсас нұсқасы бете омбро, жарғақтар немесе тако (португал тілінде "тако" сөзі "жарғақ" деген мағынаны білдіреді) деп аталады.

Плака немесе плакита

"La plaquita" ("Кішкентай тақта") немесе "la placa" ("Тақта") – Кариб теңізі елдерінде, мысалы Доминикан Республикасында екі жұптың көшеде ойнайтын сирек кездесетін нұсқасы. Ойынды әдетте сыпырғыштарды таяқ ретінде, резеңке немесе теннис доптарын, ал ескі тіркеу нөмірі тақталарын викеттер ретінде пайдаланады (олардың шеттері тік тұру үшін бұралады). Ойын бейсболдағыдай, кезекпен 3 ауттан тұратын иннингтерге бөлінеді. 100 немесе 200 ұпайға бірінші болып жеткен команда жеңеді.

Оңтүстік Америка нұсқалары

Плакита және Бете омбро - Оңтүстік Америкадағы көше крикетінің екі өте ұқсас түрі.

Тейпболлы крикет

Таспалы доп крикеті Пәкістанның Карачи қаласында стандартты ойынның сезімін қайта жасау мақсатымен ойлап табылды. Бұл үшін теннис добы электр таспасымен оралып, салмағы артырылады және қатты крикет добы сияқты тегіс бетке ие болады, соның арқасында ауада қосымша қозғалыс туындайды. Бұл концепцияның қосымша артықшылығы – қорғаныш жабдықтарының қажеттілігін жоқ ету, бұл спортты әртүрлі әлеуметтік топтардың өкілдеріне таратуға мүмкіндік берді. 1960-1970 жылдарда пайда болғаннан бері ол бірнеше елде танымал болды, ал шетелге қоныс аударған пакистандықтар Ұлыбритания, АҚШ және Канадада таспалы доп лигаларын құру арқылы бұл ойынды басқаларға таныстырды. Ол Пәкістанда көптеген адамдар үшін ең танымал ойын-сауық түрі болып табылады және 2020 жылы Wisden журналы оны крикеттегі ең маңызды он өнертабысқа қосты.

Теннис тобындағы крикет

Кректің бұл түрі Оңтүстік Азия субконтинентінде, АҚШ және Канадада кең таралған. Бұл ойында теннис добының қаттырақ нұсқасы пайдаланылады. Ойындағы оверлердің саны 6-дан 25-ке дейін ауыспалы. Доп кәсіби крикет добына қарағанда жұмсақ болғандықтан, қолғап, сақтандырғыш және каска сияқты қорғаныш жабдықтарын қолдану міндетті емес. Теннис допты крикет ойындары дәстүрлі нұсқаға қарағанда қысқа болғандықтан, АҚШ және Канаданың өмір салтына ұқсас келіп, көптеген адамдардың қатысуына мүмкіндік береді. Крикет алаңдары болмаған жағдайда, АҚШ пен Канаданың көп бөлігінде бейсбол алаңының бір бөлігі алаң ретінде қолданылады.

Киликити

Кирикити немесе Самоа крикеті деп те аталады, бұл Самоаның ұлттық ойыны және Жаңа Зеландияда ерекше танымал. Ойын британдық миссионерлер Самоаға әкелген крикеттен туындаған; шексіз сандағы командалар бірнеше күнге созылатын ойын, би және той сияқты шарада сыртқыларға түсініксіз ережелерді сақтайды.

Аяқ сұлбасы

Кикболға ұқсас, бұл крикеттің допты битамен соқпай, тебу арқылы ойналатын түрі.

Тробрианды сәркеш

Бұл - Папуа-Жаңа Гвинеядағы Тробриан аралдарында ойналатын крикеттің ерекше түрі. Крикет британдықтардың отаршылдық саясатының бір бөлігі ретінде енгізілгенімен, ол жергілікті тробриандық мәдениетке сіңіріліп, жылдар бойы көптеген өзгерістер мен мәдени бейімделулерге ұшырады. Олардың арасында: қолтықтан лақтыру; допты ұстау (аут) билермен тойланады; "үй" командасы (матчты ұйымдастырған тайпалық қауым) әрқашан жеңеді; матчқа кез келген ойыншы қатыса алады; ойыншылар дәстүрлі соғыс киімдерін киеді.

Қуаттылық

Бұл крикеттің бір түрі, сонымен қатар бейсболға еліктейді, көбінесе әйелдер ойнайды.

Кітап крикеті

Кітап крикеті Үндістан, Пәкістан, Бангладеш және Шри-Ланка мектеп оқушыларының арасында танымал ойын. Оның бірнеше түрі бар және көбінесе әрқайсысы 3-4 ойыншыдан тұратын екі команда ойнайды. Ойыншылардың саны жұп болмаса, командаларға бөліскеннен кейін қалған ойыншы екі команданың да құрамында ойнай алады, мұндай ойыншыны әдетте "ортақ ойыншы" деп атайды. Ұпайлар кітапты кездейсоқ ашып, бет нөмірінің соңғы цифры бойынша есептеледі (кітаптың сол жақ беті немесе жұп нөмірлі бет). 0 және кейде 8 санына ерекше ережелер қолданылады: әдетте, ойыншы 0 ұпай жинаса, қақпасы түсіп қалады, ал 8 ұпай жинаса, "но-болл" жарияланып, қосымша мүмкіндік беріледі. Мысалы, егер соққы беруші команда кітапты 26-беттен ашса, 6 ұпай жиналады. Тастау үшін екі ойыншы да бірден бір беттен ашады және кім көп ұпай жинаса, сол жеңіске ие болады. Крикеттің тағы бір түрі 1950 жылдары Ұлыбританиядағы "Eagle" комиксінде пайда болды. Бір бет таңдалып, әр әріп немесе символ белгілі бір формула бойынша саналады. Нәтижесінде, көптеген иннингтер 150-ден 300-ға дейін ұпай жинап, овер сайын шамамен 4 ұпайдан алды.

Калькуляторлы сүңгіту

Бұл ойынды математика және ғылым пәндерін оқу үшін ғылыми калькулятор қолданатын мектеп оқушылары ойнайды. Ойыншы калькуляторының жадын тазалаудан бастайды. Содан кейін ойыншы калькуляторындағы кездейсоқ сандар генераторын пайдаланып 0 мен 1 арасындағы санды шығарады. Ұпай саны ондық белгіден кейінгі бірінші цифрға тең (мысалы, егер кездейсоқ сандар генераторы 0.521 көрсетсе, 5 ұпай жиналады). Ұпайды есептеу үшін калькулятордың жадқа қосу функциясы немесе қалам мен қағаз қолданылады. 0 ұпай жинау – ойыннан шығу (аут) болып саналады. Ең көп ұпай жинаған ойыншы жеңіске жетеді.

Қол скерті

Қол крикеті тас-қағаз-қайшыға ұқсас қимылдар (лақтырулар) арқылы ойналады. Көрсетілген саусақтардың жалпы саны сол санға тең болады, бас бармақ 6 санайды. Кейбір нұсқаларында бұл бір лақтырудағы ең көп ұпай, бірақ басқаларында ол 10 ұпайға дейін жетеді, 7 – бас бармақ пен көрсеткіш саусақпен, 8 – бас бармақ, көрсеткіш және ортаңғы саусақтармен, 9 – бас бармақ, көрсеткіш, ортаңғы және сынық саусақтармен, ал 10 – жиырылған (ашық емес) алақанмен көрсетіледі. Лақтырулар екі ойыншы бір мезгілде жасайды, біреуі соққышы, екіншісі – лақтырушы болып белгіленеді. Ұпайлар соққышының лақтыруларына сәйкес саналады, лақтырушы сол лақтыруды қайтартқанша, онда соққышы "аут" болады. Оны Үндістан, Шри-Ланка және Пәкістан мектептеріндегі балалар ойнайды.

Қаламшалақ

Қолмен белгіленген қарындаштармен, "ұзын түйіршік" ретінде қолданылатын бір адамдық ойын. Ойынның жапондық түрі басқа ойындарда қолдану үшін "жауынгерлік қарындаштар" деп аталады. Конвенциялық құлаққаптармен де ойнауға болады. Ойынның мақсаты – ұпайларды жинап, есептік картаны толтыру арқылы оларды ойдағы ойыншылар мен командаларға тағайындау. Ойын пластикалық немесе металл ұзын түйіршіктер (роллерлер) және ойын ережелерімен коммерциялық түрде сатылды. Test Match ойыны да ұқсас принцип бойынша жұмыс істейді.

Паб-крикет

Көлік крикеті деп те аталады. Саяхат барысында жолынан өтетін мейрамжайлардың аттарына негізделген ойын. Мейрамжай атындағы аяқтардың, қолдардың немесе басқа да нысандардың санына қарай ұпайлар есептеледі. Нақты ережелер ойынға қатысушыларға байланысты өзгеріп отыруы мүмкін.