Парсы колонналары: ежелгі Персия сәулетінің ерекшелігі
Persian column
Парсы колонналары: ежелгі Персия сәулетіндегі ерекше стиль. Персеполь қаласынан табылған, бұл колонналар маңызды архитектуралық элементтер болып табылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Персиялық бағаналар немесе Персеполь бағаналары – ежелгі Парсының Ахеменидтер сәулетінде дамыған ерекше бағана түрі, шамамен б.з.б. 500 жылға дейін пайда болған болуы мүмкін. Олар негізінен Персеполь қаласынан белгілі, ондағы массивті бағаналар негізге, тікшелі шахтаға және екі жануар бейнесінен тұратын капительге ие, көбінесе бұқалар бейнеленген. Ахеменидтер сарайларында апдана деп аталатын үлкен гипостильді залдар болды, олардың ішінде бағаналардың бірнеше қатары тіреу қызметін атқарды. Персепольдегі 70 × 70 метрлік "Трон залы" немесе "Жүз бағаналы зал" Ахеменид патшасы Артаксеркс I салған. Ападана залы одан да ірі. Мұндай залдарда патша отыратын тақ орналасқан, сондай-ақ, олар әсем салтанатты жиындар үшін пайдаланылған. Персеполь мен Сузадағы ең ірі залдарға бір мезгілде он мың адам сыйып отырған. Ахеменидтер тас сәулет өнерінде көп тәжірибе жинақтамаған, бірақ Месопотамия, Египет, Анатолиядағы Лидия және Парсыдағы Эламнан әсер алған гибридтік императорлық стильді дамыту үшін империяның түкпір-түкпірінен суретшілер мен шеберлерді шақыртқан. Бұл стиль, шамамен, Дарийдің Сузадағы сарайында қалыптасқан, бірақ ең көп және жақсы сақталғандары Персепольде, онда бірнеше бағаналар бүгінге дейін тік тұр. Императорлық стильдегі құрылыстар Ұлы Александрдың б.з.б. 330 жылы Персепольді басып алып, өртеген кезде күрт тоқтатылды.
Persian columns or Persepolitan columns are the distinctive form of column developed in the Achaemenid architecture of ancient Persia, probably beginning shortly before 500 BCE. They are mainly known from Persepolis, where the massive main columns have a base, fluted shaft, and a double animal capital, most with bulls. Achaemenid palaces had enormous hypostyle halls called apadana, which were supported inside by several rows of columns. The Throne Hall or "Hall of a Hundred Columns" at Persepolis, measuring 70 × 70 metres was built by the Achaemenid king Artaxerxes I. The apadana hall is even larger. These often included a throne for the king and were used for grand ceremonial assemblies; the largest at Persepolis and Susa could fit ten thousand people at a time. The Achaemenids had little experience of stone architecture, but were able to import artists and craftsmen from around their empire to develop a hybrid imperial style drawing on influences from Mesopotamia, Egypt and Lydia in Anatolia, as well as Elam in Persia itself. The style was probably developed in the Palace of Darius in Susa, but the most numerous and complete survivals are at Persepolis, where several columns remain standing. Imperial building in the style stopped abruptly with the invasion by Alexander the Great in 330 BCE, when Persepolis was burned down.
Сипаттама
Бағаналар мен бас әріптердің пішіндері әртүрлі ғимараттарда шамалы өзгешеленеді. Жалпы, бас әріптер бағанадан сыртқа қарай шығып тұрған, екі жағынан тірелген, әсем әшекейленген жануарлармен ойылып жасалған. Бұл тіректер архитравты немесе шатырдың ағаш конструкциясын ұстап тұруға арналған, ал жануарлардың жалпақ арқалары тік бұрышта орналасқан ағаштарды қолдайды (Луврдегі реконструкцияны төменде қараңыз). Сыртқа шығып тұрғандықтан, бұл жануарлар протома деп аталады. Бұқа ең көп кездесетін жануар, бірақ арыстан, ассириялық ламассу стиліндегі адам басы бар бұқалар, және бүркіт басы мен арыстан денесі бар грифтер де кездеседі. Бұқалар мен арыстандар көктемгі күн мен түн теңелуіне орайтын, парсылардың жаңа жылы – Наурыздың символикасын көрсетеді, онда мәңгі соғысып тұратын бұқа айды, ал арыстан күнді бейнелейді. Бұл күні тәуелді елдер патшаға жылдық салықтарын табыс ететін, Персеполистегі қабырғадағы бейнелерде көрсетілгендей, және Персеполис Наурыз мерекесі үшін арнайы салынған деген пікір бар. Бас әріптердің ұзындығы басқа көптеген стильдегі бағаналарға қарағанда әлдеқайда артық. Кейбір кішкентай бағаналар жануарлардан тікелей төменгі тегіс бөлігіне өтеді, ал ең ірі және сәнді мысалдарда жоғары жағында екі еселенген бұрыштар және ұзын тікбұрышты аймақтың төменгі жағында кері бұрыштар бар, бірақ бағананың өзі дөңгелек пішіндес. Дөңгелек тікбұрышты бөліктің жоғарғы жағында екі бөлік орналасқан, олар өсімдіктерден жасалған, жоғарғысы "пальма бас әріпі" пішіндес, биікке көтерілген сайын кеңейеді, ал төменгісі төмен қарай салқындаған жапырақтарды еске түсіреді. Басқа бас әріптерде жануарлар мен төменгі екі өсімдік элементтері бар, бірақ аралықтағы бұрыштар жоқ; Чикагодағы мысал осы типке жатады. Әртүрлі элементтердің арасында грек стиліне тән түрлі кішкентай өрнектер бар. Жануарлардың мүйіздері мен құлақтары көбінесе жеке бөліктер болып, төртбұрышты тығындар арқылы басына бекітіледі. Бағаналар жылтыратылған, ал кем дегенде бас әріптері боялған, ағаштан жасалғандары гипспен қапталған. Бұл стиль Персия империясы бағындырған көптеген мәдениеттердің, соның ішінде Мысыр, Вавилон және Лидия, сондай-ақ парсылардың уақытша табысқа жеткен Грекияның ықпалын көрсетеді; соңғы нәтиже ерекше парсылық стильде жасалған.
The forms of the columns and capitals vary somewhat between different buildings. Generally the capitals are carved with two heavily decorated back to back animals projecting out from the column. These function as brackets to support the architrave or roof timbers, while the flat backs of the animals support timbers running at right angles (see the reconstruction in the Louvre below). As they project the animals may be called protomes. The bull is the most common animal, but there are also lions, bulls with the head of a man in the style of the Assyrian lamassu, and griffins with the heads of eagles and the bodies of lions. The bulls and lions may reflect the symbolism around Nowruz, the Persian New Year at the spring equinox, of an eternally fighting bull personifying the moon, and a lion personifying the Sun. This was the day when tributary nations presented their annual tribute to the king, as depicted in the stairway reliefs at Persepolis, and it has been suggested that Persepolis was specifically built for Nowruz celebrations. The capital is much longer than in most other styles of columns. While some smaller columns move quickly from the animals to the plain shaft below, the largest and grandest examples have a long intervening section with double volutes at the top and, inverted, at the bottom of a long fluted square zone, although the shaft of the column is round. At the top of the round fluted shaft are two sections with a loosely plant based design, the upper a form of "palm capital", spreading as it rises, and the lower suggesting leaves drooping downwards. Other capitals have the animals and the two lower plant based elements, but not the section in between with the volutes; the example in Chicago is of this type. There are various small mouldings between the various elements, reflecting a Greek style. The horns and ears of the animals are often separate pieces, fitting into the head by square plugs. The columns were polished and at least the capitals were painted, in the case of wooden ones on a plaster coating. The style reflects influences from the many cultures that the Persian Empire conquered including Egypt, Babylon, and Lydia, as well as Greece, where the Persians had only temporary success; the final result is distinctively Persian.
Шахта және негіз
Тастан жасалған бағаналардың қазірге дейін сақталғандары бұрын ағаштан жасалған нұсқаларымен алдын ала жасалған деп есептеледі, және олар қолданыла беруі мүмкін. Ерте дорлық ғибадатханалар да 20 жолақ стандартқа айналудан бұрын ұқсас қағидаға ие болған сияқты. Жолақтау классикалық парсы бағанасының басқа бөліктерінде де кездеседі. Базалары көбінесе жолақталған, ал капительдің "қоңырау" бөлігі жолақтауға ұқсас стильдегі өсімдік өрнектерімен безендірілген. Мұның үстінде әдетте төрт жалпақ жолақты спиральдардан тұратын биік бөлім орналасқан.
It is thought the stone columns that survive were preceded by wooden versions, and these continued to be used. The early Doric temples seem to have had a similar principle, before 20 flutes became the convention. Fluting is also found in other parts of the classical Persian column. The bases are often fluted, and the "bell" part of the capital has stylized plant ornament that comes close to fluting. Above this there is usually a tall section with four flat fluted volutes.
Пайдалануы және әсері
Парсы бағанасының толық нысаны Ахеменидтер дәуірінде империя шегінен тыс, Арменияда және тіпті Ибериядағы Левант колонияларында бірнеше ғана жерде қолданылған сияқты. Бұл бағаналар Ұлы Александр Персия империясын жойғаннан кейін 80 жыл өткен соң Үндістанда орнатылған Ашока бағаналарына, сондай-ақ Маурья империясының сәулетіндегі басқа да императорлық құрылыстарға әсер етті. Біздің заманымыздың I ғасырындағы Матурадағы арыстан басының капителі айқын ықпалын көрсетеді. Оларды біздің заманымыздың II немесе III ғасырында Гандарадағы буддалық ступалардың рельефтік әшекейлеуінде, ал парсы бағаналары Карла және Насик үңгірлерін безендіреді. Бұл стиль Персияда дамыған жоқ, бірақ кейінгі династиялар тұсында ислам келгенге дейін оның элементтері пайда болып тұрды. XIX ғасырдан бастап бағананың толық персепольдік нысаны қайта жаңғыртылды, бастапқыда Үндістандағы парстар мен Еуропадағы эклектикалық сәулетшілер қолданды, ал кейіннен 1925 жылдан бастап Пахлави әулеті тұсында Ирандағы қоғамдық ғимараттарда қолданылды. Алайда, 1863 жылғы Афиф Абад саябағындағы бұрынғы патша сарайы капительдердің кейбір элементтерін сынақтан өткізіп пайдаланды. Иранның алғашқы Пахлави шахы Реза Шах, ирандық ұлтшылдықты нығайту және өзінің режимінің заңдылығын қолдау мақсатында Ахеменидтерге деген қызығушылықты түрлі жолдармен қолдады. Тегерандағы маңызды ғимараттардың стилінің нақтылығын еуропалық археологтар – әсіресе Андре Годар, Максим Сиру (екеуі де сәулетшілер) және Эрнст Герцфельд қадағалады. Олар Иранға қазба жұмыстарын жүргізу, студенттерді оқыту және білім беру үшін шақырылған еді. Бұл ғимараттардың қатарында полиция бас штабы мен Bank Melli Iran бас кеңсесі бар.
The full form of Persian column seems only to have been used at a few sites outside Persia around the empire in the Achaemenid period, in Armenia and even Levantine colonies in Iberia. The columns influenced the Pillars of Ashoka erected in India some 80 years after Alexander the Great destroyed the Persian Empire, and other imperial buildings in the architecture of the Maurya Empire. The much smaller Mathura lion capital of the 1st century CE shows clear influence. They can be seen in relief decoration around Buddhist stupas in Gandhara in the 2nd or 3rd century CE, and Persian columns decorate the Karla Caves and Nasik Caves. The style did not develop in Persia itself, but elements continued to appear under later dynasties before the arrival of Islam.]] From the 19th century the full Persepolitan form of the column was revived, initially by Parsees in India and eclectic architects in Europe, and only later used in public buildings in Iran under the Pahlavi dynasty (from 1925), though the former royal palace in the Afif Abad Garden, of 1863, tentatively uses some elements of the capitals. Reza Shah, the first Pahlavi Shah of Iran, promoted interest in the Achaemenids in various ways to foster Iranian nationalism and support the legitimacy of his regime. Significant buildings in Tehran were supervised as to the authenticity of their style by European archaeologists, especially André Godard, Maxime Siroux (both also architects), and Ernst Herzfeld, who had been brought to Iran to dig, curate, and train students. These include the police headquarters and the Bank Melli Iran headquarters.