Кіріспе

Голландиялық бір күндік жол велосипед жарысы
әйелдер арасындағы жарыс

Амстел Алтын жарысы – 1966 жылдан бері жыл сайын Нидерландының Лимбург провинциясында өткізілетін бір күндік классикалық жол велосипед жарысы. Бұл дәстүрлі түрде көктемгі классиканың шешімді кезеңі болып саналады, онда альпинистер мен көп күндік жарыс шеберлері брусча жарысының велошабандыларының орнына фавориттерге айналады.

Бірінші жарыс

Амстел алтын жарысын голландиялық спорт промоутерлері Тони Виссерс және Герман Кротт құрды, олар "Интер Спорт" деп аталатын компанияны басқарды. Олардың арманы – Фландрия мен Италияның монумент жарыстарымен бәсекелесе алатын голландиялық классикалық веложарыс жасау болатын. Алғашқы жарыс 1966 жылғы 30 сәуірде, Нидерландының Ұлттық мерекесі күні өтетіні жарияланды. Жоспар бойынша жарыс Амстердамнан басталып, елдің шығысына қарай бағытталғаннан кейін, елдің оңтүстік-шығысындағы Маастрихт қаласында аяқталуы керек еді, жалпы ұзындығы 280 км құрасты. Бірақ көптеген мәселелер туындады.

Маастрихтке көшіңіз

1991 жылы Амстел Алтын жарысының финиші Маастрихтке, Лимбург облысының астанасына көшірілді, ал 1998 жылы старт та сонда орналасты. Жарыстың ерекшелігі облыстың оңтүстігіндегі төбелі аймақпен анықталды. Матье ван дер Поелдің 2019 жылғы жеңісіне дейін соңғы екі онжылдықта тек екі голланд шабақысы, Майкл Бугерд пен Эрик Деккер ғана жарыста жеңіске жетті. Бугерд пен Деккер 1999 және 2001 жылдары Маастрихтте америкалық Ланс Армстронгты екеулеп спринтте жеңді. 2001 жылғы жарысты 190 шабақыстан тек 37-сі ғана аяқтады, бұл қазіргі заманғы ең төмен көрсеткіш. Бугерд Ян Рааспен бірдей жеті мәрте подиумға көтеріліп, бір жеңіс, төрт екінші орын, екі үшінші орын және бірнеше топ ондыққа кірген нәтижелерді көрсетті.

Кауберг бітімі

2003 жылдан 2016 жылға дейін финиш Валькенбургтегі Кауберг көтерілісінің шыңынан кейін дереу орналасты. Қазақстандық Александр Винокуров Каубергке дейін жасаған шабуылымен алғашқы таулық финишті жеңіп алды. 2013 жылы финиш Каубергтің шыңынан 1,8 км қашықтықта, Валькенбург қаласының орталығына жақын жерге көшірілді, нәтижесінде көбінесе тегіс, түзу финиш пайда болды. 2017 жылы жарыс ұйымдастырушылары финишке дейін 19 км қашықтықта Каубергтің соңғы көтерілісін орналастырып, жарыстың "ашық" болуын күтті. Соңғы жылдары классикалық жарыстарға маманданған Филипп Гилберт ең табысты гонщик болды. Бельгиялық гонщик 2010 жылдан 2017 жылға дейін төрт рет жеңіске жетті, оның жеңістері Каубергтегі соңғы қарқынды шабуылдары мен күшіне негізделді. Осылайша ол "Кауберг мырзасы" және "Амстел Гилберт жарысы" деген лақап аттарға ие болды. 2015 жылы поляк Михаль Квиатковский 1981 жылы Бернард Хинодан бері жарысты жеңген алғашқы әлем чемпионы болды. Квиатковский жеті жылдан кейін, 2022 жылғы жарыстың финишінде Бенуа Коснефройды оқсып өтіп, тағы да жеңіске жетті.

Бағыт

Нидерланды жазық, желдің күшті әсеріне ұшырайтын жолдарымен танымал болғанымен, Амстел Алтын жарысы Лимбургтың төбелі оңтүстік аймағында өтеді. Бұл жарыс жолы Лимбургтің төбелі ландшафты арқылы иіліп өтеді, мүмкіндігінше көп төбелерге (бергендерге) шығу үшін жиі кенеттен бұрылады. Ең танымал төбе – Кауберг, ол үш ретке дейін басылып өтіледі және кейде жарыстың соңғы шақырымдарында кездеседі. Кеутенберг және Эйзербосвег – жарыстың тағы екі белгілі төбелері.

Арден аптасы

Лимбургтегі жарыс орны географиялық және геологиялық тұрғыдан Арденн аймағына жатпаса да, ол көбінесе Арденн аптасының ашылу жарысы болып есептеледі. 2004 жылы Амстел Алтын жарысы халықаралық күнтізбеде Льеж-Бастонь-Льеж жарысымен орын алмастырды. Осыдан бері жарыс Париж-Рубай классикасынан кейінгі жексенбі күні, ал келесі сәрсенбіде Арденн классикасы – Флеш Валоннан бұрын ұйымдастырылады. 2002 жылға дейін Амстел Алтын жарысы көбінесе жазық жолмен аяқталып, кейде классикалық жарыстарда, әсіресе Фландрия турында жақсы көрсеткен велошабандылар жеңіске жеткен. Соңғы онжылдықтарда ұйымдастырушылар жарыстың назарын төбелерге ауыстыруды жөн көрді, бұл жарыстың мінезін өзгертті. Велошабандылар құрамы әдетте Арденн жарыстарында старт алатын шабандылардың өзінен тұрады: жеткілікті төбеге көтерілу қабілеті бар классикалық жарыс шабандылары және Гранд Тур мамандары. Лимбургтің оңтүстігіндегі голланд төбелері – Нидерландыдағы жалғыз төбелі аймақ. Бұл аймақтың бор-тас рельефі көршілес Арденн және Эйфель тауларының етегінде қалыптасқан. Төбелер жарыстың мінезін анықтайды: олар әдетте Арденн төбелерінен қысқарақ және төменірек, бірақ Лиеж-Бастонь-Лиеж жарысына қарағанда әлдеқайда жиі кездеседі. Аймақтың ең биік нүктесі – теңіз деңгейінен 322,7 метр биіктіктегі Ваальсерберг, ал Кауберг төбесінің биіктігі 133,7 метрді құрайды.

Жүйкелік бағыты

Бұл жарыс Нидерландыдағы ең ірі кәсіби жарыс, бірақ оның қауіптілігі үшін жиі сынға түседі. Маршрут тар жолдармен, көбінесе тығыз орналасқан қала маңындағы елді мекендер мен ауылдар арқылы өтеді. Халық тығыздығы жоғары және жердің құны жоғары болғандықтан, көптеген голландиялық үйлерде гараж болмайды, көліктер көшеде қалдырылады. Маршруттың көп бөлігі қалалық жерлерді қамтиды, жылдамдықты шектеуге арналған түрлі құрылғылармен – жылдамдық бұрыштары, тоқтату жолақтары, бағаналар, пандустар, серпімдер, қауіпсіз аралдар және айналма жолдар орналасқан. Осы себепті Шотландиялық Роберт Миллар бұл жарысты «Айналма жолдар туры» деп атаған. Жарыста апаттар жиі орын алады.

Әйелдер жарысы

2001 жылдан 2003 жылға дейін элита санаттағы әйелдер үшін "Амстел Алтын жарысының" үш өткізілімі ұйымдастырылды. 2003 жылы ол UCI әйелдер жол жарысы әлем кубогінің бөлігі болды. Жарыс Маастрихтте ерлер жарысынан 30 минут кейін басталды. Ол 114 км қашықтықта, тоғыз шығумен және Кауберг тауының шаңырағында аяқталды. Үшінші өткізілімнен кейін жарыс тоқтатылды, себебі ерлер жарысымен бір күні және көбінесе бірдей жолдарда ұйымдастыру, қиын трассаларда тым қиындық тудырады деп есептелді. 14 жылдық үзілістен соң, әйелдер жарысы 2017 жылы ерлер жарысымен бір күні, шамамен екі есе қысқа қашықтықта қайта жанданды. Олимпиадалық жол жарысының чемпионы Анна ван дер Брегген финиш сызығына 8 км қалғанда жасаған шабуылымен жеңіске жетті.

Циклоспорттық

2001 жылдан бері кәсіби жарыс күнінен бір күн бұрын жыл сайын ұйымдастырылатын Cyclosportive Amstel Gold Race өтіп келеді. Велоспорт жанкүйерлері мен демалыс үшін велосипед тебетіндер 60, 100, 125, 150, 200 немесе 240 шақырымдық қашықтықты таңдай алады. Барлық қашықтықтар Каубергке көтерілгеннен кейін кәсіби жарыстың мәресінде аяқталады. Жарыс қатысушыларының саны 12 000-ға шектелген, мұның себебі – қатысушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету. 2009 жылы билеттерге сұраныс артып, ресми сайт құлап кетті. 2010 жылы барлық 12 000 билет 38 минуттың ішінде сатылып болды.