Кіріспе

Христиан дінінің тармағы

Шотландияның еркін пресвитериан шіркеуі (FPC Church; An Eaglais Shaor Chlèireach,) 1893 жылы құрылды. Шіркеу өзін Шотландия реформациясының рухани мұрагері деп есептейді. Шіркеудің веб-сайтында ол «Шотландияның тарихи шіркеуінің конституциялық мұрагері» екені айтылған. Оның жақтастары кейде «Сеседерлер» немесе «Уи-Ви-Фрилерлер» деп аталады. Шағын болғанымен, шіркеудің бес құрлықта қауымдары бар. Шотландияның еркін пресвитериан шіркеуі ілімі, құлшылығы және практикасы бойынша кальвинистік болып табылады, ал қауым Құдай Сөзіне: Киелі кітапқа адал сенетінін және мойындағанын білдіреді. Шіркеудің бағынышты стандарты – Вестминстерлік сенім білдіруі.

Тарих

1892 жылы Шотландияның еркін шіркеуі, Шотландияның Біріккен пресвитериан шіркеуі мен Шотландия шіркеуінің (1889) үлгісін келе келе, Вестминстерлік сенім туралы жазбаны қабылдаудағы қатаң талаптарды жеңілдететін Декларациялық акт қабылдады, бұл Біріккен пресвитериан шіркеуімен бірігуге жол ашады деп кеңінен есептелді. Бұл Килмалидің (кейін Расай мен Дингваллде) Дональд Макфарлейн (1834-1926) наразылығына ұшырады, оған кейін Шильдайгтың Дональд Макдональд (1825-1901) қосылды. Соның салдарынан көптеген қарттар мен бірқатар қауым, көбінесе Таулы аймақта, Шотландияның еркін шіркеуімен байланысын үзді және өздері санайтын дәстүрлі бағыттағы Шотландияның еркін пресвитериан шіркеуін құрды. 1907 жылға қарай бұл шіркеуде жиырма қауым мен он екі пастор болды. Шотландияның еркін пресвитериан шіркеуі құрылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң (1900 жылы), Шотландияның еркін шіркеуі Біріккен пресвитериан шіркеуімен бірігіп, Шотландияның Біріккен еркін шіркеуін құрды, бірақ бірігуден тыс қалған және «Шотландияның еркін шіркеуі» атауын сақтап қалған шамалы топ болды. Бастапқыда екі шіркеудің бірігуі мүмкін бе деп ойланды, бірақ бұл орын алмады, себебі кейінірек бөлінудің негізі Декларациялық акт емес, Құрылтай қағидасы болды, ол Шотландияның еркін шіркеуімен (1900 жылдан кейін) бөлінгеннен кейін ғана жойылды. Екі конфессия 1892 жылғы Декларациялық актіні әртүрлі бағалады: Шотландияның еркін шіркеуі оны міндетті емес деп есептесе, еркін пресвитериандар оны міндетті деп санады. 1905 жылы еркін пресвитериандық синод 1900 жылдан кейінгі еркін шіркеудің азшылығымен бірігу туралы ұсыныстарды талқылады. Синод «Ескі және Жаңа Ғимараттың қатесіздігі мен қатесіздігі және Сенім туралы жазбаның барлық доктринасы, оның жариялануы мен тәжірибесі» деп санайтын шіркеумен бірігуді қарастыратынын мәлімдеді. Синодтың 1900 жылдан кейінгі еркін шіркеуді бағалауы «сөзбен жеткілікті түрде мойындағанмен», ол «іс жүзінде артта қалды» деген қорытындыға келді. Бір маңызды мәселе - еркін шіркеудің профессор В. М. Александрды жұмысқа алуы болды, ол Киелі кітаптың мәртебесі туралы кейбір консерваторлардың пікірінше, екіұштылық тудыратын кітап жазған болатын. 1917 жылы еркін шіркеудің FPC-ге берген жауабында доктор Александр 1905 жылы кітапты айналымнан алып тастағаны, «кітап Құдай Сөзінің қатесіздігіне күмән тудыратын ойларға» өкінгендігі және 1906 жылы Киелі жазбалардың қатесіздігіне деген сенімін былай деп растағаны атап өтілді: «Мен Құдай Сөзінің абсолютті қатесіздігін өмірден де қымбат санаймын». Алайда 1918 жылғы FPC синодында жауап «жаңылдыратын мәлімдемелер мен келісімге келу ұсыныстарын» қамтиды деп сипатталған ұсыныс қабылданды. Кейбір еркін пресвитериандық пасторлар 1900 жылдан кейінгі еркін шіркеудің азшылығымен бірігуді бөлек еркін пресвитериандық куәлікті сақтаудан артық көрді. 1905 жылы пасторлар Джон Маклиод (Кеймс), Александр Стюарт (Эдинбург) және Джордж Маккей (Сторнуэй) еркін шіркеуге қабылданды. 1918 жылы пасторлар Джон Р. Маккей (Инвернес), Александр Макрей (Портри) және Эндрю Сазерленд солай істеді. Екі конфессия көбінесе шатастырылады, бірақ бұрынғыдай емес: олар бастапқыда негізінен Таулы аймақтағы болды, Вестминстерлік сенім туралы жазбаны қолдауды жалғастырып, әлеуметтік консервативті көзқарас білдіреді. Алайда, еркін пресвитериан шіркеуі демалыс күні шіркеуге бару үшін қоғамдық көлікті пайдалануды күнә деп санайды, ал еркін шіркеу мұны істемейді. Еркін шіркеу қазіргі заманғы Киелі кітап аудармаларын пайдалануға рұқсат береді, ал еркін пресвитериан шіркеуі қоғамдық құлшылықта Авторизацияланған нұсқаны (1961 жылғы синод шешімі бойынша) және отбасылық және жеке құлшылықта пайдалануға ұсынылатын жалғыз нұсқа ретінде пайдалануға рұқсат береді.

1989 жылы бөлініп кетті

1989 жылы бір топ бөлініп, "Шотландияның еркін пресвитериан шіркеуінің Вестминстерлік сенім жазбасының 20-шы және 26-шы тарауларын іс жүзінде іске асыра алмауы" себебімен Ассошиэйтед пресвитериан шіркеулерін құрды. Бұл, Лорд Адвокат және Лорд Канцлер Лорд Маккей оф Клэшфернның екі қайтыс болған әріптесі үшін өткізілген Рим-католик реквием миссасына қатысқандығы үшін ескіше қызметтен шеттетілуінен кейін болды. Сол кездегі Синодтың модераторы Зимбабведен келген дін қызметкері, марқұм Арон Ндебеле, ндебеле тайпасынан шыққан адам еді. FPC католик шіркеуінің көптеген аспектілеріне, оның ішінде миссаға қарсы тұруын жалғастыруда, және уақыт-уақытпен биліктегі тұлғаларға, соның ішінде Ұлыбритания Корольдік отбасына миссаға қатысуларына қарсылық білдіреді. Олар 2013 жылы өзінің туысының реквием миссасында болған қатысуына наразылық білдіріп, Принц Чарльзге хат жазды. Шіркеу Папаның Антихрист екенін мәлімдейді.

Шотландияның реформация шіркеуіндегі бірліксіздік

Еркін пресвитериандар Шотландиядағы Вестминстерлік сенім білдірісін ұстанатын конфессиялар, осы білдірістен тарихи түрде бас тартқаны үшін тәубе етіп, олармен бірігуі керек деп санайды. FPC катехизисі (2013 жылғы басылым – 1942-1943 жылдарғы түпнұсқа басылымның жаңартылған нұсқасы) былай дейді: «Реформацияланған шіркеуді өкілдік етуді таластайтын және Вестминстерлік стандарттарға қайшы келетін бөліністерді тудырған немесе сақтап келе жатқан Шотландиядағы барлық пресвитериан шіркеулері тәубе етуге және ілім, құлшылық, басқару және тәртіп тұрғысынан тазалыққа оралуға міндетті. Шотландияның еркін пресвитериан шіркеуі бөлініске кінәлі емес және ілім, құлшылық, басқару және тәртіп бойынша Шотландияның реформацияланған шіркеуінің нағыз мұрагері екенін мәлімдейді. Ол әрине, өзін кемелді деп санамайды, бірақ Шотландиядағы барлық шіркеулер оның конституциясы мен куәлігінің айналасында бірігуі керек деп санайды».

ХХІ ғасырдағы өзгерістер

Шіркеулерді кеңейту жұмыстары көбінесе жай жүргізіліп, нәтижелері Ерақыт Пресвитериан шіркеуінде ұзақ мерзімде бағаланады. Ол, жанға рухани өмір пайда болуына дейін Киелі Рухтың жұмыс істеу қажеттігін, шіркеудің Киелі кітапқа негізделген және Мәсіхке бағытталған уағыз беруді қамтамасыз ету қажеттігін, өздерін қайтадан туғандардың қасиетті өмір сүруінің маңыздылығын және жақсы үлгі көрсету арқылы евангелизмді ынталандырады. Ол, Еуропалық Ұлыбританияға жету үшін басқа евангелистік шіркеулердің тәсілдерін үлгі алмады. Оның Катехизисінде былай делінген: «Көптеген қазіргі заманғы шіркеулерде ғибадатта драма, би және музыкалық топтар болады, сондай-ақ жастарды тарту және ұстап тұру үшін спорт пен әлеуметтік ойын-сауық қолданылады; бірақ бұл дүниелік нәрселер және Мәсіх шіркеуі Патшалықтың мүддесін ілгерілету үшін оған жол беруі керек емес». Ұлттың қазіргі ахуалы туралы жария мәлімдемелер көбінесе Ерақыт Пресвитериандықтардың рухани құлдырауы туралы алаңдаушылықты, басқа реформаланған шіркеулердің секуляризациясының күшеюінен туындаған қорқынышпен біріктіреді. 2014 жылғы ФП Дін және мораль комитетінің баяндамасында ФП Сыртқы аралдардағы қауымның баяндамасынан үзінді келтірілген, бірақ бұл мәселелер елдің көптеген басқа аймақтарына да қатысты екені айтылды. «Біз өзіміздің арамызда діннің төмен деңгейін мойындауымыз керек», - делінген баяндамада, сондай-ақ басқа конфессиялар туралы: «Біз шіркеулерде христиандығын жариялаған көптеген адамдардың кәсіби және әуесқой спортқа, дүниелік музыкаға, кино, би, қоғамдық орындарға, концерттерге және ceilidhs сияқты ойын-сауықтарға бұрынғы дүниелік қызығушылықтарын жалғастыруға белсенді түрде ынталандырылатынын көреміз, сондай-ақ көптеген адамдар әлем сияқты сөйлейді және киінеді, олардың бұрынғы серіктерінен айырмашылықты анықтау қиын».

Пресвитериумдар

Шотландияның еркін пресвитериан шіркеуінің әрбір жеке шіркеуі алты пресвитеридің бірінің құрамына кіреді. Пресвитерилер үнемі жиналады, ал барлық пресвитерилер мамыр айында жылдық Синодта бас қосады.

Азия-Тынық мұхит пресвитери

Азия-Тынық мұхиты пресвитериясы Австралия, Жаңа Зеландия және Сингапурды қамтиды. Австралиядағы қауымдар Шығыс жағалауда орналасқан: Графтон қаласында (1911 жылы қабылданған) және Сиднейде біреуі. Жаңа Зеландиядағы қауымдардың барлығы Солтүстік аралда: Окленд, Гисборн (1954 жылы құрылған), Тауранга және Картертон. Сингапурда бір қауым бар (2000 жылы қабылданған).

Солтүстік пресвитери

Солтүстік пресвитериі Инвернес, Дингуолл және Абердин сияқты қауымдарды қамтиды.

Сыртқы аралдар пресвитеригі

Сыртқы аралдар пресвитериі Сыртқы Гебрид аралдарындағы қауымдардан құралған.

Оңтүстік пресвитери

Оңтүстік пресвитерия Шотландияның Таулы аймақтарының оңтүстігіндегі шотландтық қауымдардан және Англия мен Солтүстік Америкадағы қауымдардан құралады. Лондонда бір қауым бар (1898 жылы негізі қаланды). Канадада, Онтарио провинциясының Чесли қаласында (1902 жылы негізі қаланды) бір қауым бар. АҚШ-та Санта-Фе, Техас штатында бір қауым бар (2000 жылы қабыл алынды).

Батыс және Скай пресвитериялары

Батыс және Скай пресвитериясы Шотландияның батыс бөліктерінен, Скай аймағын қоса, тұрады, сондай-ақ Украинадағы Одесса қаласындағы діншілер қауымы да оның құрамында (2002 жылы қабылданды).

Зимбабве пресвитериялары

Зимбабведе қырық жерде діни қызметтер өтеді, олардың орталықтары Булавайо, Ингуэна, Мбума, Нью-Канаан және Зенка қалаларында орналасқан. Зимбабведегі миссиялық қызмет 1904 жылы басталған.