Кіріспе
Түрлі жарыстардағы және түрлі спорт түрлеріндегі ресми тұлға. Төреші – спорт түрлері мен жарыстардағы ережелерді сақтауға, соның ішінде ойыншыларды алаңнан шығару сияқты спорттық әдеп-салт шешімдерін қабылдауға жауапты ресми тұлға. Бұл термин көне француз тіліндегі "nonper" сөзінен шыққан, ол "тең емес" дегенді білдіреді: "екі адам арасындағы дауды шешу үшін төрешілік етуге шақырылған адам" (мысалы, крикетте, ойыншыны алаңнан шығару туралы шешім тек шағым жасалған жағдайда ғана қабылданады). "Noumper" сөзі 1350 жылдар шамасында пайда болып, кейін "жалған бөліну" деп аталатын тілдік өзгеріске ұшырады. 1426-1427 жылдары "noounpier" деп жазылған, ал кейін "n" әрпі жоғалып, "an" сөзіне айналды. "N" әрпі жоқ ең ерте нұсқасы 1440 жылғы орта ағылшын тілінде "owmpere" деп тіркелген. Алдыңғы "n" әрпі тұрақты түрде "an" сөзіне қосылып, 1475 жылға қарай "Oumper" сөзіне айналды. Бұл термин бейсбол, футбол (қазіргі кезде төрешінің көмекшісі деп аталады) және крикет (әлі де қолданылады) сияқты көптеген спорт түрлерінің төрешілеріне қатысты қолданылды.
the official in a variety of sports
An umpire is an official in a variety of sports and competition, responsible for enforcing the rules of the sport, including sportsmanship decisions such as ejection. The term derives from the Old French nonper, non, "not" and per, "equal": "one who is requested to act as arbiter of a dispute between two people" (as evidenced in cricket, where dismissal decisions can only be made on appeal). Noumper shows up around 1350 before undergoing a linguistic shift known as false splitting. It was written in 1426–1427 as a noounpier; the n was lost with the a indefinite article becoming an. The earliest version without the n shows up as owmpere, a variant spelling in Middle English, circa 1440. The leading n became permanently attached to the article, changing it to an Oumper around 1475. The word was applied to the officials of many sports including baseball, association football (where it has been superseded by assistant referee) and cricket (which still uses it).
Далалық хоккей
Хоккейдегі төреші – ойын қағидаларына сәйкес хоккей алаңында шешімдер қабылдауға құқылы адам. Әр ойынды екі төреші басқарады, олар бір-біріне көмектеседі және қажет болған жағдайда қателіктерді түзетеді.
Крикет
Крикетте ойыншыны алаңнан шығару шешімі тек ойыншылардың шағымы бойынша ғана қабылданады. Әйтпесе, ережелерге, есепке және ойынға қатысты алаңдағы шешімдерді екі алаң төрешісі қабылдайды, бірақ кейбір шешімдерде алаңнан тыс үшінші төреші көмектесе алады. Халықаралық деңгейде матч төрешісі – ойынның әдепті жүргізілуіне баға беретін және ICC Крикет кодексін бұзу жағдайларында жаза тағайындайтын алаңнан тыс ресми тұлға.
Бейсбол және софтбол
Бейсбол мен софтболда, әдетте, бас төреші (сонымен қатар тақта төрешісі деп те аталады) болады, ол тақтаның артынан допты және соққыны анықтап шақырады, оған бір, екі, үш немесе бес дала төрешісі көмектеседі, олар өздерінің белгілі базаларында (немесе бес төреші болғанда базаларда және сыртқы алаңда) шешімдер қабылдайды. Кез келген мәселе бойынша барлық төрешілердің құқығы тең.
Футбол (Австралия ережесі)
Австралиялық футбол спортында төреші – ресми тұлға. Ойындарды бірден төртке дейін алаң төрешісі, екіден төртке дейін сыртқы шеп төрешісі және екі қақпа төрешісі қадағалайды.
Шөп салатын ыдыстар
Жартылай доптар ойынына бас төреші немесе техникалық шенеунік төрағалық етеді. Жеке ойыншылар қатысатын ойындарда, ойынды бағыттап, ойыншыларға доптарының орналасуына қатысты сұрақтарға көмектесу үшін маркер қажет.
Желілік доп
Нетбол ойынындағы матчты екі төреші, көбінесе әйелдер, ережелерді толық меңгерген күйінде басқарады. Сондай-ақ, уақытты бақылайтын екі адам және есепті жүргізетін екі адам бар, олар төрешілерге және ойыншыларға қалған уақыт пен есеп туралы хабар береді.
Қайықтану
Регаттада төреші – жарыс ережелерін сақтауды және қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін тағайындалған судағы ресми тұлға. Кейбір жағдайларда төреші қана старт беруші ретінде тағайындалуы мүмкін, әйтпесе төреші жарысты қайықтан бастап, соңына дейін бақылап, экипаждардың дұрыс бағытты ұстауына көз жеткізеді. Егер ешқандай бұзушылық болмаса, нәтиже су жағасындағы судья немесе судьялар тобы анықтайды, олар экипаждардың мәреге жеткен тәртібін белгілейді.
Желкендеу
Жарыс жарысында және командалық жарыста "төреші" - судағы төреші, ол жарыс ережелерін тікелей сақтау үшін тағайындалады. Төреші флоттық жарыстарда да қолданылады, ол желдің орнына қайықты қозғау үшін кинетикалық күшті пайдалануды шектейтін 42-ші ережені сақтауға көмектеседі. Жарыс кезінде төрешілер көбінесе болмайды, себебі шешімдер әдетте жарыстан кейін қазылар алқасының наразылық комитетіне жіберіледі.
Теннис
Теннисте төреші корттағы лауазымды адам, ал рефери - корттан тыс лауазымды адам.