Кіріспе
Оңтүстік Африкадағы университет
Стелленбош университеті () – Оңтүстік Африканың Батыс Кейп провинциясындағы Стелленбош қаласында орналасқан мемлекеттік зерттеу университеті. Стелленбош Оңтүстік Африкадағы ең көне университет және Сахара астындағы Африкадағы ең көне, әлі күнге дейін жұмыс істеп келе жатқан университет, ол 1918 жылы толық университет мәртебесін алды. Стелленбош университеті Африканың алғашқы микроспутнигі – SUNSAT-ты жобалап, өндірді, ол 1999 жылы ұшырылды. Стелленбош университеті 10 факультеттегі 139 кафедрада ұйымдастырылған, ағылшын және африкаанс тілдерінде бакалавр (NQF 7) деңгейінен докторлық (NQF 10) деңгейіне дейінгі білім береді. Батыс Кейп провинциясындағы бес кампуста 32 000 студент оқиды. Стелленбош университетінің студенттерін "Матис" деп атайды. Бұл термин, әдетте, африкаанс тіліндегі "tamatie" сөзінен (томатты білдіреді, және спорт формасының қызыл қоңыр түсіне сілтеме жасайды) туындаған болуы мүмкін. Басқа бір теория бойынша, бұл термин африкаанс тіліндегі "maat" (дос немесе жолдас) сөзінен шыққан, ол алғашқыда Кейптаун университетінің алды – Оңтүстік Африка колледжінің студенттері тарапынан кішіпейілді түрде ("maatjie") қолданылған.
Тарих
Университеттің бастауы 1864 жылы құрылған және 1866 жылдың 1 наурызында ашылған Стелленбош гимназиясына дейін жетеді. Алғашқы бес студент 1870 жылы бітірді, бірақ бастапқыда жоғары білім беруге қабілеттілік болған жоқ. Дегенмен, 1870 жылдары Кейп колониясының тұрғындар сайлаған алғашқы үкіметі билікке келіп, білім беруді басымдыққа қойды. 1873 жылы 1870 жылғы бес бітірушінің төртеуі қашықтықтан оқыту арқылы «Екінші сынып куәлігін» алып, мекеменің алғашқы түлектері болды, ал гимназияның студенттерінің саны жүзден асты. 1874 жылы бірқатар мемлекеттік заңдар колледждер мен университеттерге жан-жақты субсидиялар мен штаттық қызметкерлерді қарастырды. Сол жылы премьер-министрдің тікелей араласуы Стелленбош бастапқыда тек орта мектеп ретінде тағайындалғаннан кейін, оның құзырлылығын қамтамасыз етті. Кейін 1874 жылы институт алғашқы профессорын алды, ал келесі бірнеше жылда оның мүмкіндіктері мен штаттары тез өсті. Оның алғашқы академиялық сенаты 1876 жылдың басында құрылды, сонымен қатар бірнеше жаңа ғимараттар сатып алынды. Алғашқы магистр дәрежесі (Стелленбошта және Оңтүстік Африкада) 1878 жылы аяқталды, сондай-ақ сол жылы гимназияның алғашқы төрт қыз студенті қабылданды. 1881 жылы институт Стелленбош колледжі болып қайта аталды және қазіргі Өнер факультетінде орналасқан. 1887 жылы колледж Виктория колледжі деп аталды, ал 1918 жылдың 2 сәуірінде университет мәртебесіне ие болғаннан кейін ол тағы да Стелленбош университеті болып аталды. Бастапқыда Кейп үшін бір ғана университет жоспарланған, бірақ үкіметке Виктория колледжінің делегациясы келгеннен кейін, колледж 100 000 фунт стерлинг жинаса, университет болуға рұқсат етілді. Стелленбоштағы бай шаруа Жанни Марайс 1915 жылы қайтыс болғанға дейін қажетті қаражатты мұра етіп қалдырды. Стелленбош университеті ғылым және гуманитарлық ғылымдар саласындағы білімге еркін қол жеткізу туралы Берлин декларациясына қол қойған Африкадағы алғашқы университет болды.
Атауы
Университет бастапқыда Стелленбош университеті (африкаанс тілінде: Universiteit van Stellenbosch) деп аталған, бірақ қазіргі таңда екі атауды қолданады: ағылшын тіліндегі Стелленбош университеті (қысқартылған SU) және африкаанс тіліндегі Universiteit Stellenbosch (қысқартылған US). Барлық ресми құжаттарында, мысалы, дипломдарда, сондай-ақ университет гербінде, ағылшын тіліндегі "Stellenbosch University" және африкаанс тіліндегі "Universiteit Stellenbosch" есімдері қолданылады.
Спорттық нысандар
Стелленбош университеті университет қолдауымен дамытылатын 30-дан астам бәсекелестік және демалыс спортына қажетті жабдықтармен жабдықталған. Олардың ішінде Дани Крейвен стадионы, жабық және ашық жүзу бассейндері, Коценбург орталығы – салтанатты шаралар мен жабық спорт түрлері үшін көп мақсатты орталық, ойын алаңдары (оның ішінде екі жасанды хоккей алаңы), спорт залы және жаңа футбол кешені бар.
Спорттық кодтар
Университет студенттеріне бірнеше спорт түрлерін ұсынады. Олардың ішінде жеңіл атлетика, боулдеринг, бадминтон, баскетбол, каноэ, крикет, кросс-кантри жүгіру, велосипед спорты, фехтование, гольф, гимнастика, дала хоккейі, дзюдо, кендо, нетбол, академик есу, регби, футбол, сквош, серфинг, жүзу, таэквондо, теннис, су астындағы хоккей, волейбол, су полосы және яхтинг бар.
Кітапханалар
Стелленбош университетінің кітапханасының жинақтары негізгі ғимараттан тыс, кампустың әртүрлі жерлеріне шашырап орналасқан. Олардың барлығы университеттің алғашқы, UNIVAC деп аталатын эВМ-дегі деректер базасында тіркелген. Әртүрлі факультеттерге қызмет ететін бірнеше филиалдық кітапханалар бар, олардың ішінде теологиялық кітапхана, құқық кітапханасы және Тайгерберг медициналық кітапханасы бар.
Университет ғимараттары
Стелленбош университетінде екі концерт залы бар консерватория да бар. Консерватория – әйгілі Стелленбош университеті хорының үйі, ол Оңтүстік Африканың ең көне хоры болып табылады және шетелде көптеген наградалар алған. Университетте сондай-ақ 430 орындық HB Thom театры және ашық аспан астындағы амфитеатр бар. Осы құрылымдармен бірге, Өнер және әлеуметтік ғылымдар факультетінің жетекшілігімен университеттің жеке Драма кафедрасы да жұмыс істейді. Кафедра тұрақты түрде пьесалар, драмалық қойылымдар, өндірістер, кабарелер мен мюзиклдер ұйымдастырады.
Ботаникалық бақ
Стелленбош университетінің ботаникалық бағы – Оңтүстік Африкадағы ең көне университет ботаникалық бағы.
Студенттік орталық
Лангенховен студенттер орталығы (Нилси) студенттік өкілдік кеңесіне, тамақ алаңына, кинотеатрына, пошта бөліміне, сауда орталығына, кеңес беру бюросына және барлық студенттік ұйымдар кеңселеріне үй иесі болып табылады. Студенттік топтар мен түрлі ойын-сауық және іс-шаралар көбінесе түскі үзіліс кезінде негізгі тамақ алаңында өтеді.
Университет радиосы
Университеттің Нельсиде орналасқан MFM (Matie FM) атты жеке радиостанциясы бар. Ол 92.6 FM жиілігінде Стелленбош аймағының барлық бөлігіне музыка, жаңалықтар, ойын-сауық және кампус жаңалықтарын хабарлайды.
Университет газеттері
Университет студенттері үшін Die Matie (екі апта сайын шығады) және қызметкерлері үшін Kampusnuus (ай сайын шығады) сияқты тұрақты басылымдарды таратады. Жыл сайын "Стелленбош студенті" атты ресми жылнама жарық көреді және ол барлық бітіруші түлектерге табыс етіледі. "Матиленд" – университеттің ресми түлектер журналы. Ол жылына екі рет шығарылып, шамамен 100 000 түлектері мен университеттің достарына таратылады.
Тіл
Стелленбос университеті тарихи тұрғыдан африкаанс тіліндегі оқуға бағытталған университет болып келді. Алайда, студенттер құрамы әртараптанған сайын, ағылшын тіліндегі сабақтарға деген талап күшейді. Бүгінде университеттің тіл саясаты барлық студенттер мен қызметкерлерге тең қолжетімділікті арттыру құралы ретінде көптілділікті қолдайды. Африкаанс, ағылшын және кхоса тілдері академиялық, әкімшілік, кәсіби және әлеуметтік контексттерде қолданылады, ал сабақтар африкаанс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. Жоғары білім беру деңгейінде оқыту тілі топтың құрамына қарай анықталады. Көптеген жоғары деңгейдегі курстар ағылшын тілінде өтеді. Университеттің 2016 жылғы тілдік профиліне сәйкес, студенттердің 40,7% африкаанс тілін ана тілі ретінде, 46,1% ағылшын тілін, 0,9% ағылшын және африкаанс тілін, ал 3,1% исихоса тілін ана тілі ретінде көрсеткен. Тіл саясаты университет үшін әлі де маңызды мәселе болып табылады, себебі ол Оңтүстік Африкада африкаанс тілінде оқытуды ұсынатын санаулы жоғары оқу орындарының бірі. Ол Батыс Кейп провинциясында орналасқан, онда халықтың 67% африкаанс тілін ана тілі ретінде қолданады, және провинциядағы төрт университеттен бірі ғана африкаанс тілінде білім береді. Университет жыл сайын "SU Woordfees" фестивалін өткізеді, ол негізінен африкаанс тіліндегі жазба және ауызша сөз фестивалі болып табылады.
Оқушының бейіні
Студенттік тіркелу нәтижесі (Жыл бойынша) Ақ түсті (Сан) Ақ түсті (%) Африкалық қара (Сан) Африкалық қара (%) Аралас (Сан) Аралас (%) Үнді (Сан) Үнді (%) Жасырын (Сан) Жасырын (%) Барлығы 2015 18 764 62,2% 5 355 17,8% 5 238 17,4% 793 2,63% 30 150 2016 18 907 61,3% 5 629 18,2% 5 443 17,6% 875 2,84% 30 854 2017 18 937 59,9% 6 018 19% 5 718 18,1% 952 3,01% 31 625 2018 18 447 58,1% 6 375 20,1% 5 757 18,1% 996 3,14% 136 0,43% 31 711 2019 17 935 56,6% 6 665 21% 5 747 18,1% 1 005 3,2% 244 0,77% 31 596 2020 17 607 55,5% 6 873 21,8% 5 679 18% 1 004 3,2% 370 1,17% 31 533 2021 17 541 54,4% 7 270 22,5% 5 794 18% 1 087 3,4% 443 1,37% 32 135 2022 16 788 51,6% 7 590 23,3% 5 766 17,7% 1 106 3,4% 1 163 3,6% 32 413 2023 16 770 49,8% 8 270 24,6% 5 735 17% 1 186 3,52% 1 541 4,6% 33 502
Студенттік тұрғын үй
Стелленбос қаласында әйелдерге, ерлерге және аралас жатақханаларға арналған 34 жатақхана бар. Әр жатақхананы аға студенттерден құралған үй комитетінің көмегімен резидент жетекші бақылайды. Үй комитеті студенттерге қауіпсіздік, күтім және әлеуметтік бағдарламалармен көмектеседі. Кампустағы әрбір бірінші курс студенті мектептен университетке әлеуметтік-эмоционалдық бейімделуіне көмектесетін "Be Well" жетекшісіне қол жеткізеді. Бакалавриат студенттеріне арналған әр жатақханада кір жуатын бөлме, ортақ қонақ бөлмесі және тамақтану залы бар, онда студенттер өздерінің студенттік шоттары арқылы алдын ала тапсырыс беріп тамақтана алады. Университет жатақханаларындағы бөлмелердің саны шектеулі болғандықтан, кейбір студенттер жеке жатақхана іздеуге мәжбүр. Жеке жатақханада тұратын студенттер 6 студенттік ұйымның (CSO) біріне бекітіледі, олар жекеменшік жатақханада тұратын студенттерге кампус тәжірибесіне қатысу мүмкіндігін береді. Ең көне жатақхана – 1903 жылы құрылған Вильгенхоф ерлер жатақханасы. CSO жатақханалары мен жатақханалар алты топқа біріктіріліп, жақын жердегі жатақханалармен бірге студенттік қауымдастықтарды құрайды (жетінші топ Тайгерберг кампусында орналасқан). Осы топтардың әрқайсысы үшін үш нұсқасы – amaMaties, Wimbledon және Victoria – аяқталған орталық құрылыстар салынуда. Осылайша, күндізгі оқушылар резидент студенттермен бірдей мүмкіндіктерге ие болады, мысалы, жетекшінің қолдауы, тамақтану және сабақтар арасында жақсы жабдықталған орын.
Расизм оқиғасы
2022 жылдың қазан айында ақ студент қара студенттің оқу құралдарын несеппен ластаған оқиға болды, бұл расизм актісі деп саналды.
Вице-канцлермен туыстық қатынас туралы іс
2023 жылы вице-канцлер Вим де Вильерс жемқорлыққа қатысы бар деп айыпталды. Ол өзінің дискрециялық құқығын пайдаланып, әйелінің туысын университет медицина факультетіне қабылдауға ықпал еткен деген күдік туды. Осы мәселе бойынша жүргізілген тергеу оның қызметтен алынуына себеп болатын ешқандай бұзушылық табылмағанын, бірақ оған қаржылық жаза тағайындалатынын көрсетті.
Заң
Фриц Бранд, Оңтүстік Африка Жоғарғы апелляциялық сотының судьясы. Барон Штейн, британдық құқық лорды, апелляциялық сот лорды. Джон Дугард, Лейден университетінің халықаралық құқық профессоры, Халықаралық құқық комиссиясының бұрынғы мүшесі, Халықаралық соттың арнайы судьясы. Лоуренс Акерманн, Оңтүстік Африка Конституциялық сотының бұрынғы судьясы. Эдвин Камерон, Родс стипендиясының иегері және Оңтүстік Африка Конституциялық сотының судьясы. Юхан Фронман, заңгер және Оңтүстік Африка Конституциялық сотының судьясы. Джейкоб де Вильерс, 1929-1932 жылдар аралығында Оңтүстік Африканың Бас судьясы. Николас Якобус де Вет, саясаткер, заңгер және судья. Оңтүстік Африканың Бас судьясы және 1943-1945 жылдар аралығында әрекет етуші генерал-губернаторы. Генри Аллан Фаган, 1957-1959 жылдар аралығында Оңтүстік Африканың Бас судьясы. Моник Нсанзабангава, экономист, саясаткер және Руанда Ұлттық банкінің вице-президенті. Лукас Корнелиус Стайн, судья, 1959-1971 жылдар аралығында Оңтүстік Африканың Бас судьясы. Питер Якобус Раби, 1982-1989 жылдар аралығында Оңтүстік Африканың Бас судьясы. Баренд ван Никерк, заңгер және ғалым. Пьер де Вос, конституциялық құқық ғалымы. Брайан Керрин, адам құқықтары жөніндегі заңгер. Билли Даунер, мемлекеттік прокурор.
Саясат
Наледи Пандор, Оңтүстік Африканың халықаралық қатынастар және ынтымақтастық министрі (Оңтүстік Африка). Сандра Бота, Демократиялық Альянс партиясының Ұлттық Ассамблеясындағы оппозицияның бұрынғы жетекшісі (Оңтүстік Африка). Джеймс Барри Мунник Герцог, Оңтүстік Африка Одағының бұрынғы премьер-министрі. Магнус Андре Де Мериндол Малан, апартеид кезеңіндегі соңғы қорғаныс министрі. Герхард Тётемейер, Намибияның жергілікті және аймақтық басқару және тұрғын үй министрінің орынбасары. Иоганн Фредерик Янсе Ван Ренсбург, Оссевабрандвагтың бұрынғы жетекшісі. Эбен Дёнгes, Оңтүстік Африка мемлекеттік президенті болып сайланған, бірақ қызметке кірер алдында қайтыс болған Оңтүстік Африка саясаткері. Андриес Треурнихт, саясаткер, Соуэто көтерілісі кезінде білім министрі, Оңтүстік Африканың Консервативтік партиясын құрып, басқарған. Хендрик Френш Верворд, апартеид дәуіріндегі Оңтүстік Африканың бұрынғы премьер-министрі. Балтазар Йоханнес Ворстер, апартеид дәуіріндегі Оңтүстік Африканың бұрынғы премьер-министрі. Дэниел Франсуа Малан, Оңтүстік Африканың апартеид дәуіріндегі бұрынғы премьер-министрі. Йоханнес Герхардс Стрейдом, Оңтүстік Африканың апартеид дәуіріндегі бұрынғы премьер-министрі. Фредерик ван Зил Слабберт, Стелленбош университетінің канцлері болған бұрынғы оппозициялық саясаткер. Жан Сматс, Оңтүстік Африканың бұрынғы премьер-министрі.