Кіріспе
Дейзи Мей Бейтс, CBE (нағыз аты Маргарет Мей О'Двайер; 16 қазан 1859 – 18 сәуір 1951) – аборигендермен жұмыс істегені үшін танымал ирланд-австралиялық журналист, әлеуметтік жұмыскер және өздігінен білім алған антрополог. Ол Батыс және Оңтүстік Австралиядағы бірнеше абориген тайпалары арасында зерттеу жұмыстарын жүргізді. Бейтс өмірі бойы Австралия аборигендерінің мәдениеті мен қоғамын зерттеді және Австралия аборигендерінің мәдениетін егжей-тегжейлі зерттеген алғашқы антрополог болды. Нгааньятжарра және Нгаатжарра тайпаларының кейбіреулері Бейтсті құрметпен "Каббарли" ("әже") деп атады. 1970 жылдары Ялатада оны "маму" деп атады, яғни әруақ немесе шайтан, сондай-ақ "Оолдеадағы шал әйел" деп те атады.
Daisy May Bates, CBE (born Margaret May O'Dwyer; 16 October 1859 – 18 April 1951) was an Irish Australian journalist, welfare worker and self taught anthropologist who conducted fieldwork amongst several Indigenous nations in western and southern Australia. Bates was a lifelong student of Australian Aboriginal culture and society and was the first anthropologist to carry out a detailed study of Australian Aboriginal culture. Some of the Ngaanyatjarra and Ngaatjatjarra people referred to Bates by the courtesy name Kabbarli "grandmother." In the 1970's in Yalata, she was referred to as mamu, meaning ghost or devil, and as "that poor old lady at Ooldea".
Ерте өмір
Оның өлімінен көп уақыт өткен соң ғана оның ерте өмірі туралы мәліметтер пайда болды, тіпті жақындағы өмірбаяндар да оның өмірі мен еңбегі туралы айтқандарында келіспейді. Дейзи 1859 жылы Ирландияның Типперри қаласында, британдық үкімділік астында дүниеге келді. Оның алты бауыры болған, соның ішінде "Франсис" есімді егіз інісі де бар еді. Франсис және тағы бір бауыры Джо жас кезінде қайтыс болды (Франсис туылғаннан кейін екі аптада қайтыс болды). Оның Лондондағы өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол сол жерде кеме және фабрика иесінің бай ұлы Эрнест Бэглхольмен алғаш рет танысты. Дейзи Эрнестке әйел ретінде таңдалмады, өйткені ол инженердің қызы, "Мисс Джесси Роуз", және Роуз руының ұрпағымен үйленуге келісім шарт жасалған еді. Содан кейін Дейзи қызметінен босатылған болуы мүмкін. Ыдырап, жаңа өмір бастағысы келгендіктен, Дейзи Австралияға эмиграциялауды жоспарлады. Шамамен бір айдан кейін Дейзи Моранттың дін қызметкеріне де, зергерге де ақы төлемегенін, сондай-ақ бірнеше шошқа мен жабдық ұрлағанын білді. Морант ұрлық үшін бір апта ғана түрмеде отырды (іс тоқтатылды) және одан кейін Дейзи мен Морант ажырасып кетті. Тағы да өзінің жиырма бір жаста екенін мәлімдеді. Оның губернатор Джордж Гиппске қатысы бар екені туралы ешқандай айтылмаған. Двайер Морантқа үйленер алдында.
Jessie Rose', the daughter of an engineer and descendant of the Rose Clan. Daisy seems to have then been dismissed from her position. Likely humiliated and desiring to start anew, Daisy planned to emigrate to Australia. About a month later, Daisy learned that Morant had paid for neither the Reverend nor the jeweller, and that he had stolen several pigs and a saddle. Morant spent only a week in jail for the thefts (the case was dismissed) and shortly afterwards Daisy and Morant separated. Again, claiming to be twenty one years old. No mention of him being related to Governor George Gipps. before Dwyer married Morant.
Англияға оралу: 1894 - 1899 жылдар
1894 жылдың ақпан айында Бейтс Англияға оралып, ұлы Арнольдты католик мектеп-интернатына бітірді және Джекке ол үшін үй салғаннан кейін ғана Австралияға қайтатынын айтты. Ол Англияға ақшасыз келді, бірақ журналист және қоғамдық қайраткер В. Т. Стидке жұмыс таба алды. Күмәнді көзқарастарына қарамастан, ол "Borderlands" психикалық тоқсандық журналында редактордың көмекшісі болып жұмыс істеді. Ол Лондонның белгілі және богемиялық әдеби және саяси ортасында белсенді зияткерлік өмірге енді. 1896 жылы Стидтің жұмысынан кеткеннен кейін, 1899 жылға дейін ол өзін қалай асырағанын анықтау қиын. Сол жылы Джек Батыс Австралияда жер іздеп жүргенін жазғаннан кейін, ол сол жаққа жол тартты. Сонымен қатар, сол жылы "The Times" газетінде Батыс Австралиялықтардың аборигендерге жасаған қатыгездігі туралы жарияланған хат оны қызықтырды. Бейтс Австралияға қайтуға дайындалып жатқанда, "The Times" газетіне хабарласып, айыптауларды тергеп, нәтижелерін оларға жеткізуге дайын екенін ұсынды. Оның ұсынысы қабылданды және ол 1899 жылдың тамызында Австралияға қайтып келді.
Австралия аборигендерімен қарым-қатынас
Бейтс Австралия аборигендеріне олардың өзіндік мәдениеттері үшін қызығушылық танытты. Алан Мурхед жазған кітабының алғы сөзінде ол былай деді: "Менің білуімше, ол Австралия аборигендеріне ештеңе үйретуге немесе оларды қандай да бір дінге көндіруге тырыспады. Ол олардың өздерінің жолымен қалып, соңғы күндерін бейбітшілікте өткізуін қалады". Мурхед сондай-ақ: "Ол антрополог емес еді, бірақ ол оларды өмір сүрген ешбір адамнан жақсы білді; және ол оларды өзіне ғана емес, бізге де қызықты етті". Барлығында, Бейтс өмірінің 40 жылын аборигендердің өмірін, тарихын, мәдениетін, рәсімдерін, сенімдерін және әдет-ғұрыптарын зерттеуге арнады. Ол Батыс Австралиядан Нулларбор жазығының шеттеріне дейін, соның ішінде Оңтүстік Австралиядағы Оолдеаға дейін шағын елді мекендерде шатырда тұрып, осы тақырыпты зерттеді және жазды. Ол өмір бойы Эдвард дәуірінің сәніне қатаң ұмтылуымен белгілі болды, оның ішінде бұталарға, қолғаптарға және бүркенішке киініп жүрді. Бейтс лагерьлер құрып, көшпелі аборигендерді тамақтандырып, киіндіріп, емдеді, қарттардың қажеттіліктерін өзінің табысынан қаржыландырды. Ол тіпті қарт күнінде де тапанша тасыған және полиция қызметкерлерін "өзінің" аборигендерін қорлап ұстағанда оларды қорқытуға дайын болғандығы айтылады. Еуропалықтардың жерлерін басып алуы мен мәдениетіне тигізген әсерінен аборигендердің күйзелісін ескере отырып, Бейтс олардың жоғалып бара жатқан халық екеніне сенді. Ол өзінің миссиясы олар жоғалудан бұрын олар туралы мүмкіндігінше көп мәлімет жинау деп ойлады. 1921 жылы "Санди Таймс" (Перт) газетінде Бейтс аборигендердің Орталық Австралия резерватынан қоныстанған аймақтарға көшіп кетуіне, қақтығыстар мен нәсілдер аралық одақтарға жол бермеу үшін "әйелдер патрулін" құруды ұсынды. Кейіннен ол азаматтық құқықтар қозғалысының желісі Уильям Харрис, аборигеннің, оларды бөлек ұстау әрекетіне қатысты сынға жауап берді. Ол жартылай аборигендердің, араласқан нәсілдің адамдары Австралия қоғамы үшін пайдалы болуы мүмкін екенін айтты. Бірақ Бейтс былай деп жазды: "Жартылай кандылар туралы айтатын болсақ, оларды қаншалықты ерте ұстап, тәрбиелеуге болатынына қарамастан, өте сирек жағдайларда, жақсы жартылай канды – өлгені ғана".
Батыс Австралия
Ол оралғанда, аборигендермен жұмыс істеген және олардың жағдайы туралы түсінік берген Рим-католик діни қызметкері Диан Мартелли әкесімен кездесті. Ол Перт қаласында ұлына интернат пен үй тауып, қартайғанда ақшасын мүлікке салды. Ол жазба кітаптары мен басқа да керек-жарақтарын сатып алып, аборигендер мен ақ адамдардың қоныстануының әсері туралы ақпарат жинау үшін штаттың шалғайдағы солтүстік-батысына кетті. Ол Географиялық қоғамның журналдарына, жергілікті газеттерге және The Times газетіне Порт-Хедленд және басқа да аймақтардағы жағдай туралы мақалалар жазды. Ол өмірін Батыс және Оңтүстік Австралиядағы аборигендердің өмірі мен әл-ауқатына арнады. Брум маңындағы Бигл-Бей миссиясында орналасқан Бейтс, отыз алты жасында өзінің өмірлік ісіне кірісті. Оның аборигендер мәдениетін зерттеуге арналған алғашқы әрекеттерінің бірі болып табылатын есебі Journal of Agriculture журналында, кейіннен Австралия мен шетелдегі антропологиялық және географиялық қоғамдарда жарияланды. Миссионерлік қызметте жүріп, ол жергілікті диалекттердің сөздігін құрастырды. Онда екі мыңға жуық сөз бен сөйлем бар еді, сондай-ақ ол аңыздар мен мифтер туралы жазбалар қосты. 1902 жылдың сәуір айында Бейтс күйеуі мен ұлымен бірге Брумнан Пертке сапарға шықты. Бұл оның мақалалары үшін жақсы материал болды. Алты ай ат үстінде отырып, төрт мың шақырым жол жүріп өткен соң Бейтс некелерінің аяқталғанын білді. 1902 жылы Бейтстен ажырасқаннан кейін, ол қалған өмірінің көп бөлігін Батыс және Оңтүстік Австралияның шөлді аймақтарында өткізді. Ол жерде ол алыстағы абориген тайпаларын зерттеп, олармен жұмыс істеді. Олар еуропалықтардың қоныстануына және жаңа жұқпалы аурулардың таралуына байланысты жоғары өлім-жітімге тап болды, оларға қарсы иммунитеті болмады. Сонымен қатар, олардың қоғамдары заманауи технология мен батыс мәдениетіне бейімделуге мәжбүр болғандықтан бұзылды. 1904 жылы Батыс Австралияның бас тіркеушісі Малкольм Фрейзер оны аборигендердің әдет-ғұрыптарын, тілдерін және диалекттерін зерттеуге тағайындады. Ол осы жобада жеті жылға жуық жұмыс істеді, деректерді жинап, ұйымдастырды. Оның көптеген еңбектері Географиялық және Корольдік қоғамның кездесулерінде оқылды. 1910-11 жылдары ол антрополог Альфред Рэдклифф Браунды, кейіннен профессор, және жазушы және биолог Э. Л. Грант Уотсонды Батыс Австралияның некеге тұру дәстүрлерін зерттеу үшін Кембридж этнологиялық экспедициясына ертіп барды. Ол аборигендердің "Саяхатшы қорғаушысы" болып тағайындалды, оған арнайы комиссия тағайындалды. Ол аборигендердің барлық жағдайлары мен проблемаларын, мысалы, станциялардағы жұмыспен қамту, қамқорлық және қалалар мен кен өндіру лагерьлеріндегі аборигендер мен жартылай канды әйелдердің моральдық жағдайы туралы сұраныс білдірді. Кейін Бейтс экспедиция туралы жазған қолжазба есебін жібергеннен кейін Рэдклифф Браунмен қақтығысқа түсті. Бірақ ол оны көп жыл бойы қайтарған жоқ. Ол оны сынап, көптеген сын пікірлер жазды. Бір симпозиумда Бейтс Рэдклифф Браунды өзінің еңбегін ұрлаған деп айыптады. Ол Рэдклифф Браунның баяндамасын ұсынғаннан кейін сөйлеуі керек еді, бірақ ол орнынан тұрып, оның жұмысын таныстыруына ғана мақтау айтты және өзінің орнына қайта оралды.
19121933 жылдар
1912 жылдан кейін оның Солтүстік территорияның аборигендерін қорғаушы болуға жасаған өтініші жынысына байланысты қабылданбады. Бейтс өз жұмысын тәуелсіз түрде жалғастырып, оны мал шаруашылығын сату арқылы қаржыландырды. Сол жылы ол Евкладада аборигендердің құрметті қорғаушысы болып тағайындалған алғашқы әйел болды. Ол онда он алты жыл тұрды. Бейтс 1914 жылға дейін Евкладада болды, содан кейін Аделаида, Мельбурн және Сиднейге Ғылымды дамыту қауымдастығының ғылым конгресіне қатысу үшін сапарлады. Шөлге қайту алдында ол Аделаидада лекциялар оқыды, бұл бірнеше әйелдер ұйымдарының қызығушылығын оятып, олардың назарын аударды. Ол Оолдеада болған жылдары өз жұмысын мүлкін сату арқылы қаржыландырды. Кірісін арттыру үшін ол газеттер мен журналдарға көптеген мақалалар жазып, ғылыми қоғамдарға баяндамалар ұсынды. Журналист және жазушы Эрнестин Хилл арқылы Бейтстің еңбектері көпшілікке таныстырылды. Көптеген жариялымдар аборигендер арасындағы жеміс-жидектерді жеу (каннибализм) туралы оның сенсациялық әңгімелеріне баса назар аударды. 1933 жылдың тамызында Ұлыбритания үкіметі Бейтсті Канберраға аборигендер мәселелері бойынша кеңес беруге шақырды. Келесі жылы король Георг V оны Британ империясы орденінің командирі етіп тағайындады. Бейтс оның еңбегін жариялауға көмектескені үшін бұл құрметке көбірек қызығушылық танытты.
Оңтүстік Австралия
Ол Оолдеадан Аделаидаға кетті. Эрнестин Хиллдің көмегімен Бейтс Австралияның жетекші газеттерінде "Менің туғандастарым және мен" деген тақырыпта мақалалар сериясын жариялады. Жетпіс бір жасында да ол күн сайын The Advertiser ғимаратындағы кеңсесіне барып тұрды. Кейіннен Ұлттық үкімет оған аптасына 4 доллар жәрдем төлеп, барлық қағаздары мен жазбаларын ретке келтіруге және жоспарланған қолжазбасын дайындауға көмектесті. Бірақ басқа табысы болмағандықтан, Аделаидада қалу оған тым қымбатқа түсті. Ол Мюррей өзенінің жағасындағы Пайап ауылына көшіп, шатырын тігіп, теріп жазу машинасының үстіне орналастырды. 1938 жылы ол "Аборигендердің жоғалуы" деген кітабын жариялады, онда каннибализм мен нәресте өлтіру салты болғанын айтты. Бұл оның кітабына үлкен қызығушылық тудырды.
Соңғы жылдары: 1941-1951 жылдар
1941 жылы Бейтс Оолдеяның шығысында орналасқан Уинбрин Сайдингте шатырлық өміріне қайта оралды. Ол 1945 жылға дейін ара-тұра сол жерде тұрды, содан кейін денсаулығына байланысты Аделаидаға оралды. 1948 жылы ол Австралия армиясы арқылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда қызмет еткен ұлы Арнольд Бейтспен байланысуға тырысты. Кейін, 1949 жылы ол оған жете алу үшін Австралияның Зейнеткерлер мен әскерилер лигасы (RSL) арқылы Әскермен қайта байланысқа түсті. Арнольд Жаңа Зеландияда тұрды, бірақ анасымен байланыс жасаудан бас тартты. Бейтс 1951 жылдың 18 сәуірінде 91 жасында қайтыс болды. Ол Аделаиданың Солтүстік жол зиратында жерленді.
Тану және мүшелік
Бейтс Корольдік географиялық қоғамның (Мельбурн) мүшесі болып сайланды. 1907 жылы ол Австралия Корольдік антропологиялық қоғамының феллосы (F. R. A. S.) болып сайланды. Ол Ұлыбритания және Ирландия Корольдік антропологиялық институтының құрметті корреспондент мүшесі болып тағайындалды. 1934 жылы ол Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды.
Цифрлық деректер қоры
Австралияның Ұлттық кітапханасы мен Мельбурн университетінің бірлескен интернет-жобасы Бейтстің 1900 жылдардағы көптеген сөз тізімдерін цифрландырып, түсіріп алуға бағытталған. Жобаны Ник Тибергер үйлестіреді, Бейтс құжаттарының XII бөлімінен алынған барлық микрофильмделген суреттерді цифрландыруды жүзеге асыруды қамтамасыз етеді. Бұл, әсіресе Батыс Австралия тілдерін, сондай-ақ Солтүстік территория мен Оңтүстік Австралиядағы кейбір тілдерді зерттеушілер үшін құнды дереккөз болуы мүмкін.
Танымал мәдениетте
Марджори Гвинн 1941 жылы Бейтстің портретін салған, онда ол кеңседе отырып, хаттарды сұрыптап отырған күйде бейнеленген. Бүгінде бұл портрет Оңтүстік Австралия өнер галереясында ілінген. Сидни Ноланның 1950 жылғы «Оолдеадағы Дейзи Бейтс» картинасында Бейтс шөлейтті дала пейзажында тұр. Оны Австралия Ұлттық галереясы сатып алған. Оның өмірінен алынған оқиға Маргарет Сазерлендтің «Жас Кабарли» камералық операсының (1964) сюжетіне негіз болды. Хореограф Маргарет Барр Бейтсті екі би драмасында бейнелеген: «Колониялық портреттер» (1957) және «CBE ордені бар әйелдің портреті» (1971). 1972 жылы ABC телеарнасы Джеймс Тюлип жазған, Роберт Алнут продюсерлік еткен, Гай Грей Смит сурет салған, Маргарет Барр хореографиялық қойылымдар салған және оқыған, Кристин Каллен би билеген, Диана Блом музыкасын жазған, Лаурис Элмс орындаған «Дейзи Бейтс» төрт бөлімдік телесериалын көрсетті. Оның аборигендермен байланысы Сьюзан Доротея Уайттың 1983 жылғы «Кабарлидің арбағы» литографиясының негізі болды.