Карл Вильгельм Нэгели: Швейцар ботаны және генетикаға қатысты пікірлері

Кіріспе

Швейцариялық ботаник, XIX ғасыр композиторы Карл Вильгельм фон Негели (26 немесе 27 наурыз 1817 – 10 мамыр 1891) – швейцариялық ботаник. Ол жасуша бөлінуі мен тозаңдануды зерттеген, бірақ Грегор Мендельдің генетика саласындағы жұмысын тоқтатуына ықпал еткен адам ретінде белгілі болды. Ол эволюция механизмі ретінде табиғи іріктеуді қабылдамады, "ішкі жетілу принципі" деп санаған ортогенезді қолдады.

Туған жері мен білімі

Негели Цюрихке жақын Кильхберг қаласында дүниеге келді, онда Цюрих университетінде медицинаны оқыды. 1839 жылдан бастап ол Женевада А. П. де Кандольдің басшылығымен ботаниканы зерттеді және 1840 жылы Цюрихте ботаникалық диссертациясын қорғады. Ол кезде Йенадағы ботаника профессоры Матиас Якоб Шлейденнің ықпалымен, өсімдіктерді микроскоп арқылы зерттеуге көшті және осы салаға ерекше назар аударды. Сондай-ақ ол 1858 жылы "меристемалық тіндер" терминін енгізді.

Академиялық мансап

Бітіргеннен кейін көп ұзамай ол Цюрих университетінде приват-доцент, сосын ерекше профессор атанды; кейін Фрайбург университетінде ботаника кафедрасын басқаруға шақырылды; ал 1857 жылы Мюнхенге ауыстырылды, онда өмірінің соңына дейін профессор болып қызмет етті.

Үлестер

1842 жылы Нэгели тозаңның пайда болуы кезінде жасушаның бөлінуін алғаш рет байқаған деп есептелді. Алайда, Генри Харрис бұл пікірге қарсы шығып, былай деп жазады: "Нэгели өсімдік материалдарында шамамен Роберт Ремакпен бір уақытта көрген және көрмегендері біршама түсініксіз. Мен Ремактан айырмашылығы, ол ядролық бөлінуді байқамады деген қорытындыға келдім. 1844 жылы Нэгелиде жасушаның өміріндегі ядроның маңыздылығы туралы ешқандай түсінік болмағаны анық". 1857 жылы Нэгели алғаш рет микроспоридияны сипаттады, ол жібек құрттарының пебрин ауруының қоздырғышы болып табылады және тарихи түрде Еуропадағы жібек өнеркәсібіне зор зиян келтірді. Оның ғылымға қосқан үлестерінің ішінде "Zeitschrift für wissenschaftliche Botanik" (1844–1846); "Die neueren Algensysteme" (1847); "Gattungen einzelliger Algen" (1849); Карл Эдуард Крамермен бірлескен "Pflanzenphysiologische Untersuchungen" (1855–1858); "Beiträge zur wissenschaftlichen Botanik" (1858–1868); Корольдік Бавария ғылым академиясына ұсынған көптеген еңбектері, нәтижесінде "Botanische Mitteilungen" (1861–1881) үш томдық жинағы құрастырылды; сондай-ақ 1884 жылы жарық көрген "Mechanisch physiologische Theorie der Abstammungslehre" еңбегі бар. Дегенмен, қазіргі кезде Нэгели, ең алдымен, Грегор Мендельмен Pisum sativum – бау-бақша бұршағы туралы оның атақты жұмысы бойынша (1866–1873) жүргізген нәтижесіз хат алмасуымен танымал. Жазушы Саймон Мауэр өзінің "Грегор Мендель: генетика тұқымын себу" (2006) кітабында Нэгели мен Мендельдің хат алмасуы туралы қызықты және егжей-тегжейлі мәлімет береді. Мауэр Нэгелидің Моравиялық монахқа хат жазған кезде, ол "Органикалық эволюцияның механикалық-физиологиялық теориясы" (1884 жылы, Мендель қайтыс болған жылы жарық көрген) атты үлкен еңбегін дайындап жатқан болуы керек екенін атап көрсетеді, онда ол мұрагерлік сипаттардың гипотетикалық таратушысы ретінде "идиоплазма" тұжырымдамасын ұсынады. Мауэр бұл Нэгели кітабында Грегор Мендельдің жұмысы туралы ешбір сөз жоқ екенін айтады. Бұл оны былай деп жазуға итермеледі: "Біз фон Нэгелидің тікелейлігі мен мақтандығын кешіре аламыз. Біз оны білімі жоқтығы үшін кешіре аламыз, өйткені ол өз заманының ғалымы, Мендельдің ісінің маңыздылығын түсінуге қажетті құралдары болмаған, тіпті ол (фон Нэгели) мұрагерлік туралы кеңінен ойларға толы болса да. Бірақ оның кітабынан Мендельдің жұмысын алып тастауы, мүмкін, кешірілмейтін нәрсе". (Мауэр 2006, 81-бет).

It was thought that Nägeli had first observed cell division during the formation of pollen, in 1842. However, this is disputed by Henry Harris, who writes: "What Nägeli saw and did not see in plant material at about the same time [as Robert Remak] is somewhat obscure I conclude that, unlike Remak, he did not observe nuclear division it is clear that Nägeli did not in 1844 have any idea of the importance of the nucleus in the life of the cell." In 1857, Nägeli first described microsporidia, the causative agent of pebrine disease in silkworms, which has historically devastated the silk industry in Europe. Among his other contributions to science were a series of papers in the Zeitschrift für wissenschaftliche Botanik (1844–1846); Die neueren Algensysteme (1847); Gattungen einzelliger Algen (1849); Pflanzenphysiologische Untersuchungen (1855–1858), with Carl Eduard Cramer; Beiträge zur wissenschaftlichen Botanik (1858–1868); a number of papers contributed to the Royal Bavarian Academy of Sciences, forming three volumes of Botanische Mitteilungen (1861–1881); and, finally, his volume, Mechanisch physiologische Theorie der Abstammungslehre, published in 1884. However, perhaps Nägeli is best known nowadays for his unproductive correspondence (1866–1873) with Gregor Mendel concerning the latter's celebrated work on Pisum sativum, the garden pea. The writer Simon Mawer, in his book Gregor Mendel: planting the seeds of genetics (2006), gives us an interesting and detailed account of Nägeli's correspondence with Mendel. Mawer underlines that, at the time Nägeli was writing to the friar from Moravia, Nägeli "must have been preparing his great work entitled A mechanico physiological theory of organic evolution (published in 1884, the year of Mendel's death) in which he proposes the concept of the 'idioplasm' as the hypothetical transmitter of inherited characters". Mawer notes that, in this Nägeli book, there is not a single mention of the work of Gregor Mendel. That prompted him to write: "We can forgive von Nägeli for being obtuse and supercilious. We can forgive him for being ignorant, a scientist of his time who did not really have the equipment to understand the significance of what Mendel had done despite the fact that he (von Nägeli) speculated extensively about inheritance. But omitting an account of Mendel's work from his book is, perhaps, unforgivable." (Mawer 2006, p. 81)

Нэгели мен Хьюго фон Моль 1846 жылы протоплазма деп аталатын өсімдік жасушасының қабырғасын ішкі мазмұнынан ажыратып көрсеткен алғашқы ғалымдар болды. Нэгели жасушалардың мұрагерлік сипаттарын протоплазманың бір бөлігінен алады деп сенді, оны ол идиоплазма деп атады. Нэгели ортогенезді жақтады және дарвинизмге қарсы болды. Ол эволюцияны бағыттайтын "ішкі кемелдену принципін" дамытты. Ол эволюцияның көптеген дамуының бейімделуге қатысы жоқ екенін және өзгерістердің іштен бағдарланғанын жазды. Нэгели сонымен қатар 1858 жылы "Меристема", "Ксилем" және "Флоем" терминдерін енгізді, ал Хофмейстермен бірлесіп, өсімдіктердегі сабақ төбесінің меристемасының пайда болуын және жұмыс істеуін түсіндіруге бағытталған "Апикалды жасуша теориясын" (1846) жасады.