Кіріспе
Криккет отандық ең жоғары деңгейде ойналады. Бірінші сыныпты крикет, А тізімі және T20 крикетімен бірге, крикеттің ең жоғары стандарттағы түрлерінің бірі болып табылады. Бірінші сыныпты матч – әрқайсысы он бір ойыншыдан тұратын екі команда арасындағы үш немесе одан көп күндік жоспарланған матч. Матчтар командаларға екі иннинг ойнау мүмкіндігін беруі керек, бірақ практикада команда бір иннинг ойнауы немесе мүлдем ойнамауы мүмкін. "Бірінші сыныпты крикет" терминінің этимологиясы белгісіз, бірақ ол 1895 жылы ағылшын клубтарының жиынынан кейін ресми мәртебе алғанға дейін еркін қолданылған. 1947 жылы Императорлық крикет конференциясының (ICC) отырысында ол әлемдік деңгейде ресми түрде анықталды. ICC шешімінің маңызды кемшілігі – бірінші сыныпты крикетті ретроспективті түрде анықтамалауға тырыспауы болды. Бұл тарихшыларды, әсіресе статистиктерді, бұрынғы матчтарды, әсіресе 1895 жылға дейін Ұлыбританияда өткен матчтарды қалай жіктеу керектігі мәселесімен күрестірді. Крикет статистикасы және тарихшылар қауымдастығы (ACS) жоғары деңгейде өткен деп саналатын алғашқы матчтардың тізімін жариялады. Тест-крикет – крикеттің ең жоғары стандарты, статистикалық тұрғыдан бірінші сыныпты крикеттің бір түрі, бірақ "бірінші сынып" термині көбінесе отандық жарыстарға қатысты қолданылады. Ойыншының бірінші сыныпты статистикасына Тест матчтарындағы барлық көрсеткіштері кіреді.
First class cricket, along with List A cricket and Twenty20 cricket, is one of the highest standard forms of cricket. A first class match is one of three or more days' scheduled duration between two sides of eleven players each and is officially adjudged to be worthy of the status by virtue of the standard of the competing teams. Matches must allow for the teams to play two innings each, although in practice a team might play only one innings or none at all. The etymology of "first class cricket" is unknown, but it was used loosely before it acquired official status in 1895, following a meeting of leading English clubs. At a meeting of the Imperial Cricket Conference (ICC) in 1947, it was formally defined on a global basis. A significant omission of the ICC ruling was any attempt to define first class cricket retrospectively. That has left historians, and especially statisticians, with the problem of how to categorise earlier matches, especially those played in Great Britain before 1895. The Association of Cricket Statisticians and Historians (ACS) has published a list of early matches which are believed to have been of a high standard. Test cricket, the highest standard of cricket, is statistically a form of first class cricket, though the term "first class" is mainly used to refer to domestic competition. A player's first class statistics include any performances in Test matches.
MCC үкімі бойынша бастапқы қолданылуы, 1894 жылы мамыр
1894 жылға дейін "бірінші сынып" Англиядағы крикет матчтарына жиі қолданылатын сөз болды, матчтың жоғары деңгейде өткенін білдіру үшін пайдаланылды; "үлкен", "маңызды" және "ірі" сияқты сөздер де осындай матчтарға қолданылды, бірақ пікірлер әртүрлі болды. 1882 жылғы 10 мамырда жарық көрген "Крикет: Ойынның апталық тізімі" журналының 2-бетінде бұл термин Альфред Шоудың XI құрамасының Австралия мен Жаңа Зеландияға жасаған соңғы сапарына қатысты екі рет қолданылған. Есепте айтылғандай, бірінші сыныптық матчтар Сиднейге қарсы, Викторияға қарсы екі матч, Біріккен командаға және Австралиялық құрамаға қарсы екі матч, сондай-ақ Оңтүстік Австралияға қарсы матчтар болып саналады. 1882 жылғы 1 маусымдағы төртінші нөмірде Джеймс Лиллиуайт турдағы бірінші сыныптық матчтарға сілтеме жасайды, бірақ басқа тізім ұсынады. Ең ерте белгілі матчтың есептемелері 1744 жылға дейін жетеді, бірақ 1772 жылға дейін көптеген есептемелер табылған жоқ. 1772 жылғы үш матчтың есептемелері сақталған және содан кейін есептемелер көбейе түсті. 1860 жылдардың басында ресми түрде құрылған төрт округтік клуб болды. Сассекс ең көнесі, ол 1839 жылы құрылған, одан кейін Кент, Ноттингемшир және Суррей клубтары құрылды. 1860 жылдардың басында тағы бірнеше округтік клубтар құрылды және спорт баспасөзінде қайсысын бірінші сыныпты деп санау керектігі туралы сұрақтар туды, бірақ жауаптарда көп келіспеушілік болды. 1880 жылы Крикет туралы ақпарат агенттігі құрылды. Ол он жыл бойы, әсіресе Wisden Cricketers' Almanack (Wisden) журналымен байланысы арқылы беделге ие болды және баспасөз оның ақпаратына және пікірлеріне көбінесе сүйенді. Бұл термин ресми мәртебеге ие болды, бірақ Ұлыбританиядағы матчтармен шектелді, 1894 жылғы мамыр айында Лордс стадионында Мэрилебон крикет клубы (MCC) комитеті мен 1890 жылы басталған ресми округтік чемпионатта қатысқан клубтардың хатшылары арасында өткен кездесуден кейін. Нәтижесінде, 1895 жылдан бастап MCC, Кембридж университеті, Оксфорд университеті, ірі крикет турнелік командалары (сол кездегі Австралия және Оңтүстік Африка сияқты) және MCC осылай деп таныған басқа командалар (мысалы, Солтүстік пен Оңтүстік, Gentleman және Ойыншылар және кейде танымал бірінші сыныптық ойыншылардан құралған "он бірліктер") бірінші сыныпты клубтарға жатты. Осылайша, ресми түрде алғашқы бірінші сыныптық матч 1 және 2 мамыр күндері Лордста МКК мен Ноттингемшир арасындағы 1895 жылғы маусымның ашылу ойыны болды, МКК 37 ұпаймен жеңіске жетті. "Тест матчы" сол кезде де жиі қолданылатын термин еді, бірақ "Тест" матчтарының алғашқы тізімін Оңтүстік Австралиялық журналист Кларенс П. Муди 1894 жылы жариялаған "Австралиялық крикет және крикетшілер, 1856–1893–94" кітабында келтірген. Оның ұсынысы 39 матчтың тізімі "Крикет" журналының 1894 жылғы 28 желтоқсандағы санында жарияланғаннан кейін кеңінен қабылданды. Тізім 1877 жылғы 15–17 наурызда Мельбурн крикет алаңында өткен матчтан басталып, 1894 жылғы 14–20 желтоқсанда Сиднейдегі Ассоциация алаңында өткен матчпен аяқталды. Мудидің барлық матчтары, сонымен қатар тағы төрт матч ретроспективті түрде Тест матчтары ретінде танылды және сонымен бірге бірінші сыныптық матчтар ретінде де мойындалды.
1947 жылғы мамырдағы ICC үкімі бойынша ресми анықтама
"Бірінші сыныптық крикет" термині 1947 жылғы 19 мамырда сол кездегі Императорлық крикет конференциясы (ICC) тарапынан ресми түрде анықталды. Бұл анықтаманың "өткен шаққа қатысты күші болмайды" деп нақты айтылды. Анықтама мынадай: ресми түрде бірінші сыныпқа жатқызылған он бір ойыншыдан тұратын екі команда арасындағы үш немесе одан көп күндік матч – бірінші сыныптық матч деп есептеледі. Кез келген командада он бір ойыншыдан асып кетсе немесе үш күннен кемге жоспарланған матчтар бірінші сыныптық болып саналмайды. Командалардың статусын әр елдің басқару органы шешеді. Мысалы, MCC Ұлыбританияда өткізілген матчтардың статусын анықтауға уәкілді болды. 1947 жылғы ICC анықтамасы 1894 жылғы MCC анықтамасын бекітті және оған халықаралық мойынұстау мен қолданыс берді. Сондықтан, статус туралы ресми шешімді Халықаралық крикет кеңесінің (ICC) толық құқықты мүшесі болып табылатын әрбір елдің басқару органы қабылдайды. Басқару органы халықаралық командаларға және елдің ең жоғары деңгейдегі ойын стандартын көрсететін отандық командаларға бірінші сыныптық статус береді. Кейінгі ICC шешімдері ICC-нің серіктес мүшелерінің халықаралық командаларына бірінші сыныптық статусқа қол жеткізуге мүмкіндік береді, бірақ бұл берілген матчтағы қарсыластарының статусына байланысты.
A match of three or more days' duration between two sides of eleven players officially adjudged first class, shall be regarded as a first class fixture. Matches in which either team have more than eleven players or which are scheduled for less than three days shall not be regarded as first class. The Governing body in each country shall decide the status of teams. For example, MCC was authorised to determine the status of matches played in Great Britain. To all intents and purposes, the 1947 ICC definition confirmed the 1894 MCC definition, and gave it international recognition and usage. Hence, official judgment of status is the responsibility of the governing body in each country that is a full member of the International Cricket Council (ICC). The governing body grants first class status to international teams and to domestic teams that are representative of the country's highest playing standard. Later ICC rulings make it possible for international teams from associate members of the ICC to achieve first class status but it is dependent on the status of their opponents in a given match.
Статистиктерге арналған тақырып
Статистикаға қатысты маңызды мәселе – бірінші сыныпты крикет олар үшін қашан басталды деп есептелуі. 1951 жылы жазған Рой Веббер 1864 жылға дейінгі матчтардың көпшілігі (яғни, қол үстінен лақтыру боулингі заңдастырылған жыл) "бірінші сыныптық деп санамалады" және олардың тізімдері "тарихи байланыстары үшін" пайдаланылады деді. Бұл тарихи тұрғыдан маңызды және статистикалық жазбаның бөлігі болуға тиіс нәрселер арасында шекара салды. Осылайша, 1895 жылға дейінгі (яғни Ұлыбританияда) крикет матчтары үшін "бірінші сынып" көбінесе статистикалық ұғым болып табылады, ал тарихи ұғым кеңірек және тарихи маңыздылығын ескереді. Веббердің түсіндіруінше, крикет "1864 жылға дейін әлсіз болды" (осы шамадан бастап округтік крикетті дамытуға күшті және ұйымдастырылған күш-жігер жұмсалды) және матчтар туралы мәліметтер көбінесе толық емес, әсіресе боулингтік талдаулар, бұл жазбаларды құрастыруды қиындатты. Веббердің пікірінше, алғашқы бірінші сыныптық матч – 12 және 13 мамыр күндері Феннерде Кембридж университеті мен МКК арасындағы 1864 жылғы маусымның ашылу ойыны, онда Кембридж 6 қақпамен жеңіске жетті.
Маңызды сәйкестіктер тізімі
Крикет статистикасы және тарихшылар қауымдастығы (ACS) 1982 жылы Британ аралдарында өткен бірінші сыныпты крикет матчтарына арналған нұсқаулығын жариялағанда, Уэббердің 1864 жылғы басталу күнімен шартты түрде келісіп, "сол кезде бірінші сыныпты матчтар мен басқа матчтар арасындағы айырмашылық анықтау оңайырақ болады" деді. Бір жыл бұрын ACS Британ аралдарында өткен маңызды крикет матчтарына арналған нұсқаулығын, 1709–1863 жылдарға дейінгі кезеңді қамтитын, жариялаған болатын. Бұл нұсқаулықта сол кезеңдегі тарихи маңызы бар деп есептелген барлық белгілі матчтар тізімі келтірілген. ACS 18-ғасырдағы матчтарды бағалауда 19-ғасырдағы матчтарға қарағанда көбірек жеңілдік көрсеткенін мәлімдеді. Олардың түсіндіруінше, 18-ғасырдағы матчтар туралы сақталған мәліметтер көбінесе толық емес, ал 19-ғасырдағы матчтар туралы, әсіресе 1825 жылдан бастап, толыққанды деректер жиынтығы бар.
Бұрынғы басталу нүктелері ұсынылды
Кейіннен Веббердің пікірін Билл Фриндалл сынға алды. Ол 1815 жыл крикет тарихының бүкіл дөңгелек қолды боулинг кезеңін қамтитын бастапқы нүкте болуы керек деп сенді, әйтсе де дөңгелек қолды боулинг 1827 жылға дейін толыққанды басталмады. Фриндаллдың пікірінше, алғашқы бірінші сыныпты матч 1815 жылғы маусымның ашылу ойыны болуы керек еді – МКК мен Миддлсекс командаларының Лордста 31 мамыр және 1 маусымда өткізген ойыны, онда Миддлсекс 16 ұпаймен жеңіске жетті. Фриндаллдың беделіне қарамастан, Веббердің көзқарасы соңғы уақытта қайта жаңғырып, нығайтылды. Мысалы, ACS зерттеушілері Дерек Карлоу мен Джон Виннифрит 2020 жылы Кент крикетшілері туралы зерттеуін былай деп бастайды: «Бірінші бөлім 1806 жылдан 1863 жылға дейінгі маңызды матчтарда Кент үшін ойнаған және 1864 жылдан 1914 жылға дейінгі бірінші сыныпты матчтарда көзге түскен ойыншыларға арналған». Интернеттегі CricketArchive (CA) және ESPN Cricinfo (CI) дерекқорлары ең алғашқы бірінші сыныпты матчтың 1772 жылғы 24 және 25 маусымда Broadhalfpenny Down-да өткен Хэмпшир – Англия матчы болғанын көрсетеді. Сол кезде крикет матчтары екі тіреуішті қақпамен және тек төменнен лақтыру арқылы ойналатын, бірақ қазіргі заманғы ойынның басқа да ерекшеліктері енгізілген болатын. Аталған дерекқорлардың пікірін Wisden және Playfair Cricket Annual жоққа шығарды. Wisden Фриндаллмен келісіп, 1815 жылдан бастап бірінші сыныпты жазбаларын жүргізеді. Playfair Вебберді қолдайды және өзінің жазбаларын 1864 жылдан бастайды. Алдыңғы матчтардың мәртебесі, соның ішінде ACS-тің «Маңызды матчтар» нұсқаулығындағы көптеген матчтар (ешқандай есептік тақта қалдырмаған және туралы қысқаша хабарлама немесе есеп бар), басқа факторларға негізделуі керек. Сол кездегі маңыздылығы көбінесе салымның мөлшерімен және матчтың баспасөзде жариялануға лайықты деп танылуымен өлшенді. ACS тізіміндегі 18 ғасырлық матчтар негізінен тарихшыларға көмек көрсету үшін жинақталған. Қазіргі заманғы есепте жоғары мәртебе берілген және үлкен сомаға ойналған ең алғашқы матч 1697 жылғы маусымда Суссексте өткен, екі аты-жөні белгісіз он бір ойыншыдан құралған командалардың «елу гинеядан» таласқан ойыны болды. Бұл матч зор тарихи маңызға ие, бірақ ешқандай статистикалық дерек тіркелмеген.