Кеңес Одағының "Полюс" спутнигі – орбиталық қару жүйесінің прототипі. АҚШ-тың "Стратегиялық қорғаныс бастамасын" жоюға арналған лазерлік қаруы сынақтан өтпеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес ғарыш қаруының прототипі
Soviet space weapon prototype
«Полюс» ғарыш кемесі (Полюс, полюс), сондай-ақ «Полюс», «Скиф-ДМ», ГРАУ индексі 17Ф19ДМ – стратегиялық қорғаныс жобасының (Strategic Defense Initiative) спутниктерін мегаватттық көмірқышқыл газы лазерімен жоюға арналған советтік орбиталық қару платформасының прототипі. Ол орбитасын басқару үшін TKS ғарыш кемесінен алынған функционалдық жүк блогымен жабдықталған және отты басқару жүйесін сынау үшін мақсаттарды ұшыра алатын.
The Polyus spacecraft (Полюс, pole), also known as Polus, Skif DM, GRAU index 17F19DM, was a prototype Soviet orbital weapons platform designed to destroy Strategic Defense Initiative satellites with a megawatt carbon dioxide laser. It had a Functional Cargo Block derived from a TKS spacecraft to control its orbit and it could launch test targets to demonstrate the fire control system.
Тарих
Polyus ғарыш кемесі 1987 жылғы 15 мамырда Байқоңыр ғарыш айлағының 250 алаңынан Energia жүйесінің алғашқы ұшуының бөлігі ретінде ұшырылды, бірақ орбитаға шыға алмады. Салют жобалау бюросының бас дизайнері Юрий Корниловтың сөзіне қарағанда, Polyus ұшырылуына аз уақыт қалғанда Михаил Горбачев Байқоңыр ғарыш айлағына сапар шегіп, оның орбитадағы мүмкіндіктерін сынауға қатаң тыйым салған. Корниловтың айтуынша, Горбачев батыс елдері бұл әрекетті ғарышта қару жасау әрекеті деп қарастыруы мүмкін деп алаңдаған және мұндай әрекет елдің КСРО-ның бейбіт мақсаты туралы бұрынғы мәлімдемелеріне қайшы келер деген қорқыныш болған. Техникалық себептерге байланысты, жүк кері бұрылып ұшырылды. Ол Energia-дан бөлініп, жақшару осі бойынша 180 градусқа, содан кейін көлденең осі бойынша 90 градусқа бұрылып, орбитаға шығу үшін қозғалтқышын іске қосуға тиіс болған. Energia мүлтіксіз жұмыс істеді, алайда Energia-дан бөлінгеннен кейін Polyus жоспарланған 180 градустың орнына толық 360 градусқа айналып кетті. Қозғалтқыш іске қосылғанда, аппараттың жылдамдығы төмендеді және ол Оңтүстік Тынық мұхиты үстінде жанып кетті. Бұл сәтсіздік өндіріс кестесінің шарпығандығына байланысты жеткілікті сынақтан өтпеген инерциялық навигациялық жүйенің ақауына байланысты деп есептелді. Polyus жобасының аппараттық бөліктері Kvant 2, Kristall, Spektr және Priroda Mir модульдерінде, сондай-ақ ХҒС Zarya және Nauka модульдерінде қайта пайдаланылды.
The Polyus spacecraft was launched 15 May 1987 from Baikonur Cosmodrome Site 250 as part of the first flight of the Energia system, but failed to reach orbit. According to Yuri Kornilov, Chief Designer of the Salyut Design Bureau, shortly before Polyus' launch, Mikhail Gorbachev visited the Baikonur Cosmodrome and expressly forbade the in orbit testing of its capabilities. Kornilov claims that Gorbachev was worried that it would be possible for Western governments to view this activity as an attempt to create a weapon in space and that such an attempt would contradict the country's previous statements on the USSR's peaceful intent. For technical reasons, the payload was launched upside down. It was designed to separate from the Energia, rotate 180 degrees in yaw, then 90 degrees in roll and then fire its engine to complete its boost to orbit. The Energia functioned perfectly, however, after separation from Energia, the Polyus spun a full 360 degrees instead of the planned 180 degrees. When the engine fired, it slowed the vehicle, which burned up over the south Pacific Ocean. This failure was attributed to a faulty inertial guidance system that had not been rigorously tested due to the rushed production schedule. Parts of the Polyus project's hardware were re used in Kvant 2, Kristall, Spektr and Priroda Mir modules, as well as in the ISS modules Zarya and Nauka.
Даму
NPO Energia 1970 жылдардың ортасында ғарышқа орналастырылған соққы қаруларын зерттеуді бастау туралы КСРО үкіметінен тапсырыс алды. Бұрыннан-ақ КСРО спутниктерді жою мақсатында маневрлік спутниктерді әзірлеп келген. 1980 жылдардың басында "Энергия" екі бағдарлама ұсынды: лазермен жабдықталған "Skif" және басқарылатын зымырандар платформасы "Kaskad" (мұнда "Skif" төменгі орбитадағы нысаналарды, ал "Kaskad" жоғары және геосинхронды орбиталардағы нысаналарды жоятын еді). "NPO Astrofizika" және "KB Salyut" бірлесіп, "Salyut DOS 17K" базасында орбиталық қару платформасын жасауды бастады. Кейіннен, ICBM-ді ұстап алу мақсаты тым қиын болғандықтан, жобаның мақсаты спутникке қарсы қару жасауға ауыстырылды. 1983 жылы АҚШ-тың SDI бағдарламасын жариялауы, спутниктік соққы беру бағдарламасына қосымша саяси және қаржылық қолдау көрсетуге түрткі болды. Ядролық соғыс сценарийінде, соққы берушілер SDI спутниктерін жойғаннан кейін, кең ауқымды советтік ICBM шабуылы "алдын ала соққы" ретінде жүзеге асырылатын еді. "Skif" ғарыш кемесі үшін таңдалған лазер – 1 мегаватттық көмірқышқыл газы лазері болатын, ол "Beriev A 60" ұшағына (жауынгерлік лазері бар Il-76 ұшақ зертханасы) арналған еді. 95 тоннаға дейін жүк көтере алатын "Энергия" құралының пайда болуы, ғарыш кемесіне үлкен лазерді орнатуға мүмкіндік берді. Көмірқышқыл газы лазерінің күшті шығыны, лазердің "қайыруын азайту" міндетін тудырды. Осы мақсатта нөлдік инерциялық шығару жүйесі (SBM) жасалды. Оны орбитада сынау кезінде үлкен көмірқышқыл газы бұлты шығарылып, спутниктің мақсатын аңғартуы мүмкін еді. Оның орнына, ксенон-криптон қоспасы SBM-ді сынау және Жердің ионосферасында зиянсыз эксперимент жүргізу үшін қолданылатын болды. 1985 жылы әлі сынақ кезеңінде болған жаңа "Энергия" зымыран тасымалдағышын сынақтан өткізу туралы шешім қабылданды. Бастапқыда 100 тонналық макеттік жүк қарастырылған, бірақ соңғы сәттегі өзгерістерге байланысты, 30 күндік миссия үшін дайын болған "Skif" ғарыш кемесін ұшыруға шешім қабылданды. Нақты "Skif" әзірлемесі бір жылдың ішінде, 1985 жылдың қыркүйегінен 1986 жылдың қыркүйегіне дейін аяқталды. "Энергия" зымыран тасымалдағышын, ұшыру алаңын және "Skif"ті сынап, түзету жұмыстары ұшыруды ақпанға, кейін мамырға ықпалдастырды. "Энергия" зымыран тасымалдағышының бас конструкторы Борис Губановтың айтуынша, алдыңғы жылдардағы жұмыс кестесі өте ауыр болды, ал 11 мамырда Михаил Горбачевтің келуі кезінде ол совет премьер-министрінен ұшыруға рұқсат беруді сұрады, себебі "жүрек ұстамасы болар" еді. "Skif"тің атмосфераға "Энергияның" екінші сатысымен бірдей аймақта түсуіне әкелген апаттық бұзушылыққа себеп болған жағдай сәтті зерттелді. Ұшырылғаннан кейін 568 секунд өткен соң, уақытты басқару құрылғысы логикалық блокқа жақтағы модульдердің қақпақтарын және лазерлік шығару қақпақтарын ашу туралы команда берді. Бұл команда бұрын күн батареяларын ашу және маневрлік қозғалтқыштарды тоқтату үшін қолданылған еді. Бұл сынақ процесінің логистикасы мен жалпы асығыстығы салдарынан анықталмады. Негізгі қозғалтқыштар іске қосылғанда, "Skif" бұрылысын жалғастырып, жоспарланған 180 градустық бұрылысты асырып кетті. Ғарыш кемесі жылдамдығын жоғалтып, баллистикалық траекторияға оралды.
NPO Energia received orders from the Soviet government to begin research on space based strike weapons in the mid 1970s. Even before, the USSR had been developing maneuverable satellites for the purpose of satellite interception. By the beginning of the 1980s, Energia had proposed two programs: laser equipped Skif and guided missiles platform Kaskad (where Skif would cover the low orbit targets, Kaskad engaged targets in high and geosynchronous orbits). Together with NPO Astrofizika and KB Salyut, they began developing their orbital weapons platform based on the Salyut DOS 17K frame. Later, when the objective of ICBM interception proved too difficult, the aims of the project were shifted towards anti satellite weapons. The 1983 announcement by the US of their SDI program prompted further political and financial support for the satellite interceptor program. In the nuclear exchange scenario, the interceptors would destroy the SDI satellites, followed by a so called "pre emptive retaliation" large scale Soviet ICBM launch. The laser chosen for the Skif spacecraft was a 1 megawatt carbon dioxide laser, developed for the Beriev A 60 aircraft (an Il 76 flying laboratory with a combat laser). The introduction of the Energia, capable of launching about 95 tonnes into orbit, finally allowed the spacecraft to accommodate the massive laser. The massive exhaust of the carbon dioxide laser precipitated the objective of making the laser "recoil less". The zero torque exhaust system (SBM) was developed to that end. Its testing in orbit meant the release of a large cloud of carbon dioxide, which would hint at the satellite's purpose. Instead, the xenon krypton mix would be used to simultaneously test the SBM and perform an innocent experiment on Earth's ionosphere. In 1985, the decision was made to test launch the new Energia launch vehicle, which was still in the testbed phase. A 100 ton dummy payload was initially considered for the launch, but in a series of last minute changes, it was decided that the almost completed Skif spacecraft would be launched instead for a 30 day mission. The development of the real Skif was completed in just one year, from September 1985 to September 1986. Testing and tweaking the Energia launch vehicle, the launch pad and the Skif itself moved the launch to February, and later to May 1987. According to Boris Gubanov, the head designer of the Energia launch vehicle, the work schedule of the preceding years was exhausting, and at the point of Mikhail Gorbachev's visit on 11 May, he asked the Soviet premier to clear the launch now, because "there will be heart attacks". The catastrophic malfunction that led to Skif entering the atmosphere in the same area as Energia's second stage was successfully investigated. It was found that 568 seconds after launch, the timing control device gave the logical block a command to discard the side modules' covers and laser exhaust covers. Unknowingly, the same command was earlier used to open the solar panels and disengage the maneuvering thrusters. This was not discovered because of the logistics of the testing process and overall haste. Main thrusters engaged while the Skif kept turning, overshooting the intended 180 degree turn. The spacecraft lost speed and reverted to a ballistic trajectory.