German American botanist (1809–1884)
the American obstetrician and gynecologist
Джордж Энгельман, сондай-ақ Георг Энгельман (2 ақпан 1809 – 4 ақпан 1884) – неміс-американдық ботаник. Ол сол кезде еуропалықтарға жақсы таныс емес болған Солтүстік Американың батыс флорасын сипаттауда маңызды рөл атқарды; ол әсіресе Роки тауларында және Солтүстік Мексикада белсенді болды, оның үнемі бірге жұмыс істеген серіктерінің бірі – тағы бір неміс-американдық, ботаникалық суретші Паулюс Ротер.
George Engelmann, also known as Georg Engelmann, (2 February 1809 – 4 February 1884) was a German American botanist. He was instrumental in describing the flora of the west of North America, then very poorly known to Europeans; he was particularly active in the Rocky Mountains and northern Mexico, one of his constant companions being another German American, the botanical illustrator Paulus Roetter.
Шығу тегі
Джордж Энгельман Германияның Франкфурт-на-Майне қаласында дүниеге келді. Ол он үш баланың ең үлкені еді, олардың тоғызы ересек жасқа жетті. Оның әкесі, Юлиус Бернхардт Энгельман, бірнеше буын бойы Рейн өзенінің Бахарах қаласындағы Реформаттық шіркеуде пастор болып қызмет еткен әулеттен шыққан адам еді. Юлиус Галле университетін бітірген, сондай-ақ діни қызметке дайындалған, бірақ өмірін білім беру ісіне арнады. Ол Франкфуртта қыздарға арналған мектеп ашты, ол сол кезде сирек кездесетін жағдай болатын. Джордж Энгельманның анасы, Джули Антуанетта, Антуанетта Андре мен Джордж Освальд Мейдің жалғыз қызы еді. Соңғысы, жастық шағында Веймар сарайында белгілі суретші болған. Джули Антуанетта Юлиус Энгельманның қыздарға арналған мектептегі серігі болды, ал мектептің сәттілігіне оның басқару қабілеті мен әдептілігі зор үлес қосты. Оның туысы Адольф Энгельман Мексика-Америка соғысы мен Америка Азамат соғысы кезінде полковник болды.
George Engelmann was born in Frankfurt am Main, Germany, the oldest of thirteen children, nine of whom reached maturity. His father, Julius Bernhardt Engelmann, was a member of a family from which for several successive generations were chosen ministers for the Reformed Church at Bacharach on the Rhine. Julius was a graduate of the University of Halle, and was also educated for the ministry, but he devoted his life to education. He established a school for young women in Frankfurt, which was rare at the time. George Engelmann's mother, Julie Antoinette, was the only daughter of Antoinette André and George Oswald May. The latter, in his earlier years, was an artist of note at the Court of Weimar. Julie Antoinette was Julius Engelmann's coadjutor in the school for young women, and its success was largely due to her management and tact. His cousin, Adolph Engelmann, was a colonel during the Mexican American War and the American Civil War.
Білім
Георг Энгельман алғашқы білімін Франкфурт гимназиясында алған. Өзінің айтуынша, ол өсімдіктерге шамамен 15 жасында қызығушылық танытқан. Мектептік міндеттерін орындағаннан кейін көп уақытын тарих, заманауи тілдерді оқуға және сурет салуға арнады. 1827 жылы «Франкфурт реформаланған қауымдастығы» құрған стипендияның көмегімен ол Гейдельберг университетінде ғылымдарды оқуға түсті, онда Карл Шимпер және Александр Браунмен танысты. Соңғысымен оның тығыз достығы мен хат алмасуы Браун 1877 жылы қайтыс болғанға дейін үздіксіз сақталды. Ол Шимпермен де достық қарым-қатынасын жалғастырды. Дегенмен, бұл ерекше данышпан философиялық ботаниканы жақсы меңгеріп, филлоттаксияның негізін салғанына қарамастан, ботаниканы тастап кетті. 1828 жылы жас Энгельманның Гейдельбергтегі оқуы саяси демонстрацияға қатысқан студенттерге қосылғандықтан тоқтап қалды. Осыдан кейін ол Гейдельбергтен кетіп, Берлин университетіне түсті, онда екі жыл оқыды. 1831 жылы Вюрцбург университетінен медицина докторы ғылымын қорғады. Медициналық диссертациясы медицинаға қарағанда ботаникаға жақын болды және 1832 жылы Франкфуртта «De Antholysi Prodromus» деген атпен жарияланды. Ол морфологияға, негізінен, өсімдіктердің ерекше және аномалды пішіндерінің құрылымына арналған, ал суреттері автордың өзі салған және литографиялық тасқа түсірілген бес тақташадан тұрды. Оның тақырыбы Иоганн Вольфганг фон Гетенің өсімдіктердің метаморфозы туралы еңбегімен тікелей үйлесетін болғандықтан, өмірінің соңына жақындаған ақын-философ оны ыстық ықыласпен қарсы алды. Гете өзінің хатшысы Марианна фон Виллемер арқылы Энгельманның еңбегін алғаннан кейін жас автор туралы ақпарат сұрап, Энгельманның Гетенің өсімдік морфологиясы туралы ойларын толыққанды түсінгенін және оларды дамытуда ерекше қабілет көрсеткенін айтты. Ол Энгельманның қабілетіне соншалықты сенімді болды, оған өзінің жарияланбаған жазбалары мен эскиздерін сыйлауға ұсынды. 1832 жылы Энгельман Парижге барып, Браунмен және Луи Агассизбен қайтадан байланыс жасады.
George Engelmann received his early education at the gymnasium in Frankfurt. According to himself, he first became interested in plants around age 15. He voluntarily devoted much of his time after school duties to studying history, modern languages, and drawing. Assisted by a scholarship (founded by the “Reformed Congregation of Frankfurt”), in 1827 he began to study sciences at the University of Heidelberg, where he met Karl Schimper and Alexander Braun. With the latter especially an intimate friendship and correspondence were preserved unbroken until Braun's death in 1877. He also retained friendship with Schimper. However, that erratic genius abandoned botany despite obtaining a remarkable grasp of philosophical botany and laying the foundations of phyllotaxy. In 1828 young Engelmann's studies at Heidelberg were interrupted by his having joined the students in a political demonstration. He thereupon left Heidelberg and entered the University of Berlin, where he stayed for two years. In 1831, he received the degree of MD from the University of Würzburg. His dissertation for the medical degree, more related to botany than to medicine, was published at Frankfurt in 1832 under the title of De Antholysi Prodromus. It was devoted to morphology — mainly to the structure of monstrosities and aberrant forms of plants — and was illustrated by five plates of figures drawn and transferred to the lithographic stone by the author's own hand. Its subject was so directly in line with that of a treatise on the metamorphosis of plants by Johann Wolfgang von Goethe that it was heartily welcomed by the poet philosopher, whose own life was then approaching its close. Having received Engelmann's treatise through his correspondent Marianne von Willemer, Goethe inquired after the young author, saying that Engelmann had completely apprehended Goethe's ideas concerning vegetable morphology, and had shown a peculiar genius for their development. So strong was his confidence in Engelmann's ability that he offered to give him his whole store of unpublished notes and sketches. In 1832 Engelmann went to Paris, where he again became associated with Braun, and also with Louis Agassiz.
АҚШ-қа көшіп кету
Америкаға баруды қалаған ол ағаларының ұсынысын қабылдап, АҚШ-тағы жерлерді сатып алуда олардың өкілі болды. 1832 жылдың қыркүйегінде ол Бременнен Мэриленд штатының Балтимор қаласына аттанды. Жерге инвестициялау мүмкіндіктерін бағалаумен қатар, ол ботаникалық саяхаттар жасады, алдымен Филадельфиядағы Томас Натталлға барды. Содан кейін ол Миссури штатының Сент-Луис қаласына, одан кейін көршілес штаттарға сапарлады. Ол туыстарымен және адвокат Густав Кернермен бірге үш жыл бойы Иллинойс штатының Беллвилл маңындағы Сент-Клэр округіндегі фермаға қоныстанды. Ол келген жаңа елдің жерлерін дұрыс бағалау мақсатында Иллинойс, Миссури және Арканзас штаттарында көптеген ұзақ, жалғыз және көбінесе қауіпті атты саяхаттар жасады. Ол осы сапарларда жиі ауру мен қиындықтарға тап болды, бірақ жоспарлаған ісін аяқтағанша табандылық танытты. Ол осы істі жүзеге асыруда ғылыми және практикалық білімдерін кеңінен пайдаланды, минералогиялық және геологиялық жұмыстармен айналысты, бірақ оның кейінгі ғылыми мансабында тек сол кезде жасаған ботаникалық жазбалары қолданылды.
Wishing to visit America, he accepted a proposition from his uncles to become their agent for the purchase of lands in the United States. In September 1832, he sailed from Bremen for Baltimore, Maryland. In addition to his duties assessing land investment opportunities, he also spent time on botanical travels, first visiting Thomas Nuttall in Philadelphia. He then went to St. Louis, Missouri, and from there around to the adjacent states. He settled with his relatives and the lawyer Gustav Koerner on a farm in St. Clair County, Illinois near Belleville for three years. For the purpose of forming a correct judgment of the lands of the new country to which he had come, he made many long, lonesome, and often adventurous horse back journeys in Illinois, Missouri, and Arkansas. He often suffered sickness and hardship upon those journeys, but he persevered until he finished all the business he had planned to do. He made much use of his scientific, as well as practical, knowledge in the prosecution of that business, doing mineralogical and geological work, but only the botanical notes which he then made were used in his subsequent scientific career.
Медициналық практика
Өзінің іскерлік мәселесін аяқтағаннан кейін, 1835 жылдың күзінде Энгельман Сент-Луиске көшіп келіп, медициналық практика ашты. Ол туған жерін тастап кеткеннен бері өткен үш жылдың ішінде өзімен бірге әкелген қаражаты таусылып, өзінің кәсібін мүлде кедейлікте бастауға мәжбүр болды. Офис жабдықтау үшін тіпті оның мылтығы мен көптеген ұзақ және жалғыз сапарларда оны тасыған адал атын да сатуға тура келді. Сол кезде Сент-Луис шекаралық сауда орталығы ғана еді, бірақ Энгельман оның болашақтағы ұлылығына сенімді болды және ол АҚШ-тың ірі қалаларының біріне айналғанды көру үшін өмір сүрді. 1836 жылы ол «Das Westland» деп аталатын неміс газетін шығарды, онда Америка Құрама Штаттарының өмірі мен әдет-ғұрыптары туралы құнды мақалалар жарияланды және ол Америка Құрама Штаттарында да, Еуропада да жоғары беделге ие болды. Дәрігерлік практикасының негізін қалауға және ескі үйіне, Германияға баруға қажетті қаражатты табуға төрт жыл кетті. 1840 жылы Германияға оралып, 11 маусымда Кройцнахта өзінің туысы Доротея Хорстманнға үйленді. (Олардың ұлы Джордж Юлиус Энгельман белгілі гинеколог болды.) Олар көп ұзамай Америкаға қайтып келді. Нью-Йоркке келгенде Энгельман алғаш рет Американың ең танымал ботаниктерінің бірі Аса Греймен танысты, және осы екі көрнекті адам арасындағы достық сол кезде басталды және тек өліммен ғана аяқталды. Бұл достық Америкадағы ботаника ғылымына оң әсер еткенімен ерекшеленеді. Жас әйелімен бірге Сент-Луиске оралғаннан кейін Энгельман дереу дәрігерлік практикасын қайта бастады. Сол кезде және одан кейін де Сент-Луис тұрғындарының көп бөлігі француз және неміс тілдерінде сөйлейтін отбасылардан құралды, ал ол осы тілдерді, сондай-ақ ағылшын тілін білуі оған практикасын кеңейтуге үлкен мүмкіндік берді. Осының және оның үлкен кәсіби шеберлігінің арқасында жылдар өте ол қаржылық жағдайын жақсартты, бұл оған тәуелсіздік сыйлады. Алайда ол бұл саладағы табысын ешқашан еңбегін азайту үшін пайдаланбады, өйткені оның медициналық еңбегі жеңілдеген кезде ғылыми жұмысы оның барлық назарын аударды. Ол пациенттерінің сенімін қаншалықты жеңіп алғанын көрсетіп, ол қартайған сайын ұзақ демалысқа шығып, практикалық жұмысын қалағанда қайта бастай алатын болды. 1869 жылдан кейін ол медициналық кабинет ұстамай, кабинетіне келген бірнеше науқасқа қарады. Дегенмен, ол әрқашан медициналық көмекке мұқтаж жандарға бас тартуға қиналды, тіпті соңғы жылдары да ескі достарының отбасылары үшін ол жалғыз қабылданатын дәрігер болды және олардың көмек сұрауына ол қарсы тұра алмады. Осы фактіні және Энгельманның белсенді мінезін көрсете отырып, оның ұлы келесі оқиғаны айтады: «Қыстың суық, қыралы түні есік қоңырауының дыбысынан ояндым және науқастың хабаршысынан әкемді шақыруын естідім. Мен оны оятқым келмеді және өзім баруды ұсындым, бірақ ол бәрін естіген, киімдерін асығып киіп, менің наразылығыма қарамастан, дайын болды. «Түннің несі бар?» деді ол, менің араласуымнан ашуланып: «Мен енді пайдасыз бамын, мені тастап кете ме? Мен тотығудан гөрі, жұмыс істеп өлгенді артық көремін». Сондықтан мен оған мұзды баспалдақпен төмен түсіп, көлеңкелі қыраның астынан күймесіне көмектестім, және ол мейірімділік миссиясын орындауға аттанды».
Having completed his business engagement, in the autumn of 1835 Engelmann moved to St. Louis and established a medical practice. During the three years that had passed since he left his native land the slender means he brought with him became exhausted, and he began the practice of his profession in absolute poverty. To furnish an office he was even obliged to part with his gun and with the faithful horse which had carried him on so many long and lonesome journeys. At that time St. Louis was little more than a frontier trading post, but Engelmann had strong faith in its future greatness, and he lived to see it become one of the chief cities of the United States. In 1836 he founded a German newspaper called Das Westland, which contained valuable articles on life and manners in the United States, and gained a high reputation both in the United States and in Europe. Four years were passed before he had laid the foundation of his medical practice and had earned the means of making a visit to his old German home. In 1840 he returned to Germany, where in Kreuznach he married his cousin Dorothea Horstmann on June 11. (Their son George Julius Engelmann became a noted gynecologist.) They soon returned to America. Upon reaching New York City, Engelmann for the first time met Asa Gray, already the most noted of American botanists, and the friendship between those two eminent men thus begun was broken only by death. This friendship is noteworthy because of the evidently beneficial effect which it had upon botanical science in America. Upon his return to St. Louis with his young wife, Engelmann immediately resumed his medical practice. Then, and long afterward, a large proportion of the inhabitants of St. Louis were of French and German speaking families, and his familiarity with those languages, as well as with the English, gave him great advantage in extending his practice. Because of this and of his great professional ability, as the years went on he acquired a financial competence that gave him an independence. Never, however, did he take advantage of his success in this respect to lessen his labors, for whenever his medical labors were relaxed his scientific work fully engrossed his attention. The confidence he inspired in his medical clientele was such that as he grew older he could take long vacations and resume his practice almost at will. After 1869, he no longer kept a medical office and attended the few patients he saw in his study. Still, it was always difficult for him to refuse medical aid to those who sought it, and even up to the last year of his life there were old friends to whose families he was the only acceptable medical adviser and whose appeal for aid he could not refuse. Illustrating this fact, as well as Engelmann's energetic manner, his son relates the following incident: “It was a bitter, sleety winter night, when the ringing of the doorbell awoke me, and I heard an urgent call for father from the messenger of a patient. I would not arouse him, and proposed to go myself; but he had heard all, and, hurrying into his clothes, was ready to go in spite of my remonstrance 'What of the night?' he said, vexed at my interference, 'Am I already useless, to be cast aside? I would rather die in harness than rust out.' So I helped him down the icy steps, through the blinding sleet, into his carriage, and off on his mission of mercy.”
Ботаникалық зерттеулер
Энгельман өмірін медициналық тәжірибасына арнады, бірақ кейінгі жылдары ботаниканы таңдап алды. 1842 жылғы жалбызғыштар (dodders) туралы монографиясы, зерттеуі өте қиын туыс, оны ботаник ретінде танымал етті. Ол медициналық тәжірибасынан бірнеше демалыс алып, осы уақыттың бәрін ғылыми жұмысы үшін деректер жинауға арнады, ал оның егжей-тегжейлі толықтырылған нәтижелері үйде жасалды. Осы демалыстардың бірі 1856 жылдан 1858 жылға дейін созылды, ал бірінші жаздың көп бөлігі Гарвард бақтарында және гербарийінде Аса Греймен бірге ботаникалық жұмыстармен айналысты. Содан кейін, әйелі мен кішкентай ұлымен бірге туған жеріне және Еуропаның басқа бөліктеріне сапар шегіп, уақытын ғылыми бақылаулар мен зерттеулерге арнады. 1868 жылы доктор Энгельман мен оның әйелі тағы да бір жылға Еуропаға барды, ал ұлы Берлинде медициналық білім алып жатқан еді. Еуропаға жасаған осы сапарлары ғылыми әлемге кең таныс болған Джозеф Дальтон Хукер, Александр Браун, Де Бари, Вирхов және басқалар сияқты ғалымдармен жеке кездесулерге мүмкіндік берді. 1859 жылы ол АҚШ пен Мексика шекарасындағы кактустарды зерттеген «Cactaceae of the Boundary» атты еңбегін жариялады.
Engelmann devoted himself to his medical practice, but in his later years made a specialty of botany. An 1842 monograph on dodders, a very difficult genus to examine, had established his reputation as a botanist. He took several vacations from his medical practice and devoted them all to the gathering of data for his scientific work, the details of which were elaborated at his home. One of these vacations extended from 1856 to 1858, the greater part of the first summer having been spent in botanical work at the Harvard gardens and herbarium in companionship with Asa Gray. Then, with his wife and young son, he visited his native land and other parts of Europe, occupying his time with scientific observation and study. In 1868 Dr. Engelmann and his wife again visited Europe for a year, the son being then in Berlin pursuing his medical studies. These visits to Europe were also the occasions of frequent and familiar personal interviews with men whose names were well known to the scientific world, such as Joseph Dalton Hooker, Alexander Braun, De Bary, Virchow, and others. In 1859, he published Cactaceae of the Boundary which studied cacti on the border of the United States and Mexico.
Басқа салалар
Ботаникалық зерттеулер доктор Энгельманның ғылыми еңбегінің көп бөлігін құрағанымен, ол басқа зерттеулер үшін деректерді жинап үнемі дайындап отырды. Мысалы, ол алғаш рет Сент-Луис қаласына қоныстанғанда метеорологиялық байқаулар жүргізе бастады және жеке өзі немесе ол болмаған кезде сенім білдірілген адам арқылы, өмірінің соңына дейін үзіліссіз жалғастырды – Америкадағы ешбір адамның мұндай байқаулар жасаған мерзімі одан ұзақ болмады деп есептеледі. Энгельманн метеорологиялық деректерді өзінің досы және замандасы Август Фендлермен үнемі салыстырып отырды. Екеуі де кактустарға қатысты бағбандық тәжірибелерде бірлесіп жұмыс істеді және үлгілерді жинау туралы жиі хат алмасты. Ол зерттеген жануарлардың ішінде таспа құрттар (Taenia), опоссум, үйірсінді сорлылар және сазқұйрықтар (Menobranchus) бар еді.
While botanical investigations constituted much the greater part of Dr. Engelmann's scientific work, he always had in hand data for other investigations. For example, he began meteorological observations when he first settled at St. Louis, and personally, or by proxy during his absence, he continued them without intermission until his death — a longer period, it is believed, than that of similar observations by any one man in America. Engelmann often compared meteorological data with his friend and contemporary Augustus Fendler. The two also collaborated on horticultural experiments on cacti, and frequently corresponded on the matter of specimen collection. Among the animals he studied were tapeworms (Taenia), the opossum, squirrels and mudpuppies (Menobranchus).
Кейінгі зерттеулер
1879 жылы 29 қаңтарда әйелінің қазасы оған ауыр соққы болды. Ол жеңілдік іздеп өсімдіктерді зерттеуге бет бұрды, бірақ өмір мен еңбегін жалғастыруға амал жоқ сияқты көрінді. Қыс бойы оның жағдайы көтеріңкі болмады, алайда көктемде С. С. Саргент оған Тынық мұхитының жағалау аймағындағы орманға саяхат жасауды ұсынғанда ол осы ұсынысты қабылдады. Бұл саяхат оның жасына қарамастан, денсаулығына көп пайда келтірді. Оның рухани күйі де жаңарып, достарының арасында ол өмір бойы сақтап келген көңілді мінезін қайтадан танытты.
The death of his wife on January 29, 1879, greatly affected him. He turned to plants, seeking relief in study, but life and a continuance of its labors seemed to be almost hopeless. His condition changed but little during the remainder of the winter, but when in the spring C. S. Sargent came with the proposition that he should join him in a journey through the forests of the Pacific Coast region he accepted it. That journey, although a difficult one for a man of his age, was of great benefit to him physically. His shattered spirit also was much revived and, among his friends, he resumed and sustained his lifelong habit of cheerfulness of manner.
Мұра
Ол бірнеше өсімдіктердің атымен еске алынады, соның ішінде Энгельман емені (Quercus engelmannii), Энгельман шыршасы (Picea engelmannii), Апачи қарағайы (Pinus engelmannii), Энгельманның инежапырақ шөп немесе Аппалачи инежапырақ шөбі (Isoetes engelmannii) және Энгельманның қабықты алмұрты (Opuntia engelmannii). Көптеген батыс өсімдіктерінің аталуына және сипатталуына бастау болған түпнұсқа үлгілері сақталған Энгельманның құнды ботаникалық жинағы Миссури ботаникалық бағына тапсырылды. Бұл сыйлық Генри Шоудың ботаника мектебінің Вашингтон университетінің Санкт-Луис қаласындағы бөлімі ретінде ашылуына әкелді, және Шоу оның құрметіне ботаника профессурасын құрды. Энгельман Сент-Луис қаласындағы Беллефонтейн зиратына жерленді.
He is commemorated in the names of several plants, including Engelmann Oak (Quercus engelmannii), Engelmann Spruce (Picea engelmannii), Apache Pine (Pinus engelmannii), Engelmann's quillwort or Appalachian quillwort (Isoetes engelmannii), and Engelmann's Prickly pear (Opuntia engelmannii). Engelmann's botanical collection, valuable as containing the original specimens from which many western plants have been named and described, was given to the Missouri Botanical Garden. This gift led to the founding of the Henry Shaw School of Botany as a department of Washington University in St. Louis, where an Engelmann professorship of botany has been established by Shaw in his honor. Engelmann was interred in Bellefontaine Cemetery in St. Louis.