Кіріспе

Жергілікті австралиялық балалар күштеп ақ австралиялық қоғамға сіңірілді.

Ұрланған Ұрпақтар (сондай-ақ, Ұрланған Балалар деп те аталады) – австралиялық аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының ұрпақтары, оларды Австралияның федералды және штаттық органдары мен шіркеу миссиялары өздерінің парламенттерінің заңдарымен отбасыларынан алып тастады. "Жартылай нәсілді" деп аталатын балаларды алып тастау шамамен 1905-1967 жылдар аралығында жүргізілді, бірақ кейбір аймақтарда аралас нәсілді балаларды 1970 жылдарға дейін де алып жатты. Ресми үкіметтік бағалаулар бойынша, 1910-1970 жылдар аралығында белгілі бір аймақтардағы әрбір оннан бірден үшке дейінгі жергілікті австралиялық балалар күштеп отбасыларынан және қауымдастықтарынан алынды.

Балаларды әкету саясатының пайда болуы

XIX ғасырдың және XX ғасырдың басындағы көптеген замандас құжаттары аралас нәсілді абориген балаларын аналарынан алу саясаты абориген халқының жойылуы мүмкін деген тұжырымға байланысты болғанын көрсетеді. Еуропалықтармен қарым-қатынас басталғаннан кейін халқының қатты азаюын ескере отырып, олар толыққанды тайпалық аборигендердің өзін-өзі қамтамасыз ете алмайтынына және құрып кетуге бейім екеніне сенді. Батыс Австралиядағы аборигендердің бас қорғаушысы А.О. Невилл және басқалар 1930 жылға дейін аралас нәсілді балаларды еуропалық қоғамда жұмыс істеуге баулуға болады, ал келер ұрпақтар еуропалықтармен үйленеді және қоғамға ассимиляцияланады деп мәлімдеді. Кейбір австралиялық еуропалықтар аралас текті балалардың көбеюін ("жартылай кандылар", "араластар", "квадрон" және "окторон" деп аталатын) қарастырды. Солтүстік территорияның аборигендердің бас қорғаушысы доктор Сесил Кук "жартылай кандыларды толыққанды азаматқа айналдыру үшін барлық қажетті шаралар қолданылуы керек" деп мәлімдеді.

Ұрпақтардың арасындағы әсері

Австралияның денсаулық сақтау және әл-ауқат институтының (AIHW) 2019 жылғы зерттеуі, ұрланған ұрпақтың мүшелері бар отбасыларда өмір сүретін балалардың "қатардағы теріс салдарларға" ұшырау мүмкіндігі жоғары екенін көрсетті, оның ішінде нашар денсаулық, әсіресе психикалық денсаулық, мектепке бармау және кедейлікте өмір сүру. Ұрланған ұрпақтың өкілдері арасында үдемелі мазасыздық, депрессия, ПТСР және өзіне-өзі қол жұмсау жағдайлары, сондай-ақ алкогольге тәуелділік жиі кездеседі, бұл тұрақсыз ата-аналық және отбасылық ахуалға алып келеді.

Жаңа Оңтүстік Уэльс

Өтемақы талаптары бойынша NSW Жоғарғы Сотының апелляциялық соты «Уильямс пен Министрдің жер құқығы туралы 1983 жылғы Заңы» және Жаңа Оңтүстік Уэльс ісі [2000] NSWCA 255, сондай-ақ Австралия Федералды соты «Кубильо мен Австралия Одақтастығы» ісі [2000] FCA 1084 бойынша отырыс өткізді. «Уильямс» ісінде жеке адам (талапкерлер тобы емес) 1909 жылғы аборигендердің әл-ауқаты заңының 7(2) тармағына сәйкес, туылғаннан кейін бірден аборигендердің әл-ауқаты кеңесінің бақылауына берілгендігіне байланысты салдарынан туындаған шалақылықпен өтемақы талаптарын қойды. Ол кеңес тарапынан Новра қаласының жанындағы Бомадеридегі аборигендер балалар үйіне жіберілді. Алғашқы сот судьясы қамқорлық міндеттемесі болмағанын, демек, шалақылыққа байланысты талап арыз қанағаттандырыла алмайтынын анықтады. Бұл шешім 2000 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының апелляциялық сотымен бекітілді. NSW соттарындағы іс жүргізу мерзімінің шектелуіне қатысты мәселе бойынша апелляциялық сот, Studert J-дің шешімін кері қайтара отырып, 1969 жылғы шектеулер заңының 60G-бабына сәйкес, әділетсіз емес талаптардың ескіру мерзімін шамамен үш он жылға ұзартты («Уильямс пен Министрге қарсы», жер құқығы туралы 1983 жылғы заң (1994) 35 NSWLR 497). Австралия Премьер-министрі Кевин Раддтың 2008 жылғы Австралияның аборигендерінен кешірім сұрауының NSW-дегі өтемақы талаптарына заңдық әсері болмайды деп күтілді. Жаңа Оңтүстік Уэльс 2017 жылдың 1 шілдесінен 2022 жылдың 30 маусымына дейін жұмыс істейтін жүйені құрды, бұл оқиғадан зардап шеккендерге өтемақы алуға мүмкіндік берді. Оның қаржыландыруы сондай-ақ емдеу қорын құруға мүмкіндік берді, емдеу орталықтарына, ескерткіштерге және мұражайларға гранттар бөлуге, сондай-ақ «ұрланған ұрпақтардың» мүшелерінің жерлеу шығындарын қаржыландыруға көмектесетін жекелеген қор құрылды. 2017 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльсте 700 мен 1300 аралығында оқиғадан зардап шеккендер болды деп есептелді.

Оңтүстік Австралия

1998 жылдың маусым айында Нгарринджери тайпасының өкілі Брюс Треворроу Оңтүстік Австралия үкіметін бала кезінде ата-анасынан айырылғандығынан келген физикалық және рухани азабы үшін сотқа берді. 2007 жылдың 1 тамызында 50 жасқа толған Треворроу, сот арқылы өтемақы алған «Ұрланған Ұрпақтардың» алғашқы өкілі атанды. 2008 жылдың ақпан айында Оңтүстік Австралия үкіметі бұл шешімге шағымданып, 2010 жылдың наурыз айында шағымы қабылданбады. Алайда, Треворроу шағымдану процесі басталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болды.

Тасмания

2006 жылдың қазан айында Тасмания үкіметі түрлі келісім шараларын қаржыландыру үшін, соның ішінде 2006 жылғы «Абориген балаларының ұрланған ұрпағы туралы» заң бойынша зардап шеккен адамдарға немесе олар тірі болмаса, олардың ұрпақтарына өтемақы төлеу үшін бірнеше қаражат бөлді. Елде алғаш рет 106 адам төлем алуға лайықты деп танылды. Шамамен 12000 адам төлемдер мен бағдарламаларға қол жеткізе алады деп күтілуде. Өтемақы пакеті 2020 жылы Виктория штатының Бірінші Халықтар Ассамблеясының алғашқы отырысында маңызды мәселе ретінде көтерілді, ал Эндрюс бұл мәселенің көптен бері шешілмей келгенін мойындады. Өтінімдерді қабылдау 2022 жылдың 31 наурызында басталады.

"Орланған" сөзін қолдану

Бұл жерде "ұрланған" деген сөз абориген балаларының отбасыларынан күштеп алынып кетілуіне қатысты қолданылады. Ол осы мақсатта 20 ғасырдың басынан бері қолданылып келеді. Мысалы, Патрик МакГарри, Жаңа Оңтүстік Уэльс Парламентінің мүшесі, 1915 жылғы аборигендерді қорғау туралы түзету заңына қарсылық білдірді, ол аборигендерді қорғау кеңесіне себептерді көрсетпестен абориген балаларын ата-аналарынан алуға уәкілеттік берді. МакГарри бұл саясатты "балаларды ата-аналарынан ұрлау" деп сипаттады. 1924 жылы "Аделаида Сан" газетінде былай деп жазылды: "Бірақ жүрек ауыртпалығымен өмір сүрген абориген анасының оқиғасын айтқан соң, бұл сөз орынсыз деп есептелмейтініне сенімдіміз". Көптеген жағдайларда, жергілікті австралиялықтар қорғаушының билігіне беріліп, мемлекеттің қамқорлығына алынды. Қорғау әр жағдай бойынша аборигендерді қорғау кеңесі арқылы жүзеге асырылды; Виктория және Батыс Австралияда бұл кеңестер жартылай нәсілдік заңдар деп аталатын заңдарды қолдануға жауапты болды. Питер Ридтің "Ұрланған Ұрпақтар: Жаңа Оңтүстік Уэльсте абориген балаларын алып тастау, 1883-1969" (1981) басылымынан бері терминнің қолданысы кеңейді, ол осы үкіметтік әрекеттердің тарихын зерттеді. Бұл "Ұрланған Ұрпақтар" туралы хабардарлықты арттырды. Австралияда терминнің қабылдануы 2008 жылы Премьер-министр Кевин Радд бастаған және Австралия Парламентінің екі палатасы бекіткен "Ұрланған Ұрпақтарға" ресми кешірім сұрауымен көрсетілді. Бұған дейін 1997-2001 жылдар аралығында штат және аумақтық үкіметтер кешірім сұраған. Кейбіреулер "Ұрланған Ұрпақтар" терминін қолдануға қарсылық білдірді. Бұрынғы премьер-министр Джон Ховард үкіметтің австралиялық аборигендерден кешірім сұрауы керек деп ойламады. 2000 жылдың сәуір айында аборигендер және Торрес бұғазы аралдарының істері жөніндегі министр Джон Херрон терминнің қолданылуын жоққа шығарды. Терминнің қолданылуын жоққа шығарғандардың қатарында 1971-1972 жылдар аралығында аборигендер істері жөніндегі министр Питер Хоусон және австралиялық аборигендерге қатысты кейбір зұлматтардың шамадан тыс көрсетілгенін және кейбір жағдайларда ойлап табылғанын айтқан тарихшы Кит Виндшатлл болды. Көптеген тарихшылар бұл жоққа шығаруларға қарсы шықты, соның ішінде Виндшатллға қарсы. Антрополог Рон Брантон да куәлік берушілердің айғақтарын тексерусіз немесе айғақтың фактілік негізін сынаусыз өткізілгені үшін іс жүргізуді сынады. "Оларды үйге қайтару" есебі алып тастау бағдарламалары мен олардың салдары туралы толық мәліметтер берді. Адам құқықтары және тең мүмкіндіктер жөніндегі комиссияның бұрынғы президенті және сауалға комиссар болған сэр Рональд Уилсон: "Осы оқиғалардың сенімділігіне келетін болсақ, сенімділік балалардың өзінен емес, заңдары, тәжірибесі және саясаты осы мәжбүрлі алып тастауларға мүмкіндік берген үкіметтерден келеді. Бізге барлық штаттық үкіметтер қолдау көрсетті, олар сауалға келді, ең басындағы заңдардан бастап ассимиляция саясаты аяқталғанға дейін, яғни 1970 жылдарға дейін заңдарды баяндайтын файлдарды алып келді. Сонымен қатар, жоғары лауазымды шенеуніктер қатысты. Барлық жағдайда, бұл жоғары лауазымды шенеуніктер осы заңдар мен саясатты қолдануда көп қатыгездік болғанын мойындады". Херрон өзінің пікірлерінен кейбір адамдардың түсінікті ренішін тудырғаны үшін кешірім сұрады, бірақ ол есептің берілген түрінде қалдырудан бас тартты. Тарихшы Питер Рид бұл балаларды "Ұрланған Ұрпақтар" деп атады. Тағы бір тарихшы Роберт Манн бұл терминологияны қорғады, басқалар "Бірінші дүниежүзілік соғыста өмірін жоғалтқан ұрпақ" туралы айтқанда сол кездегі жастардың 50 пайызынан астамын білдірмейді, керісінше, адамдар бұл сөздерді ұжымдық тәжірибе үшін метафора ретінде қолданады. Оның пікірінше, абориген қауымының кейбір мүшелері бұл терминді олардың ұжымдық азаптарын сипаттау үшін қолданады.

Геноцид туралы пікірталас

Саясаткерлер, сарапшылар, тарихи, саяси және құқықтық сарапшылар арасында ұрланған ұрпақтар кезінде орын алған аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының балаларын мәжбүрлеп әкетуді геноцидтік іс-әрекеттер деп дәл сипаттауға бола ма, әсіресе олар БҰҰ-ның геноцид қылмысының алдын алу және жазалау туралы конвенциясының II (e) бабындағы геноцидтің анықтамасына сай келер ме деген талас бар. Бұл мәжбүрлі көшірулер болғаны даусыз, бірақ олардың Австралияның жергілікті халқын жою ниетімен жасалғаны туралы дау бар. Ұрланған ұрпақтарға жауапты адамдар геноцид үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылуы керек пе деген мәселе бойынша да дау бар. Ұлттық аборигендер мен арал тұрғындарының заң қызметі хатшылығының аборигендердің қамауда өліміне қатысты Корольдік комиссиясына ұсынысына жауап ретінде комиссар Джонстон Австралия үкіметтерінің ұрланған ұрпақтарға қатысты саясаты мен практикасы Конвенцияны бұзғанын қарастырды, бірақ "Конвенцияны түсіндіру немесе оның бұзылғанын шешу менің міндетім емес, әсіресе 1962 жылы қатысты саясат біршама өзгертіліп, 1970 жылы тоқтатылғандықтан". "Оларды үйге қайтару" баяндамасында: "Австралиялықтардың балаларды отбасыларынан әкетуі халықаралық заң бойынша жүйелі нәсілдік кемсітушілік пен геноцидке жатады. Алайда, Австралияның өз еркімен қол қойған келісімдермен бұл заңға тыйым салынғанына қарамастан, ол ұзақ уақыт бойы ресми саясат ретінде қолданыла берді". Алайда, одан кейінгі Крюгерге қарсы Комонвелл ісі бойынша Жоғары Сот судьялары 1918 жылғы аборигендер туралы жарлық Конвенцияда айқындалғандай геноцидке рұқсат бергені туралы талапкерлердің талаптарын қабылдамады және сол кезде Австралияның муниципалды заңы бойынша Конвенцияны іске асыру үшін заң жоқ деп шешті. "Оларды үйге қайтару" баяндамасының бір ұсынысы "Коммунельсті Геноцид туралы конвенцияны толықтай ішкі әсерімен жүзеге асыру үшін заң шығару" болды. Халықаралық құқық бойынша геноцид 1951 жылы Конвенция күшіне енгеннен бері қылмыс болып саналады, Австралия Конституциясының 51-бабы бойынша, ол тек 2002 жылғы Халықаралық қылмыстық сот (Солдан кейінгі түзетулер) туралы заң күшіне енгеннен бері Австралия заңына сәйкес қылмыс болып саналады, сондықтан ұрланған ұрпақтар Австралия заңына сәйкес геноцид деп қарастырыла алмайды, өйткені Заң ретроспективті емес. Австралия үкіметі БҰҰ-ның нәсілдік кемсітушілікті жою жөніндегі комитетіне берген он екінші баяндамасында көшіру саясаты мен бағдарламалары Конвенцияны бұзбайтынын мәлімдеді. 1997 жылы Австралияның адам құқықтары мен тең мүмкіндіктер комиссиясының президенті, аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының балаларын отбасыларынан ажырату туралы ұлттық тергеудің комиссары және оларды үйге әкелу туралы баяндаманың авторларының бірі сэр Рональд Уилсон ұрланған ұрпақтарға әкелген саясат геноцидке ұмтылу болып табылады деп мәлімдеді: "Бұл геноцидке ұмтылу болды. Олар аборигендер жойылып кетеді деп ойлады". Манн үкіметтік бюрократтардың, мысалы, А. О. Невиллдің аралас нәсілді балаларды ақ нәсілділерге "түсті асылдандыру" арқылы сіңіру туралы пікірлері, сондықтан ақыр соңында толық қандылардың "оны ұмытылуына" әкеліп соқты, 1930 жылдардағы нацистік Германиядағы нацистердің нәсілдік көзқарастарына қатты ұқсастықты білдіреді деп айтады. Манн "геноцид" термині ағылшын тіліне әлі енбегенімен, Невиллдің және басқалардың саясатын кейбір замандастары "өлу" немесе "өсіру" саясаты деп атаған, бұл олардың ұсынған ниетіне нұсқаған. Сондай-ақ, ол "академиктердің" "Оларды үйге қайтару" баяндамасының авторлары австралиялық билік жергілікті балаларды отбасыларынан алып тастау арқылы геноцид жасады деп айтуы қате екенін мойындайды. Әлеуметтік ассимиляция ешқашан геноцидпен тең деп қарастырылмаған. Тарихшы Пол Бартроп жалпы австралиялық отарлау тарихын сипаттау үшін геноцид сөзін қолдануды қабылдамаса да, ол ұрланған ұрпақтарды сипаттауға қатысты деп санайды. Бартроп пен АҚШ ғалымы Сэмюэл Тоттен бірге "Геноцид сөздігі" деп аталатын сөздік жазды, оның австралиялық жазбасын Бартроп жазды. Ол геноцид терминін қолдану үшін 1948 жылғы БҰҰ-ның геноцид қылмысының алдын алу және жазалау туралы конвенциясын эталон ретінде қолданғанын айтты, ол "Оларды үйге қайтару" баяндамасында да келтірілген. 2006 жылы австралиялық тарихшы Патрик Вольф жазды: геноцидтің анықтамалық өзегінен мысал алу үшін, Австралиядағы талқылауларда салыстырмалы түрде назардан тыс қалған сияқты, БҰҰ геноцид туралы конвенциясының II (d) бабы, топтың ішінде тууды болдырмауға бағытталған шараларды жүргізуді геноцид құрайтын әрекеттердің қатарына қосады (егер олар мақсатты топты толығымен немесе ішінара жою ниетімен жасалса). Австралиялықтардың абориген балаларын ұрлау практикасы, егер оның "сәттілігіне" қол жеткізілсе, екінші буын ұрпақтары баланың/ата-анасы бастапқыда ұрланған топтан өзге топқа тууына әкелетін жағдайға түсіреді, соғыстан кейінгі Австралияда геноцид жасалғанына жетерлік дәлел бар, тек II (d) бабы бойынша. 2008 жылы австралиялық тарихшы Инга Клендиннен геноцид термині "ниет мәселесіне" байланысты екенін айтты: "Көптеген қырғындық оқиғаларда, геноцид деп аталатын оқиғаларда, олардың қасақана және ниетті болғанына күмән жоқ. Одан ары қарай, бәрі өте тұманды болып кетеді". Бұл эпизодта Боб Рэндалл да көзге түсті. Ол Yankunytjatjara халқының қарт адамы және Улурудың тіркелген иелерінің бірі. Ол бала кезінде анасынан алынып, 20 жасқа дейін үкіметтік резервацияда тұрды және ағаш шебер, малшы және крокодил аулаушысы сияқты түрлі жұмыстарда жұмыс істеді. Ол Аделаида қауымдастық колледжін құруға көмектесті және аборигендер мәдениеті бойынша лекция оқыды. Ол Солтүстік Австралия заңдық көмек қызметінің директоры қызметін атқарды және Австралия Ұлттық университетінде, Канберра университетінде және Уолонгонг университетінде аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының орталықтарын құрды. 1998 жылғы SBS телеарнасының "Бірінші австралиялықтар" атты деректік телесериясының 5-эпизоды "Денсаулыққа зиянды үкіметтік эксперимент" ұрланған ұрпақтар туралы Батыс Австралиядағы оқиғаларды қамтиды.

Ұзын фильмдер мен теледрамалар

Австралиялық фильм "Теріге қарсы қоршау" (2002), Филипп Нойс режиссерлік еткен, Дорис Пилкингтон Гаримараның "Теріге қарсы қоршауды Еске түсіру" кітабының сюжетіне негізделген. Фильм автордың анасы және Перттен солтүстікке қарай орналасқан Мур өзенінің аборигендер қонысынан қашқан екі аралас нәсілді абориген қызының тағдырына арналған, олар өз абориген отбасыларына қайтып оралған. Кейіннен ABC телеарнасына берген сұхбатында Дорис 1931 жылы үш немесе төрт жасында анасынан айырылғанын және содан кейін қоныста тәрбиеленгенін еске алды. Ол 25 жасқа толғанға дейін анасымен қайта қосылмады, барлық сол жылдар бойы анасы оны тастап кеткенін ойлады. Екі әйел кездескен кезде Дорис өз ана тілінде сөйлей алмай, ал абориген мәдениетін жамандық деп қарауға үйретілген еді. Баз Лурманның 2008 жылғы "Австралия" фильмі, Николь Кидман мен Хью Джекманның қатысуымен, "Ұрланған Ұрпақтар" тақырыбын қамтиды.

Сахна

Stolen (1998) – австралиялық драматург Джейн Харрисонның пьесасы. Ол Санди, Руби, Джимми, Энн және Ширли есімді бес ойдан шығарылған аборигеннің Австралия үкіметтерінің күштеп алып кетуіне байланысты күресін баяндайды. Дебора Читамның "Пекан жазы" (2010) атты тума опері Муроопнада тұңғыш рет қойылды. Ол Мельбурндағы Федерация алаңында Кевин Раддтің өтініш айтқан күнінде өтеді және оның сөздерінен үзінділерді қамтиды.

Травма және сауығу

Балалардың отбасыларынан бөлініп, оларға жат мәдениетті қабылдауға мәжбүр болуының нәтижесінде туған жарақаттар әлі де жалғасып, ұрпақтан ұрпаққа беріліп келеді. "Healing Foundation" – үкімет қаржыландыратын ұйым. Бас кеңсесі Канберрада орналасқан, ал Мельбурн, Брисбен, Аделаида, Дарвин және Торрес бұғазы аралдарында филиалдары бар. 2020 жылға дейін Қор 175-тен астам қоғамдық ұйымға "балаларды отбасыларынан күштеп алып тастау сияқты әрекеттердің салдарынан туындаған жарақаттарды жою" мақсатында емдеу жобаларын әзірлеуге және іске асыруға қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар, Қор жергілікті халықтың емделу әдістерін зерттеумен де айналысады. "Марумали" бағдарламасын "Ұрланған Ұрпақтардың" аман қалған өкілі Лоррейн Питерс әзірледі. Ол 1999 жылы Сиднейде өткен конференцияда психикалық денсаулық мамандарымен кездесуде өзі жасаған "Марумали – емделу саяхаты" моделін таныстырды. Оның бұл жұмысы авторлық құқықпен қорғалды және кейіннен көптеген ұйымдарға таратылып, балаларын күштеп алып тастау салдарынан жарақат алған адамдарға көмектесу үшін пайдаланылды. Содан кейін Питерс өзінің моделін қолдануды үйрету үшін жергілікті кеңесшілерді даярлайтын "Марумали" бағдарламасын жасады. 2020 жылдың маусым айына дейін ол және оның қызы қоғамда және түрмелерде семинарлар өткізіп келеді. "Марумали" – гамиларой тілінде "қайта құрастыру" деген мағынаны білдіреді, ол жоғалған нәрсемен қайта байланысудың басты мақсаты екенін айтады. Ол "Healing Foundation" қызметінде кеңес беруді жалғастыруда.