Кіріспе

Бельгиядағы ерлер арасындағы бір күндік веложарысы, үлкендер арасындағы веложарыс.

Лиеж—Бастонь—Лиеж (ljɛʒ. bas. tɔɲ. ljɛʒ), сондай-ақ «La Doyenne» («Қарт ханым») деп белгілі, Бельгиядағы бір күндік классикалық веложарыс. 1892 жылы тұңғыш рет өткізілген бұл жарыс, Еуропалық кәсіби велосипед күнтізбесіндегі бес монументтің ең көнесі, көктемгі классиканың әдетте соңғы жарысы болып саналады. Жыл сайын сәуір айының соңында Бельгияның Арден аймағында, Лиеж қаласынан Бастоньға және кері бағытта өткізіледі. Ұзақтығы мен қиындығымен әлемдегі ең қатал бір күндік веложарыстардың бірі деп есептеледі. Бес рет жеңіске жеткен бельгиялық Эдди Меркс – ең табысты велошабандоз, ал 1980-ші жылдары итальяндық Морено Аргентин және 2000-ші жылдары испандық Алехандро Вальверде жарысты төрт рет жеңіп алған. Лиеж—Бастонь—Лиеж UCI World Tour жарысының құрамына кіреді. Бұл «Амстель Голд Рейс» (техникалық тұрғыдан Ардендерде өтпесе де, серияның бөлігі ретінде қарастырылады) және «La Flèche Wallonne» («Валлондық жебе») сериясының соңғы жарысы. Лиеж және Ла Флеш жарыстарын француздық Amaury Sport Organisation ұйымдастырады, бұл ұйым Tour de France және Paris–Roubaix жарыстарын да өткізеді. Көбінесе бұл жарыс көктемгі классикалық маусымның аяқталуын білдіреді, бір күндік жарыстар этаптық жарыстар мен Grand Tour-ларға уступа береді. Лиежден кейін әдетте бір апталық Giro d'Italia дайындығы, Tour de Romandie жарыстары өтеді. Көптеген қысқа, қиын көтерілістері бар трасса, ерте көктемгі қиыршық тасты және төсеніштелген классикалық жарыстарға қарағанда, жалпы есептегі велошабандоз бен альпинистерге қолайлырақ. 2017 жылы Лиеж—Бастонь—Лиеж Femmes жарысы ұйымдастырылып, UCI әйелдер әлемдік турына қосылды, 2014 жылы Фландрия турынан кейін әйелдер арасындағы жарысты енгізген екінші монумент атанды. 2020 жылы үшінші әйелдер «монументі» – Paris Roubaix Femmes қосылып, әйелдер монументтерінің үштік тәжін құрады.

Spa-Bastogne-Spa-курорттық орталықтары

Велосипедтік классиканың көптеген түрлері сияқты, Льеж–Бастонь–Льеж алғаш рет француз-бельгиялық газет (L'Express) ұйымдастырды. Маршрут әрқашан Бельгияның оңтүстік, француз тілінде сөйлейтін және төбелі бөлігінде болды, онда Льеж және Бастонь қалалары орналасқан. Жарыс алғаш рет 1892 жылы аматорлар үшін 250 км қашықтықта Спадан Бастоньге және кері бағытта өткізілді. Жүргізушілер тағы бес сағат бойы келіп жатты. Хуа келесі жылы да сол маршрут бойынша жеңіске жетті, бұл жолы жарты сағат айырмашылықпен. 1894 жылы кәсіпқойлар үшін алғашқы жарыс өткізілді, ал орташа жылдамдық Хуадан бастап үшінші жеңісіне дейін жеті минутқа дейін өсті. Кейіннен «Тур де Франс» жарысының алғашқы жеңімпазы атанған француз Маурис Гарин төртінші орынды иеленді. Алғашқы үш жарыстан кейін жарыс тағы 14 жыл бойы ұйымдастырылмады, содан кейін ол кейде тек әуесқойлар мен жартылай кәсіпқойларға ғана ашық болды. Жарыс 1908 жылы қайта басталды, алғаш рет Лиеж қаласында басталып, аяқталды. Оны француз Андре Трусселье жеңіп алды. 1909 жылы жеңімпаз Эжен Шарлиер велосипедтерді ауыстырғаны үшін дисквалификацияланды. Виктор Фастре жеңімпаз деп жарияланды. 1959 жылы Льеж–Бастонь–Льеж Супер Престиждің бөлігіне айналды, ол Desgrange Colombo жарысының жалғасы және UCI World Tour-дың алғашқы күресі болды, бұл Арденн классикасын жылдың маңызды велосипедтік жарыстарының біріне айналдырды. 1969 жылы велосипед спортының иконы Эдди Меркс өзінің дәуірін бастады, ол бес рет жеңіске жетті, оның үшеуі қатарынан, және барлығы жеті мәрте жүлделі орынға ие болды. 1971 жылғы жарыс қорқынышты жағдайда өтті, қар мен суық пелотты қиратты. Меркс ең есте қаларлық жеңістерінің бірін тойлады. Бельгиялық спортшы финиш сызығына 92 шақырым жеткенде, сольмен шабуылдап, өзінен кейін келе жатқандарға 5 минут артықшылық алды. Сирек кездесетін жағдайларда, ол соңына қарай кенеттен шаршап, Жорж Пинтенс қосылды. Пинтенс шаршаған Мерксті жеңе алмады, ал Меркс классикадағы екінші жеңісіне жетіп, бельгиялық әріптесінен озуға үміттенді. 1972 жылы финиш Лиежден 15 км қашықтықтағы Вервьерге көшірілді, бірақ жанкүйерлердің наразылығынан кейін бұл бір жылдық оқиға болды. Бұл жарыста да Меркс жеңіске жетті. 1975 жылы «Каннибал» өзінің бесінші және соңғы жеңісін тойлады, осылайша «Ла-Дойеннің» жалғыз рекордшысы атанды. Француздық велоспорт шебері Бернард Хинол жарыста екі рет жеңіске жетті, екеуі де ауа райының қиын жағдайында. 1977 жылы Хинол алты күшті топтан, соның ішінде шаршаған Эдди Меркстен қашып кетті; үш жылдан кейін ол 1980 жылғы эпикалық жарыста қатты қар жауып, мұздық температурада жеңіске жетті (төменде қараңыз). 1980 жылдары итальяндық классика маманы Морено Аргентин жарысты төрт рет жеңіп, Меркс рекордтарына жақын келді. Аргентин сондай-ақ La Flèche Wallonne бауырлас классикалық жарысында үш рет жеңіске жетті, осылайша сол кезде Арденндердің патшасы атанды.

Жылдардағы аяқталу

1990 жылы «Песант Клуб Лиеже» велосипед спортының бас жарыстары – «Тур де Франс» және «Париж-Рубай» жарыстарын ұйымдастыратын «Société du Tour de France» компаниясымен серіктестік құрды. Бұл серіктестік жарыстың кәсіби деңгейде ұйымдастырылуына әкелді, нәтижесінде жарыс жолы толыққанды жаңартылды: старт пен финиш Лиеж қаласының басқа жерлеріне көшірілді және бес жаңа көтеріліс қосылды. 1990 жылдардың соңында итальяндық Микеле Бартоли мен Паоло Беттини «Ла-Дойенне» жарысында итальяндықтардың жеңіс тізімін жалғастырды, әрқайсысы екі рет жеңіске жетті. 1997 жылы Бартоли мен Лоран Жалабер финиш сызығына 40 шақырым қалып, «Ла Редут» көтерілісінде шешуші үзіліс жасады. Екі велошабаншы да бірлесіп жұмыс істеді, ал Бартоли жарыстың соңғы шақырымында француздық велошабаншыдан оқшауланды. Арденн жарыстарындағы шебер Жалабер екі жыл қатарынан екінші орынды иеленді, бірақ «Дойенне» жарысында жеңіске жете алмады. 1999 жылы Бартоли үшінші рет қатарынан жеңіске жетуге тырысты, бірақ оның күш-жігерін жас бельгиялық Франк Ванденбрукке тоқтатып, жарысты бақылап, көрермендерді өзінің жеңісімен таң қалдырды. 2005 жылы қазақстандық Александр Винокуров пен неміс Йенс Войт финиш сызығына 80 шақырым қалып, топтан үзіліп кетті. Қазіргі заманғы велоспортта мұндай үзіліс мүмкін емес сияқты көрінсе де, екі велошабаншы да топтан оқшауланып, Винокуров спринтте Войтты жеңіп, финиш сызығына жетті. 2009 және 2010 жылдардағы жарыстар да ерекше есте қалды. 2009 жылы жас люксембургтік Энди Шлек күшті қарсыластарды жеңіп, жарыста жеңіске жету үшін жеке үзіліс жасады. 2010 жылы Александр Винокуров екінші жеңісін Александр Колобневтен оқшауланып, спринтте оны жеңіп алды. Бұл жеңіс дау тудырды, себебі Винокуров допингке байланысты жарыстардан шеттетілгеннен кейін қайтадан велоспортқа оралған еді, сонымен қатар ол жеңісті сатып алған деген күдік туды. Швейцарияның «L'Illustré» журналы жеңімпаз бен екінші орын алған велошабаншы арасындағы электрондық хат алмасуларын жариялады, онда Винокуров Колобневке фиништік спринтке қатыспау үшін 100 000 еуро төлегендігі айтылды. Кейіннен екі велошабаншы да Бельгия билігі тарапынан пара алу айыптарымен күйелді. Соңғы жылдары испандық көпсалалы велошабаншы Алехандро Вальверде төрт рет жеңіске жетті, барлық жеңістер финиш сызығындағы таңдалған топтың спринттерін арқасында болды.

Қазіргі бағыты

Лиеж-Бастонь-Лиеж бағыты екі шығыс Валония провинциясы – Лиеж және Люксембург арқылы солтүстіктен оңтүстікке және кері бағытта өтеді. Оның қашықтығы шамамен 250–260 км құрайды. Жарыс Лиеж қаласының орталығынан басталып, содан кейін тікелей жолмен оңтүстікке қарай Бастоньға дейін, ал Лиежге кері бұрылып, қияң жолмен оралады. Жолдың екінші жартысында Стокке, Жоғарғы Леве, Ла Редут және Коте-де-ла-Рош-о-Факон сияқты көптеген көтерілістер кездеседі, содан кейін Лиежде аяқталады. Жарыстың соңғы 15 км-інде трасса Ардендердің алаптық және аграрлық ландшафтынан Лиеждің өнеркәсіптік қалалық көрінісіне ерекше ауысады.

Курс өзгерістері

1991 жылға дейін жарыс Льеж қаласының орталығында аяқталады. 1992 жылы финиш қаланың солтүстік-батыс жағындағы Анс индустриалды аймағына көшірілді. Соңғы шақырымдарға тік Сан-Николас төбесі қосылды, сондай-ақ Анстағы финиш сызығына дейінгі соңғы көтеріліс те енді. Бұл өзгеріс жарыстың мінезін өзгертіп, соңғы жылдары жоғары көтерілісте күшті спринтке ие альпинистер соңғы кезеңдерге дейін күтіп, шешуші шабуылдарын жасауға мүмкіндік берді. Маршрут әдетте жыл сайын шамалы өзгерістерге ұшырайды, кейбір төбелер алынып тасталады, ал басқалары қосылады, бірақ Côte de La Redoute, Côte de la Roche aux Faucons және Côte de Saint Nicolas төбелерін қамтитын дәстүрлі финиш 27 жыл бойы сақталды. 2019 жылы финиш сызығы Лиеж қаласының орталығына қайта оралды, бұл ретте Côte de Saint Nicolas және Ансқа дейінгі соңғы көтеріліс маршруттан алынып тасталды. Côte de la Roche aux Faucons – бұл соңғы аталған төбе, финиш сызығынан 13 км қашықтықта орналасқан, бірақ Ла Роштан қысқа құлаудан кейін де көтерілу жалғасады, ал соңғы төбе финиш сызығынан шамамен 10,5 км қашықтықта аяқталады.

Үстіргілер

Ең танымал төбе – Коте де Ла Редут, Айвайльдегі 2,0 км-лік көтеріліс, орташа еңісі 8,9%, ал кейбір бөліктері 20%-дан астам. 1980 және 1990 жылдары ұзақ бойға La Redoute, финиш сызығына шамамен 40 км қашықтықта, жарыстың шешуші нүктесі болып саналды және көбінесе осы жерде маңызды шабуылдар жасалатын. Соңғы жылдары бұл төбе бұрынғыдай маңызды рөлді жоғалтқан сияқты, себебі көптеген велошабандылар көтерілісте қарқынды ұстап қалады, ал жарыс фавориттері көбінесе жарыстың соңғы кезеңдеріне дейін күтеді. Қазіргі заманғы велоспортта, көптеген жарыстардағыдай, шешуші кезеңдер күннің соңғы көтерілістеріне қарай жылжуда. Коте де Сен-Никола – жарыстың соңғы санатталған төбесі, Анстағы финиш сызығына дейін 6 км қашықтықта орналасқан. Бұл тік және ерекше төбе, себебі ол Арденн аймағының орманды төбелеріне жатпайды, ал Меза өзенінің жанындағы Льеждің өнеркәсіптік аймағында орналасқан. 2016 жылы ұйымдастырушылар Коте де Сен-Николадан кейін, бірақ Анстағы фиништен бұрын 600 метрлік тасты Коте де ла Ру Нанио төбесін қосты. Алайда, бұл бір реттік оқиға болды, өйткені жарыс одан бері осы төбені пайдаланбады. 2019 жылы финиш Льежге қайтарылғаннан кейін Коте де Сен-Никола маршруттан алынып тасталды, ал шешуші төбелер тағы да Коте де Ла Редут, Коте де Форж және Коте де ла Рош о Фалкон болып табылады. Маршруттар жыл сайын жиі өзгеріп тұрады. Кейде төбелер қысқартылады немесе жаңалары қосылады. Соңғы жылдардағы төбелер:

+2019 жылғы Лиеж–Бастонь–Лиеж жарысының төбелері
км белгісі Атауы Қашықтығы Еңісі
75.0 Коте де ла Рош ан Арденн 2.8 км 6.2%
121.0 Коте де Сен-Рош 1.0 км 11.2%
161.0 Коте де Мон ле Суа 1.7 км 7.9%
169.5 Коте де Ванн 3.6 км 5.1%
176.0 Коте де Стокё 1.0 км 12.5%
181.5 Коте де ла От Левэ 3.6 км 5.6%
194.5 Коте дю Розье 4.4 км 5.9%
207.0 Коль дю Макизар 2.5 км 5.0%
219.0 Коте де Ла Редут 2.0 км 8.9%
231.0 Коте де Форж 1.3 км 7.8%
241.0 Коте де ла Рош о Фокон 1.3 км 11.0%

Лиеж-Бастонь-Лиеж әйелдері

2017 жылы UCI әйелдер әлем турнирінің бөлігі ретінде Льеж-Бастонь-Льеж Фемз жарысы ашылды, бұл La Flèche Wallonne Féminine және әйелдер Амстел алтын жарысының үлгісімен жасалды. 2017 жылдың 23 сәуірінде өткен алғашқы Льеж-Бастонь-Льеж Фемз жарысын Нидерландының Олимпиада чемпионы Анна ван дер Брегген жеңіп алды. 135,5 км қашықтықты құрайтын бұл жарыс ерлер жарысынан шамамен екі есе қысқа. Сондықтан жарыс Льежде емес, Бастоньде басталады, одан солтүстікке қарай Льеж қаласынан өтіп, Анс қаласындағы ерлер жарысымен бірдей жерде аяқталады. Трассада төрт категориялы көтеріліс бар: Кот-де-ла-Векке, Кот-де-ла-Рэдут, Кот-де-ла-Рош-окс-Факон және Кот-де-Сен-Николас. Соңғы Сен-Николас көтерілісінен кейін финиш сызығына 5,5 км қалады.