Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жер орбитасына ұшырылған екінші ғарыш кемесі (1957)
Second spacecraft launched into Earth orbit (1957)
"Спутник-2" (Спутник 2, немесе "Простейший Спутник-2" (PS-2, Простейший Спутник 2, "Ең қарапайым спутник-2"), 1957 жылдың 3 қарашасында ұшырылды, Жер орбитасына ұшырылған екінші ғарыш кемесі және орбитаға жануарды – лайка атты советтік ғарыш итін – алып шыққан алғашқы ғарыш кемесі. Кеңес Одағы өзгертілген R-7 континентаралық баллистикалық зымыран арқылы ұшырған "Спутник-2" конус тәрізді капсула болды, оның базасының диаметрі шамамен 2 метр, ал салмағы 5 тоннаға жуық. Бірақ ол орбитаға жеткізген зымыранның негізгі бөлігінен бөлінуге арналмағандықтан, орбитадағы жалпы масса 5 тоннаны құрады. Оның құрамында радио хабарлағыштар, телеметрия жүйесі, бағдарламалық блок, кабинаның температурасын реттеу және қалпына келтіру жүйесі, сондай-ақ ғылыми құралдар болды. Лайка атты ит жеке, герметикалық жабық кабинада орналасқан. Лайка орбитаға шыққаннан кейін көп ұзамай қайтыс болғанымен, "Спутник-2" Кеңес Одағы үшін ғарыш жарысындағы тағы бір маңызды жетістік болды – ол (сол кездегі) үлкен жүк көтергіштікке ие болды, жануарды орбитаға жіберді және алғаш рет Жер атмосферасынан ұзақ мерзімге ғылыми деректерді жіберді. Спутник 1958 жылдың 14 сәуірінде Жер атмосферасына қайта кірді.
Sputnik 2 (, Спутник 2, Satellite 2, or Prosteyshiy Sputnik 2 (PS 2, Простейший Спутник 2, Simplest Satellite 2, launched on 3 November 1957, was the second spacecraft launched into Earth orbit, and the first to carry an animal into orbit, a Soviet space dog named Laika. Launched by the Soviet Union via a modified R 7 intercontinental ballistic missile, Sputnik 2 was a cone shaped capsule with a base diameter of that weighed around , though it was not designed to separate from the rocket core that brought it to orbit, bringing the total mass in orbit to It contained several compartments for radio transmitters, a telemetry system, a programming unit, a regeneration and temperature control system for the cabin, and scientific instruments. A separate sealed cabin contained the dog Laika. Though Laika died shortly after reaching orbit, Sputnik 2 marked another huge success for the Soviet Union in The Space Race, lofting a (for the time) huge payload, sending an animal into orbit, and, for the first time, returning scientific data from above the Earth's atmosphere for an extended period. The satellite reentered Earth's atmosphere on 14 April 1958.
Өмірбаян
1955 жылы инженер Михаил Тихонравов «Объект D» жобасын жасады, ол спутниктің массасы шамамен , ал оның төрттен бірі ғылыми құралдарға арналды. Бұл ғарыш кемесі жарияланған американдық спутниктен шамамен 1000 есе салмақты болады деп білгенде, Кеңес Одағының басшысы Никита Хрущев бұл ұсынысты қолдады, және ол 1956 жылғы 30 қаңтардағы №14988 қаулымен үкімет тарапынан бекітілді. Жобаға жұмыстар 1957 жылдың ақпан айында басталды, Халықаралық геофизикалық жылға уақытында тап келді. Жобаның жобалау жұмысы 24 шілдеде аяқталды. 1956 жылдың соңына қарай күрделі «Объект D» де, оны ұшыруға арналған R-7 құрлық аралық баллистикалық зымыраның 8А91 спутниктік ұшыру құралының нұсқасы да 1957 жылға жоспарланған уақытқа дейін аяқталмайтыны анық болды. Сондықтан, 1956 жылдың желтоқсанында ОКБ-1 басшысы Сергей Королев екі қарапайым спутниктің – ПС, «Простейший Спутник» немесе «Алдын ала спутник» әзірлеуді ұсынды. Екі ПС спутнигі де тек радио антеннасымен жабдықталған, шар тәрізді және массасы шамамен болады. Жоба 1957 жылғы 25 қаңтарда үкімет тарапынан мақұлданып, бекітілді. Әңгімелердің мәліметтері әртүрлі болғанымен, Королевтің итті ұшыру туралы идеяны ұсынғаны және Хрущевтің бұл күннің маңыздылығын атап өткені мүмкін.
In 1955, engineer Mikhail Tikhonravov created a proposal for "Object D", a satellite massing to , about a fourth of which would be devoted to scientific instruments. Upon learning that this spacecraft would outmass the announced American satellite by nearly 1,000 times, Soviet leader Nikita Khrushchev advocated for the proposal, which was approved by the government in Resolution #149 88 of 30 January 1956. Work began on the project in February with a launch date of latter 1957, in time for the International Geophysical Year. The design was finalized on 24 July. By the end of 1956, it had become clear that neither the complicated Object D nor the 8A91 satellite launch vehicle version of the R 7 ICBM under development to launch it would not be finished in time for a 1957 launch. Thus, in December 1956, OKB 1 head Sergei Korolev proposed the development of two simpler satellites: PS, Prosteishy Sputnik, or Preliminary Satellite. The two PS satellites would be simple spheres massing and equipped solely with a radio antenna. The project was approved by the government on 25 January 1957. Details of the conversation vary, but it appears likely that Korolev suggested the idea of flying a dog, while Khrushchev emphasised the importance of the date.
Жолаушы
Лаика ("Баркер"), бұрын Кудрявка (Кішкентай Крюш), Спутник 2-де ұшуға таңдалған Samoyed терьері болды. Сәйкесінше, Спутник 2 екі спектрофотометрді алып жүрді, біреуі күннің ультракүлгін сәулелерін өлшеуге, екіншісі рентген сәулелерін өлшеуге арналған. Бұл құралдарды Лебедев физика институтының профессоры Сергей Мандельштам ұсынды және олар шар тәрізді ПС-тің үстіндегі мұрын конусына орнатылды. Сонымен қатар, Сергей Вернов D нысаны үшін ғарыштық сәулелерді анықтағыш (Гейгер санағыштарын пайдалана отырып) аяқтағаннан кейін, Мәскеу университетінің оның командасы (Наум Григорьев, Александр Чудаков және Юрий Логачев) жасаған құралды да ұшуға алып баруды талап етті. Королев келісті, бірақ спутникте орын қалмағандықтан, құрал А блогына орнатылды және оған жеке батареясы мен телеметрия жиілігі берілді. PS 2 спутнигін ұшыруға бейімделіп, 8K71PS деп белгіленді. Сенсорлар Лайканың ұшырылғанға дейін минут сайын 103 рет жүрек соғысын көрсетті, ал алғашқы үдеу кезінде 240 ретке дейін артты. Салмақсыздықтан үш сағат өткен соң Лайканың пульсі 102 соққы/минутқа дейін түсті, бұл бұрынғы жердегі сынақтардан үш есе ұзақ, ол оның стресске ұшырағанын көрсетеді. Алғашқы телеметрия Лайканың алаңдағанын, бірақ тағамын жегенін көрсетті. Батарея тоқтағанда немесе оған эвтаназия жасалғанда оның қайтыс болуы туралы көптеген әңгімелер тарады. 1999 жылы бірнеше ресейлік дереккөздер Лайканың төртінші күні кабинаның қызып кетуінен өлгенін хабарлады. 2002 жылдың қазан айында Спутник 2 миссиясының ғалымдарының бірі Дмитрий Малашенков Лайканың ұшудың төртінші айналымында қызып кетуден өлгенін мәлімдеді. Ол Хьюстон, Техас қаласында өткен Әлемдік ғарыш конгресінде жасаған баяндамасында: "Осындай шектеулі уақыт ішінде сенімді температураны басқару жүйесін жасау іс жүзінде мүмкін емес екені анықталды" деді. Спутник 2 және оған қосылған А блогының үлкендігіне байланысты ғарыш кемесін оптикалық түрде бақылау оңай болды. Соңғы орбиталарында біріккен дене айналып, Солтүстік Атлант мұхитының үстінен өтіп, 162 күн ішінде Жерді 2370 рет айналғаннан кейін жану алдында жарқырап тұрды.
Laika ("Barker"), formerly Kudryavka (Little Curly), was the part Samoyed terrier chosen to fly in Sputnik 2. Accordingly, Sputnik 2 carried two spectrophotometers, one for measuring solar ultraviolet rays and one for measuring X rays. These instruments were provided by Professor Sergei Mandelstam of the Lebedev Institute of Physics and installed in the nose cone above the spherical PS. In addition, Sergei Vernov, who had completed a cosmic ray detector (using Geiger counters) for Object D, demanded that the instrument his Moscow University team (including Naum Grigoriev, Alexander Chudakov, and Yuri Logachev) had built also be carried on the flight. Korolev agreed, but as there was no more room on the satellite proper, the instrument was mounted on the Blok A and given its own battery and telemetry frequency. was modified for the PS 2 satellite launch and designated 8K71PS. The sensors showed her heart rate was 103 beats/min before launch and increased to 240 beats/min during the early acceleration. After three hours of weightlessness, Laika's pulse rate had settled back to 102 beats/min, three times longer than it had taken during earlier ground tests, an indication of the stress she was under. The early telemetry indicated that Laika was agitated but eating her food. when the batteries failed, or that she had been euthanised. Many rumours circulated about the exact manner of her death. In 1999, several Russian sources reported that Laika had died when the cabin overheated on the fourth day. In October 2002, Dimitri Malashenkov, one of the scientists behind the Sputnik2 mission, revealed that Laika had died by the fourth circuit of flight from overheating. According to a paper he presented to the World Space Congress in Houston, Texas, "It turned out that it was practically impossible to create a reliable temperature control system in such limited time constraints." Because of the size of Sputnik 2 and its attached Blok A, the spacecraft was easy to track optically. In its last orbits, the combined body tumbled end over end, flashing brightly before it was incinerated over the north Atlantic after circling the Earth 2,370 times over the course of 162 days.
Геосаяси әсері
Массалық тұрғыдан, "Спутник-2" орбиталық масса бойынша "Спутник-1"-ден елеулі үлкен секіріс жасады. Кеңес Одағының американдық арсеналдағы барлық қарудан әлдеқайда күшті зымырандары бар екені анық болды. Ұлыбританияда Ұлттық Иттерді Қорғау Лигасы барлық ит иелерін Лайка ғарышта болған әр күні бір минут үнсіздік сақтауға шақырды, ал Жануарларға қатыгездік көрсетпеу жөніндегі Корольдік Қоғам (RSPCA) Мәскеу радиосы ұшыруды хабарлағанға дейін наразылық хаттарын алды. Сол кездегі жануарлар құқықтарын қорғаушылар жұртшылықтан кеңес елшіліктері алдында наразылық білдіруге шақырды. Басқалары Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының алдында демонстрация өткізді. АҚШ-тағы зертхана ғалымдары Лайканың өлімі туралы жаңалықтардан бұрын кеңестік тарапқа қолдау көрсетті.
Massing , Sputnik 2 marked a dramatic leap in orbital mass over Sputnik 1 It was clear now that the Soviets had missiles far superior to any in the American arsenal, In the United Kingdom, the National Canine Defence League called on all dog owners to observe a minute's silence on each day Laika remained in space, while the Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals (RSPCA) received protests even before Radio Moscow had finished announcing the launch. Animal rights groups at the time called on members of the public to protest at Soviet embassies. Others demonstrated outside the United Nations in New York. Laboratory researchers in the U. S. offered some support for the Soviets, at least before the news of Laika's death.
Эксперименттік деректер
Космикалық сәулелерді анықтағыш бір апта бойы сигнал берді, бірақ 9 қарашада батареясы таусылып, үндемеді. Эксперимент ұшырылғаннан кейінгі күні күтпеген нәтижелерді хабарлады, орбитасының ең жоғары ендіктерінде жоғары энергиялы зарядталған бөлшектердің саны қалыпты 18 импульстен 72 импульске дейін артқанын көрсетті. Совет газеті "Правда" дағы екі мақалаға сәйкес, бөлшектердің ағыны биіктікпен бірге өсті. Спутник-2 орбитасының апогейіне жеткенде Ван Аллен белдеуінің төменгі қабаттарын тіркеген болуы мүмкін. Дегенмен, Спутник-2 телеметриясы тек Кеңес Одағының үстінен өтіп бара жатқанда ғана қабылданатындықтан, деректер жиынтығы қорытынды жасау үшін жеткіліксіз болды, әсіресе Спутник-2 көп уақыт бойы белдеудің астында қозғалды. Осылайша, Кеңес Одағы осы ғылыми жаңалықты ашу мүмкіндігінен қол үзіп қалды, ал бұл жаңалықты Айова штатының мемлекеттік университетінің профессоры Джеймс Ван Аллен жасады, оның Explorer 1 және Explorer 3 эксперименттері қазір оның атымен аталатын сәулелену белдеулерін алғаш рет картографиялады. Ал ультракүлгін және рентген фотометрлері орбиталық сәулеленумен толып кетуі үшін калибрленді, нәтижесінде пайдалы деректер алынбады. Спутник-2-нің көшірмесі Мәскеудегі Космонавтика мемориалдық мұражайында сақталады.
The cosmic ray detector transmitted for one week, going silent on 9 November when its battery was exhausted. The experiment reported unexpected results the day after launch, noting an increase in high energy charged particles from a normal 18 pulses/sec to 72 pulses/sec at the highest latitudes of its orbit. Per two articles in the Soviet newspaper Pravda, the particle flux increased with altitude as well. It is likely that Sputnik 2 was detecting the lower levels of the Van Allen Belt when it reached the apogee of its orbit. However, because Sputnik 2 telemetry could only be received when it was flying over the Soviet Union, the data set was insufficient to draw conclusions, particularly as, most of the time, Sputnik 2 traveled below the Belt. Thus, the Soviet Union missed out on its chance to get credit for the scientific discovery, which ultimately went to James Van Allen of the State University of Iowa, whose experiments on Explorer 1 and Explorer 3 first mapped the radiation belts that now bear his name. As for the ultraviolet and X ray photometers, they were calibrated such that they were oversaturated by orbital radiation, returning no usable data. A replica of Sputnik 2 is located at the Memorial Museum of Cosmonautics in Moscow.