Кіріспе

Ұлыбританияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ұшқыш асасы (1892-1979)

Эскадрон командирі Кристофер Дрейпер (15 сәуір 1892 – 16 қаңтар 1979), Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ағылшын ұшқыш асасы болған. Көпірлердің астынан ұшуға құштарлығы оған "Жаңылған майор" деген лақап атты әкелді. Соғыстан кейін ол каскадер-ұшқыш және актер ретінде киножұлдызына айналды. 1930 жылдары ол қысқа мерзімге британдық құпия агенті ретінде жұмыс істеді, сонымен қатар нацистік Германияға қарсы қос агент ретінде де қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыста ол қайтадан Әскери-теңіз күштеріне қосылды. Ұшқыш мансабында ол 73 түрлі ұшақта 17 000 сағаттан астам ұшқан.

Ерте өмір

Кристофер Дрейпер Англияның Чешир графтығындағы Вирал өңіріндегі Бебингтон қаласында бес ұл мен екі қызды отбасында дүниеге келді. 1909 жылдың шілдесінде Луи Блерио Англия арнасынан ұшқанда ол ұшуға қызығушылық танытты. Ұшқыштарды даярлауға қажетті 75 фунт стерлинг төлей алмаған Дрейпер өзінің жергілікті депутаты, оның әкесімен таныс Джозеф Хоултқа хат жазды. Хоулт Дрейперге 210 фунт стерлинг сыйлық ретінде берді, бірақ бұл сыйлық туралы ешкімге айтпауға уәде алуға талап етті. 1913 жылдың 9 қазанында, барлығы 3 сағат 15 минут ұшу тәжірибесімен, ол Грэйм Уайт ұшқыштар мектебіндегі Хендон әуежайында Грэйм Уайт бипланымен ұшқаннан кейін Royal Aero Club Aviator's Certificate No. 646 сертификатын алды. Ұшумен айналысу үшін жұмыс іздеп жүргенде, әскери қызметтегі туысынан Корольдік теңіз күштерінің Aviator's Certificate сертификаты бар ұшқыштарға қысқа мерзімді қызметке қабылдайтынын естіді. Медициналық тексеруден өткеннен кейін Дрейпер 1914 жылдың 27 қаңтарында Корольдік теңіз әуе күштеріне қосылды және RNR-дің сынақ лейтенанты болып тағайындалды. 1914 жылдың қаңтар-сәуір айларында Орталық ұшқыштар мектебінің бесінші курсын бітірді. Курста Хью Доудинг пен Уилфрид Фримен де оқыды, ал оқытушылардың арасында Джон Тремейн Бэбингтон мен Джон Салмонд болды – бәрі де кейіннен әуе маршалдары болды. Курсты аяқтағаннан кейін Дрейпер командир Чарльз Рамни Самсонның басшылығымен Истчерчтегі Корольдік теңіз әуе станциясына тағайындалды. Маусым айында ұшу лейтенанты болып жоғарылатылды, ал 20 шілдеде ол Спитхедтегі теңіз парадында ұшқан тоғыз ұшқыштардың бірі болды, бұл әуе кемелерін қамтитын алғашқы парад болды. Соғыстың алғашқы жылдарын Ньюкасл мен Шотландияда Отанды қорғауға арнаған Дрейпер Дэнди маңындағы Тей көпірінің бір тірегінен астынан су ұшағымен ұшып, қауіп-қатерге толы тәжірибелерге бейімділігін көрсетті. Дрейпер Дундиде орналасқанда, оған Сент-Эндрю гольф алаңының жасыл алаңына ұшақ қондыруға бұйрық берілді. Ол гольф клубының алдында тоқтады. 1915 жылдың 28 маусымында ол ұшқыштар командирі болып тағайындалды.

Корольдік әскери-әуе қызметі

1916 жылдың ортасында ол Францияға баруға дайындалып жатқан 3-теңіз қанатына тағайындалды. Жаңа Sopwith 1½ Strutter ұшағын алып жатқанда, Дрейпер Бруклендтегі Sopwith ангарларының артындағы жарыс жолының үстінен өтетін көпірдің астынан ұшты. Сопвиттің 1½ Strutter ұшағымен 3-теңіз қанатында ұшқанда, ол Германияның өнеркәсіптік нысаналарына қарсы алғашқы стратегиялық бомбалау миссияларын орындау кезінде өзінің алғашқы төрт жеңісін қосқан. 1917 жылы ол 6-теңіз эскадрильясымен бірге Nieuport ұшақтарында ұшып, екі жеңіске жетті. 1917 жылдың 6 маусымында оның ұшағы Jasta 5-ке қарсы шайқаста зардап шекті, Дрейпер сол кезде 34 жеңіске жеткен көрнекті неміс ұшқышы лейтенант Вернер Воссты жеңіл жарақаттап, оның Albatros D. III ұшағын жерге қондыруға мәжбүр етті. Дрейпердің командирімен болған қызу даудан кейін, ол көп ұзамай Англияға қайтарылды. 1917 жылдың күзінде ол 8-теңіз эскадрильясымен қайтадан соғысқа қатысты, онда тағы үш жеңіске жетті. 1917 жылдың қазан айында Дрейпер 8-теңіз эскадрильясының командирі болды. Қазіргі уақытта RNAS және RFC эскадрильяларының көпшілігі сияқты, бұл бөлімшеде британдықтар, австралиялықтар (оның ішінде жетекші австралиялық ұшқыш Роберт А. Литтл), канадалықтар және кем дегенде бір америкалық болды. Соғыс аяқталған кезде бұл эскадрильяда 25 аса ұшқыш болды. 1917 жылдың 31 желтоқсанында ол эскадрилья командирі болып тағайындалды. 1918 жылдың наурыз айында эскадрилья RAF Walmer-ге жіберілді, ал 30 наурызда RNAS және RFC бірігіп RAF құрамына енгенге бір күн бұрын Францияға аттанды. Кейінірек Дрейпер: «Бұл қандай өзгеріс, мен эскадрилья ешқашан бұрынғысымен бірдей болмайды деп ойлаймын» деді. 1918 жылдың көктеміндегі Людендорф шабуылы кезінде неміс армиясының бастапқы жетістігі мен жылдам ілгерілеуі салдарынан Дрейпер 8-теңіз эскадрильясының 16 ұшағын жауға түспеу үшін өртеп жіберуге бұйрық берді.

Корольдік әуе күштері

1918 жылдың 1 сәуірінде 8-ші теңіз эскадрильясы RNAS және Корольдік ұшу корпусы бірігіп, Корольдік әуе күштері құрылғанда No. 208 эскадрилья RAF болып қайта аталды. Дрейпер жаңа көк түсті RAF формасын киюден бас тартты және бұрынғы теңізшілердің қара формасын кие берді. 1918 жылдың 13 қазанында ол зениттік оқтан жарақат алды. Бір күні таңертең, майданға ұшып бара жатқанда Дрейпер көптеген әскерлердің көз алдында көпірдің астынан өтіп кетті. Әскерлер оған шулы қолдау көрсеткендіктен, Дрейпер мүмкіндігі болған сайын бұл тәсілді қайталап орындады. Осының нәтижесінде ол "Жаңғыртқыш майор" деген лақап атын алды. (RAF алғашқы күндері армия шендерін пайдаланды.) Соғыстағы қызметі үшін 1918 жылдың сәуір айында "Еңбегі үшін айрықша белгі" орденімен және 1919 жылдың тамыз айында француздық "Кроу де Гер" медалімен марапатталды.

Каскадерлық және кино ұшу

Соғыстан кейін Дрейпер қолданылған автомобиль сатушы болып жұмыс істеді. Бұл кәсібі сәтсіз аяқталып, ол қайтадан авиацияға оралды. 1919 жылғы сәуірде ол Британдық әуе тасымалы компаниясының бас сынақ ұшқышы болды, олардың F.K.26 ұшағының алғашқы рейсін жүзеге асырды. Бұл жолаушыларды тасымалдауға арналған алғашқы ұшақ болды. Дрейпер 1920 жылғы 23 наурызда Хендон қаласынан BAT Bantam ұшағын сынап ұшырғанда апатқа ұшырап, мұғажар болды. Компания тарағаннан кейін Дрейпер әуе маршалы Хью Тренчардтан қабылдау сұрады және 1920 жылғы 27 қыркүйекте эскадрилья жетекшісі лауазымына қысқа мерзімді қызметке тағайындалды. Орталық ұшу мектебіне бекітілген ол 1921 жылғы шілдеде өткен әуе парадында RAF акробатикалық командасын жетектеді, содан кейін 6 қазанда отставкаға шықты. RAF-тен кеткеннен кейін ол әуе шоуларында және фильмдерде трюктер орындаушы ұшқыш ретінде жұмыс істеді. 1930 жылы жұмыссыз және қаражаты қалмаған ол өзінің танымалдылығын арттыру және үкіметтің соғыс ардагерлеріне қатысты саясатына наразылық білдіру үшін әуеде жарнамалық акция өткізуге шешім қабылдады. Puss Moth ұшағын қарыздап алып, ол Темза өзеніндегі Лондонның 14 көпірінің астынан ұшуға бел буды. Құнсыз ауа райы салдарынан ол тек екі көпірдің астынан ғана өте алды. Бұл оқиға фильмге түсіріліп, "Жаңылған майорға" қажетті даңқ әкелді. Дрейпердің фильмдердегі трюктер орындаушы ұшқыш ретіндегі жұмысы оны актерлік мансапқа бастады. Бір метр сексен сантиметр бойы бар, денесі мықты және классикалық бейнесімен ол фотогениялық болды. Ол көптеген театрлық қойылымдарда және бірнеше фильмдерде "Джордж Мэннинг" рөлінде ойнады. 1935 жылғы "Қарғысқа ұшырағандардың патшасы" фильмінде ол ұшқыш рөлін сомдады.

Шымкенттік шұғыл әрекет

1932 жылы Дрейпер Германияның "Әуе асқандарының туры" шарасына қатысуға шақырылды. Көптеген елдерден келген асқан ұшқыштар қатысты. Ол түрлі неміс асқандарымен танысты (неміс асқандарының бірі, майор Эдуард Риттер фон Шлейхпен жақын дос болды). Сонымен қатар ол Адольф Гитлермен де кездесті. Осы кездесудің нәтижесінде және Дрейпердің британ үкіметінің ветерандарға қатысты саясатын ұзақ жылдар бойы сынағандығы үшін, нацистік партия оны потенциалды жақтас деп санады. Англияға оралғаннан кейін ол немістерге тыңшылық ету ұсынысын алды. Ол келісіп, бірден MI6-ға хабарлады. MI6 оны нацистерге жалған ақпарат жеткізу үшін қос агент ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Бұл жағдай шамамен төрт жылға созылды, содан кейін немістер Дрейпердің хабарларына жауап беруді тоқтатты.

Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі жылдар

1939 жылы Дрейпер Корольдік теңіз-жағалау резервіне қосылды және Тринидадқа барар алдында Фордта қару-жарақ офицерінің көмекшісі болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыста, 47 жасқа толғанға қарамастан, ол 1943 жылы Шотландия мен Алтын жағалауда қызмет етті, содан кейін Фритаундағы 777-эскадрильяға командир болып тағайындалды. Олар Супермарйн Уолрус, Боултон Пол Дефаянт және Фейри Свордфиш ұшақтарында суасты қайықтарына қарсы миссияларды орындады. Соғыстан кейін Дрейпер актерлік өнер мен дүкен иелігі сияқты түрлі қызметтерге қайта оралды. 1950 жылдары ол үкіметтің ардагерлерге қатысты әрекеттеріне наразы болды. 1953 жылдың 5 мамырында ол бұрынғы наразылығын қайталады, Темза көпірлерінің астынан ұшты. Бұл жолы ол жалға алған, 100 а.к. қуаттылықтағы Австр монопланымен 18 көпірдің 15-інен өтті. Бұл керемет трюк болды, өйткені көпір аркаларының биіктігі бар болғаны 40-50 фут болатын, ал Дрейпер 90 миль/сағ жылдамдықпен ұшып, кемеден жалтап өтті. Жаңалықтарда хабарланғандай, ол назар аудару және жұмыс ұсыныстарын алу мақсатында осы трюкті жасады. Ол тұтқындалып, қалалық аймақта тым төмен ұшқандығы айыпталды және сот шығындары 10 гинеяға бағаланды. Оның "Ақымақ майор" атты естеліктері 1962 жылы Aero Publishers баспасында жарық көрді. Дрейпер 1979 жылы Лондонның Камден қаласында қайтыс болды.