Кіріспе
"Жұлдыздар жолы" эпизоды "Қараңғыдағы шайтан" – американдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолы" бірінші маусымның жиырма бесінші эпизоды. Джин Л. Кун жазған және Джозеф Певни режиссерлік еткен бұл эпизод алғаш рет 1967 жылдың 9 наурызында көрсетілді. Бұл эпизодта "Энтерпрайз" планеталық кен өндіру орнындағы өлім жағдайларын зерттеу үшін шақырылады. Спок пен Кирк сол орнына сапарға шығады, нәтижесінде олар қауіпті жер асты мекендемесімен күреседі. Бұл эпизодта доктор МакКойдың "Мен дәрігермін, емеспін..." деген сөзі алғаш рет айтылды.
"The Devil in the Dark" is the twenty fifth episode of the first season of the American science fiction television series Star Trek. Written by Gene L. Coon and directed by Joseph Pevney, the episode first aired on March 9, 1967. In this episode, the Enterprise is called to investigate deaths at a planetary mining facility. Spock and Kirk go on an away mission to the facility, leading to them facing off against a deadly subterranean creature. This episode marks the first appearance of Doctor McCoy's catchphrase, "I'm a doctor, not a "
Сюжет
USS Enterprise Janus VI планетасындағы пергиум кенін өндіру колониясына келді, колонияны 50 кенші мен инженерді өлтірген және жабдықты күшті коррозиялық затпен жойған белгісіз жаратылыспен күресуге көмектесу үшін. Капитан Кирк, Спок және МакКой кен орнының басшысы, бас инженер Вандербергпен кездеседі. Брифтинг кезінде Споктың назары Вандербергтің үстеліндегі кремний түйініне ауады, бірақ Вандерберг оны геологиялық ерекшелік деп есептейді. Олар колонияның ядролық реакторында проблема бар екенін біледі, күзетші өлтірілген, ал негізгі айналымдық сорғы ұрланған. Бұл бөлшек көп бұрын өндірістен шығарылған, сондықтан оны алмастыру мүмкін емес. Бас инженер Скотт уақытша сорғы жасап орнатады, бірақ ол көп ұзамай істен шығып, реактор 10 сағат ішінде қауіпті жағдайға жететін болғандықтан, жоғалған бөлшекті тауып қайта орнату қажет болады. Кирк пен оның қауіпсіздік тобы жаратылысты іздейді. Спок оның кремнийге негізделген тіршілік формасы болуы мүмкін деп күдіктенеді және фазерлерін кремнийге қарсы тиімдірек ету үшін өзгертеді. Олар балқыған тас сияқты көрінетін жаратылысқа тап болып, оған атып, бір бөлігін сындырады. Жаратылыс тас қабырға арқылы қазып, қашып кетеді. Спок сынған бөлікті талдайды, оның құрамы талшықты асбестке ұқсайды. Ол жаратылыстың қатты тасты қазып, кеншілерді өлтірген коррозиялық затты бөліп шығаратынын болжайды. Спок трикодерін кремнийге негізделген тіршілікті іздеуге баптады және бұл жаратылыстың шақырымдар бойындағы жалғыз осындай тіршілік формасы екенін растайды. Кирк пен Спок мыңдаған кремний түйіндері бар бөлмеге тап болады. Жаратылыс Киркті Споктан бөліп тұратын үңгірді құлатады. Спок Киркті өлтіруге шақырады, бірақ Кирк жаратылыстың фазерді бағыттағанда ғана артқа шегінетінін байқайды. Спок үңгірдің айналасынан өтіп, Киркке қосылады. Ол жаратылыспен санасы бірігуге тырысады, бірақ қатты ауыруды ғана сезінеді. Жаратылыс, санасы бірігуден кейін адам тілінің біраз бөлігін меңгеріп, тасқа "ӨЛТІРМЕ" деген екіұшты хабарды жазады. Спок жаратылыспен физикалық байланыс арқылы терең санасы бірігуін орнатады. Ол жаратылыстың аты Хорта екенін және оның түрі 50 000 жыл сайын жойылып кететінін, тек бір ғана жеке адам тірі қалып, жұмыртқаларды, яғни кремний түйіндерін қорғайтынын біледі. Жұмыртқалар қаққанда, жалғыз Хорта келесі ұрпақты қорғаушы ана рөлін атқарады. Жарақаттан өлімге жақындаған Хорта Спок арқылы сөйлеп, ұрланған сорғының орнын көрсетеді. Кирк сол жерде мыңдаған сынған жұмыртқаларды табады, оларды кеншілер пайдасыз деп жойған. Кеншілер келіп, жаратылысқа шабуылдауға тырысады. Кирк пен Спок оларды тоқтатып, жаратылыстың тек жұмыртқаларын қорғағанын түсіндіреді. Доктор МакКой Хортаның жарақатын апаттық баспаналар салу үшін қолданылатын кремнийге негізделген цементпен емдейді. Кеншілер мыңдаған Хорталардың пайда болуынан қорқады, бірақ Кирк оларды Хорталар бейбітшіл екеніне және олар үшін туннельдер қазу арқылы кеншілермен ынтымақтаса алатынына көндіреді. Кирк, Спок және МакКой "Энтерпрайз" кемесіне оралып, орбитадан кетуге дайындалады, Вандерберг жұмыртқалардың қаққандағы және жаңа Хорталардың пергиум және басқа да бағалы металдардың бай кен орындарын тапқандағы жаңалықтарын біледі.
Өндіріс
Хортаның рөлін каскадер және акробат Янос Прохаска ойнады, ол костюмді де жасаған. Прохаскаға егер ол жеткілікті жақсы нәрсе жасаса, продюсерлер костюмді жалға алып, оған рөлді ойнау үшін ақы төлейді деп уәде берілген. Эпизод авторы Джин Кун, Прохаска студияда көрсеткен импровизациялық демонстрациядан кейін костюмнің тиімділігіне көз жеткізді. Уильям Шатнер бұл сериалдың өзінің сүйікті эпизоды екенін айтады. Оның әкесі түсірілім барысында қайтыс болды, бірақ Шатнер өндірісті аяқтауға талап етті және осы қиын уақытта көмектескен актерлер мен түсірілім тобына жақын сезінді. Бұл эпизодта доктор МакКойдың "Мен дәрігермін, емес..." деген сөз тіркесі алғаш рет қолданылды. Бұл жағдайда: "Мен дәрігермін, кірпіш қалаушы емеспін!" – деп МакКой, Кёрк оған Хортаны емдеуді бұйырғанда айтады. Актер Барри Руссо қауіпсіздік бастығы Джиото рөлін ойнайды, ол бірнеше рет "лейтенант-коммандер" деп аталса да, оның киімінде толыққанды "коммандер" белгісі бар. Хорта есімі сол кездегі дыбыс эффекттері мен музыка редакторы Сэм Хортадан алынған. Кейін Сэм Бурбанкте "Horta Editorial" деп аталатын дыбыс редакциялау студиясын ашты. Оның қызы Айлин оның жолын жалғастырып, Motion Picture Sound Editors, M.P.S.E. ұйымының президенті болды.
"Колчак: Түнгі аңшы"
"Колчак: Түнгі аңшы" телесериалының (1975) соңғы бөлімі "Қорғаушы" ("The Sentry") осы эпизодтың сюжетін тікелей негізге алады.
Актерлік құрам
Уильям Шатнер өзінің естеліктерінде "Қараңғыдағы шайтан" атты "Жұлдызды жол" сериалының ең сүйікті түпнұсқа эпизоды екенін жазды.
Сыни
2009 жылы The A.V. Club-тың Зак Хэндлен бұл эпизодты классикалық деп сипаттап, Кирк, Спок және МакКойдың жақсы жазылған рөлдерін атап өтті. 2012 жылы The A. V. Club бұл эпизодты түпнұсқа серияның он "көруге тиіс" эпизодтарының бірі деп санады. 2017 жылы Business Insider "Қараңғыдағы шайтанды" түпнұсқа серияның ең жақсы төртінші эпизоды деп атады. 2013 жылы W.I.R.E.D. журналы бұл эпизодты түпнұсқа телесериалдың ең төмен бағаланған он эпизодының бірі деп бағалады. 2015 жылы Нью-Йорк қалалық кітапханасы бұл эпизодты Споктың шоудағы ең жақсы төртінші көрінісі деп атады. 2015 жылы Tor.com оны "Жұлдыздар жолының ең ұлы эпизодтарының бірі" деп сипаттады. 2016 жылы Empire "Қараңғыдағы шайтанды" барлық Star Trek эпизодтарының ішіндегі ең жақсы 50-ге кіргендердің арасында екінші орынға қойды. 2017 жылы Business Insider "Қараңғыдағы шайтанды" түпнұсқа серияның ең жақсы төртінші эпизоды деп атады. 2018 жылы Collider бұл эпизодты түпнұсқа серияның ең жақсы он эпизодының бірі деп санады. 2018 жылы PopMatters бұл эпизодты түпнұсқа серияның ең үздік эпизоды деп таныды.