Кіріспе

Арас шайқасы кезіндегі британдық әуе қолдауы операциясы

Қанды сәуір – 1917 жылғы сәуір айындағы Арас шайқасы кезіндегі (көбінесе сәтті болған) британдық әуе қолдауы операциясы. Осы операция кезінде Корольдік ұшу корпусы неміс Luftstreitkräfte-інен аса ауыр шығынға ұшырады. Екі тараптың тактикалық, технологиялық және дайындық деңгейіндегі айырмашылықтар британдықтардың қарсыластарына қарағанда шамамен төрт есе көп шығынға ұшырауына себеп болды. Шығындар соншалықты ауыр болды, бүкіл эскадрильялардың рухын құлдыратқысы келді. RFC бес апталық шайқастар сериясында британдық армияның жетістігіне, оның шектеулі болғанына қарамастан, үлес қосты.

Өмірбаян

1917 жылдың сәуірінде британдық армия француз жоғары қолбасшылығымен бірлесіп жоспарланған Аррас шабуылын бастады, ал француз әскері сол кезде оңтүстікке қарай үлкен шабуылға (Нивель шабуылы) кірісіп жатқан болатын. Корольдік әуе корпусы (RFC) британдық операцияларды жақыннан әуемен қолдау, әуеде барлау жүргізу және неміс нысаналарын стратегиялық түрде бомбалау арқылы қолдады. RFC-тің бас қолбасшысы Хью Тренчард әуе күшін шабуылдық мақсатта пайдалануға сенді және неміс бақылауындағы аумақтарда операциялар жүргізуге ынталандырды. 1917 жылдың көктемінде майданға жиналған көптеген ұшақтар осы мақсатқа жетеді деп күтілді. Дегенмен, ұшақтардың көпшілігі неміс истребительдеріне қарағанда нашаррақ болды. Ең маңыздысы, британдық ұшқыштарды даярлау нашар ұйымдастырылған және тұрақсыз болды, сондықтан ауыр қатысуға ұшыраған эскадрильяларды толықтыру үшін оны күрт қысқартуға тура келді. Бұл өздігінен жалғасты, себебі көптеген жаңа ұшқыштар майданға жеткенге дейін жеткілікті тәжірибе жинамады. Сол кезде неміс ұшқыштарын даярлау британдық бағдарламаларға қарағанда мұқият және асығыс емес болды. 1916 жылы Верденде француз әскеріне қарсы және Соммада британдық әскерге қарсы ауыр шығындар мен сәтсіздіктерден кейін, олар 1916 жылдың қазанында әуе күштерін Luftstreitkräfte ретінде қайта ұйымдастырды, оған енді жауынгерлік бөлімшелер – Jastas кірді. Бұл бөлімшелерді өте тәжірибелі ұшқыштар басқарды, олардың кейбіреулері Фокердің үстемдік кезеңінен аман қалған. Олар алғашқы көптеген қос пулеметті неміс истребительдерімен, Albatros D. I және D. II түрлерімен жұмыс істеді, олардың жалпы саны шамамен 350 ұшаққа жетті. Қызығы, "Қанды сәуір" кезіндегі шығындар тізімінің бір жақты болуының себебі неміс әскерінің сандық артықшылығы болмауы еді. Неміс әуе күштері көбінесе өз аумағында жұмыс істеумен шектелді, бұл ұшқыштардың тұтқындалу мүмкіндігін азайтып, олардың әуеде қалу уақытын ұзартты және қашан және қалай шайқасуға түсуді таңдауға мүмкіндік берді.

Шайқас

Арас шайқасы 1917 жылдың 9 сәуірінде басталды. Одақтастар бірлескен құрлықтағы шабуылға шықты, британдықтар Аррастың жанында, Артуада, Солтүстік Францияда шабуылдады, ал француздық шабуылдар Эйнада басталды. Британ армиясын қолдау үшін RFC 25 эскадрильяны, барлығы 365 ұшақты жұмылдырды, олардың үштен бірі истребительдер (немесе сол кездегі «скауттар») болды. Аймақта бастапқыда бес неміс Jasta (истребитель эскадрильясы) болды, бірақ шайқас барысында бұл көрсеткіш сегізге дейін өсті (барлығы 80-ге жуық ұшақ). 1916 жылдың соңынан бері немістер Батыс майданда әуе үстемдігін қолына алған, LMG 08 екі оқты автоматтармен жабдықталған Albatros D. II және D. III ұшақтары осал B. E.2c, F. E.2b және Sopwith 1½ Strutter екі орындық барлау және бомбалау машиналарын қорғауға міндетті истребительдерден басым түсті. Одақтастардың истребитель эскадрильялары Airco DH.2 және F.E.8 сияқты ескірген «итеруші» ұшақтармен, сондай-ақ Nieuport 17 және Sopwith Pup сияқты басқа да басымдықтан төмен типтермен жабдықталды. Тек SPAD S. VII және Sopwith Triplane ғана Albatros-пен шамамен тең дәрежеде бәсекелесе алды, бірақ олардың саны аз болды және майдан бойына тарап кеткен. Аталған төрт одақтас конструкциясының барлығы бір синхронды Vickers пулеметіне тәуелді болды, авиациялық қолдану үшін салқындату жамылғыларымен жабдықталған, ұшақ құрылымындағы қарулануы үшін. Жаңа буын одақтас истребительдері әлі қызметке дайын емес еді, бірақ No. 56 эскадрильясы RFC S.E.5 Францияда операциялық мәртебеге жету үшін жұмыс істеді, синхронды Vickers пулеметін және винт доғасынан жоғары атуға арналған Lewis пулеметін пайдалануды көздеді, екі пулеметтік шабуыл үшін. Bristol F2A да сәуір айында No. 48 эскадрильясымен дебют жасады, бірақ алғашқы патрульде ауыр шығынға ұшырады, алты ұшақтың төртеуі Манфред фон Рихтгофен (Қызыл Барон деп танымал) бастаған Jasta 11 бес Albatros D. III ұшағымен кездесуде атып түсірілді. Жаңа екі орындық R.E.8, ақырында B.E.2e-ге қарағанда осал емес екенін дәлелдеді, сонымен қатар олардың алғашқы ұшуларында ауыр зардап шекті. 1917 жылдың сәуір айында британдықтар 245 ұшақты, 211 ұшақ экипажының қаза тапқандарын немесе жоғалғандарын және 108 әскери тұтқынға түскенін жоғалтты. Немец әуе күштері осы кезеңде 66 ұшақты жоғалтты. Салыстыру үшін, 1916 жылғы Сомма шайқасының бес айында RFC 576 жазаға ұшырады. Рихтгофеннің басшылығымен Jasta 11 сәуір айында 89 жеңіске жетті, бұл британдық шығынның үштен бірінен астам. Бұл ай RFC үшін жазаның ең төмен нүктесі болды. Алайда, келтірілген шығындарға қарамастан, неміс әуе күштері RFC-нің негізгі мақсаттарын орындауын тоқтата алмады. RFC Аррас шабуылы кезінде армияны әуе суреттерімен, барлау ақпаратымен, британдықтардың алға жылжуы кезінде тиімді байланыс патрульдерімен және бомбалау шабуылдарымен қолдады. Атап айтқанда, артиллерияны бақылау ұшақтары британдық артиллерияға құнды барлау ақпаратын ұсынды, олар шайқас бойында басымдығын сақтай алды. Әуе шайқасындағы басымдығына қарамастан, неміс истребитель эскадрильялары көбінесе өздерінің желілерінің артында ұшып, қорғаныс мақсатында қолданыла берді. Осылайша Jasta «әуедегі үстемдікті» орнатты, бірақ кейде айтылатын әуедегі толық үстемдік емес.

Салдары

Бірнеше айдың ішінде жаңа, технологиялық тұрғыдан жетілген ұшақтар (SE.5, Sopwith Camel және SPAD S. XIII) көптеп пайдалануға түсіп, шаршаған Jasta эскадрильяларынан жылдам басымдыққа ие болды. Британдық ұшқыш эскадрильялары баяу барлау және артиллериялық бақылау ұшақтарын тиісінше қорғауға қайта қабілетті болғандықтан, RFC-нің шығындары азайды, ал неміс әскерінің шығындары артты. RFC өз қателіктерінен сабақ алып, оқу және тактикалық ұйымдастыруды жақсарту бойынша жаңа саясатты енгізді. 1917 жылдың ортасына қарай майданға жақсырақ ұшақ конструкциялары жетті. 1917 жылдың тамыз айының соңына қарай британдықтар шамамен бір жылдан бері ұстап келген әуедегі басымдығын қайта иеленді. Соғыстың қалған бөлігіндегі әуе шайқастарындағы шығындар енді бір жақты болған жоқ. Шындығында, бұл немістердің соғыс аяқталғанға дейін әуеде нақты басымдыққа ие болған соңғы мүмкіндігі болды – әрине, одақтастардың әуедегі үстемдігінің деңгейі өзгеріп отырды, бірақ 1918 жылдың қыркүйегіндегі соңғы күш салу одақтастардың одан да көп шығындарына әкелді.