Кіріспе

Жалпы меншіктегі жер – жеке тұлғаның немесе бірнеше адамның ортақ меншігіндегі жер, оған басқа адамдардың белгілі бір ортақ құқықтары бар, мысалы, мал жаюға, ағаш жинауға немесе отын үшін шөп кесуге рұқсат беру. Мұндай жерге бірлесіп құқық иеленуші адамды әдетте қарапайым адам деп атайды. Ұлыбританияда жалпы меншіктегі жер немесе бұрынғы жалпы меншіктегі жер көбінесе «коммон» деп аталады, мысалы, Клэфэм Коммон және Мангрисдейл Коммон. Жерді қоршау салдарынан, 17 ғасырға дейін болған жүздеген шаршы шақырымдық жалпы меншіктегі жердің көлемі қатты азайды, бірақ әсіресе таулы аймақтарда әлі де едәуір көлемде жалпы меншіктегі жерлер сақталып қалды. Тек Англияда ғана 8 мыңнан астам тіркелген коммон бар.

Жайылымдар

Жайылымдық ортақ жерлер – мал жаюға басым құқық бар жерлер. Таулы аймақтарда олар көбінесе сортаңды далалар, жағалауда тұзды батпақтар, құмды төбелер немесе жартастар болып келеді, ал құрлықтың төмендіктерінде топырақ пен тарихына байланысты төмендіктер, шөптесін далалар, бұталы алқаптар немесе орманды жайылымдар кездеседі. Бұл орталар, кейбір жағдайларда жүздеген жылдар бойы сақталған басқару тарихының нәтижесінде, жоғары табиғат қорғау құндылығына ие. Бұрын көптеген жайылымдық ортақ жерлерде ірі қара, қой және понилер (көбінесе қаздар да) бірге жайылып жүрген. Соңғы ғасырда жайылымдық ортақ жерлерде мал жаю дәстүрінің сақталуы әртүрлі болды. Hefting (немесе heafing) – кейбір тұқымдарда өмір бойы белгілі бір аумаққа (шағын жергілікті аймаққа) адалу инстинктісі – кең аумақтағы, мысалы, сортаңды даладағы әртүрлі шаруаларға қоршаусыз жаюға мүмкіндік береді, себебі әр қой өз аумағында қалады. Қошақандар әдетте аналарынан аумақты үйренеді. Кейбір аймақтарда, мысалы Солтүстік Йоркширде, "Hoofing" деп те аталады. Қойларды қоршаусыз адасқаннан сақтау қабілеті әлі де таулы аймақтардағы кең ортақ жерлерде қой шаруашылығының маңызды факторы болып табылады.

Егістік және шөптесін ортақ жерлер

Тірі қалған ортақ жерлердің көбісі – жайылым, бірақ бұрынғы кезде егіншілік және шөп шабу да маңызды болды, ортақ егістік алқаптарындағы және ортақ шөп шабу алқаптарындағы жер участалары жыл сайын лотерея арқылы берілетін. Бұл мақсаттар үшін пайдаланылмаған кезде, мұндай ортақ жерлер мал жаюға арналды. Мысалы, Нотингемширдегі Лакстон ауылының маңындағы ортақ егістік алқаптары және Норт-Медоу, Криклейдтегі ортақ шөп шабу алқабын қарастыруға болады.

Ламма құқықтары

Ламма құқықтары қарапайым халыққа егін жинаудан кейін, 12 тамыз (Ж.К.) мен 6 сәуір аралығында мал жаюға мүмкіндік берді, тіпті егер олардың жерге басқа құқықтары болмаса да. Мұндай құқықтар кейде ауыл шаруашылығы жерлерін қоршауға және салуға кедерес келтірді.

Қоршау және құлдырау

Англияның ортағасырлық ортақ жерлерінің көп бөлігі қоршау салдарынан жоғалды. Ағылшын әлеуметтік және экономикалық тарихында қоршау – ашық дала жүйесінде бұрын болған ортақ жерлерде шөп шабу немесе мал жаю сияқты дәстүрлі құқықтарды жойған үдеріс. Жер қоршалғаннан кейін, оның осы пайдаланулары тек меншік иесіне ғана шектеледі және ол енді қарапайым халықтың пайдалануына арналған жер болып табылмайды. Англия мен Уэльсте бұл термин ашық егістіктердегі көне егіншілік жүйені аяқтаған процеске де қолданылады. Қоршау кезінде мұндай жерлер қоршалып, бір немесе бірнеше меншік иесіне беріледі немесе оларға құқық беріледі. Қоршау үдерісі 16 ғасырда ағылшын ауыл шаруашылығының кең таралған ерекшелігіне айналды. 19 ғасырға қарай қоршалмаған ортақ жерлер көбінесе таулы аймақтардағы кең жайылымдық жерлермен және жазық жерлердегі салыстырмалы түрде шағын қалдық жерлермен шектелді. Қоршау жерді пайдалану құқығын сатып алу және барлық ортақ құқықтарды сатып алу арқылы, пайдаланудың толық құқығын алу арқылы жүзеге асырылды, бұл жердің құнын арттырды. Басқа әдіс – парламенттік қоршау сияқты қоршауға себеп болар немесе оны күштеп жүзеге асырар заңдар қабылдау. Бұл процеске кейде күш көрсету, қарсылық және қан төгілу ілесіп отырды және Англияның ауыл шаруашылығы және экономика тарихының ең даулы мәселелерінің бірі болып қала береді. Қоршау британдық ауыл шаруашылығы революциясының себептерінің бірі саналады. Қоршалған жер фермердің бақылауында болды, ол жақсы егіншілік тәжірибелерді қабылдауға еркін болды. Замандас есептерінде пайда табу мүмкіндігі қоршалған жерде жақсырақ екендігі туралы кең пікір қалыптасқан. Қоршаудан кейін егін өнімділігі мен мал шаруашылығы өнімділігі артты, сонымен бірге өнімділік жұмыс күшінің артығын жасауға жеткілікті деңгейге көтерілді. Жұмыс күшінің артуы өнеркәсіптік революцияны жеңілдеткен факторлардың бірі деп есептеледі. Қоршау дәуірінен кейін, екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін, құндылығы қалған ортақ жерлердің көлемі салыстырмалы түрде азайды, бірақ кейбір қарапайым халық соғыс аяқталғанға дейін қалды. Сол кезде жазық жерлердегі ортақ жерлер қарапайым халықтың экономиканың басқа салаларында жақсы жалақы табуына байланысты назарсыз қалды. Осының салдарынан олар өз құқықтарын пайдалануды тоқтатты, қазіргі күні қарапайым халықтың саны өте аз.

Қазіргі заманғы қолданысы

Жалпы пайдаланылатын жердің көп бөлігі әлі де бастапқы мақсаты бойынша қолданылады. Ірі қара мал жаюға құқық – ең көп таралған жалпы пайдаланушының құқығы, оның үздіксіз пайдаланылуы ауыл шаруашылығы және ауылдық экономикаға елеулі үлес қосады. Қой жаюға құқық Уэльстегі жалпы жердің 53%-ында және Англиядағы 16%-ында тіркелген. Ірі қара мал Уэльстегі жалпы жердің 35%-ында және Англиядағы 20%-ында тіркелген, ал жылқылар мен понилер Уэльстегі жалпы жердің 27%-ында және Англиядағы 13%-ында тіркелген. Кейбір жағдайларда ешкі, қаз және үйрек жаюға құқық тіркелген, ал кейбіреулерінде малдың түрі көрсетілмейді. Бұл көрсеткіштер жалпы жер бірліктерінің санына қатысты, ал тіркелімдердегі қарама-қайшылықтар мен Англияда құқықтары жоқ көптеген шағын жалпы жерлердің болуына байланысты Уэльс пен Англия арасындағы айқын айырмашылық шамадан тыс болуы мүмкін. Бүгінде, жалпы пайдаланылатын жерлердің әртүрлі заңдық және тарихи шығу тегіне қарамастан, олар пайдаланушылар қауымдастығы арқылы басқарылады, оған құқық иеленушілермен бірге жердің иелері де кіреді. Мұндай қауымдастықтар әдетте барлық мүдделерді біріктіру үшін бірлесіп жұмыс істеуді қажет етеді, сондай-ақ ресми немесе бейресми бақылаулармен және ынтымақтастыққа негізделген келісімдермен, көбінесе берік әлеуметтік дәстүрлермен және жергілікті ерекшелікпен үйлеседі.

Англия мен Уэльсте қолданылатын заң

Жалпыға ортақ жерлерге қатысты құқықтық жағдай шатастырды, бірақ соңғы заңнамалар бұл мәселені шешуге және құқықтық белгісіздіктерді жоюға бағытталды, осылайша ортақ жерлерді тиімді пайдалану және қорғау мүмкіншілігі туындайды. Көптеген ортақ жерлер британдық ортақ құқық бойынша ежелгі құқықтарға негізделген, бұл құқықтар Англия Парламенті қабылдаған заңдарға дейін пайда болған. Жекелеген ортақ жерлерге қолданылатын нақты пайдалану құқықтары кейбір жағдайларда құжатталған, бірақ көбінесе ұзақ жылдар бойы сақталған дәстүрлерге негізделген. 1965 жылы ірі реформа басталды, ол ортақ жерлердің ұлттық тізімін құруды қамтыды, онда жер меншігі және ортақ пайдаланушылардың құқықтары тіркелді, сондай-ақ екі маңызды заң қабылданды. Жалпы жердің иелері жерді қалауынша пайдалануға толық құқықтары бар. Дегенмен, ортақ жерлер үшін иеленушінің құқықтары шектеледі, ал басқа адамдар, ортақ пайдаланушылар деп аталатындар, жерге қатысты белгілі бір құқықтарға ие. Жер иелері пайдалы қазбалар мен ірі ағаштарға, сондай-ақ ортақ пайдаланушылар қолданбаған кез келген ортақ құқықтарға сияқты жерге қатысты басқа құқықтарды сақтап ала алады. Ортақ пайдаланушылар өз құқықтарын жүзеге асыруды жалғастырады немесе олардың құқықтарын сипаттайтын құжатқа ие болады, ол басқа мүліктің құжаттарының бөлігі болуы мүмкін. Көптеген ортақ пайдаланушылар әлі де өз құқықтарын жүзеге асырып жүр, мысалы, Нью-Форестте 500 ортақ пайдаланушы бар, ал Камбрияда ортақ пайдаланушылар федерациясы құрылған. Көп жағдайда ортақ жерлерде ортақ пайдаланушылар жоқ, себебі олардың құқықтары ұмытылған.

1588 жылғы коттедждер салу туралы заң

Жалпы сенім болған, егер шаруа және оның достары күн шығысы мен күн батудың арасында бір күн ішінде жалпы жерге үй салып, шатырын жауып, ошақта от жақса, онда олар тыныш иелену құқығына ие болады. Бұл сенім – кейде "кілт тесігімен иелену" деп аталатын және 20 ғасырдың басына дейін сақталған – шындығында бұрыс еді. Бірақ, жерсіз шаруалардың жалпы жерлерге заңсыз қоныстануын тоқтату үшін 1588 жылы Шатыр салу туралы заң қабылданды.

Коммундар туралы заң 1876

1876 жылғы "Жерлер туралы" заң бойынша Англия мен Уэльсте шамамен 36 ортақ жер реттелді. Бұл заң сонымен қатар ортақ жерді немесе ортақ егістіктерді қоршау туралы бұйрықтарды бекітуге мүмкіндік берді.

Коммундар туралы 1899 жылғы заң

Коммундар туралы 1899 жылғы заң, аудандық кеңестер мен ұлттық саябақтар басқармаларына олардың жаттығу және демалыс үшін пайдаланылуы ең басты мәселе болып табылатын, ал меншік иесі мен коммундардың басқаруда тікелей қатысу қажеттілігі болмайтын, немесе меншік иесін табу мүмкін болмайтын ортақ жерлерді басқаруға мүмкіндік беретін механизмді ұсынады. 1899 жылғы заң бойынша жасалған басқару схемаларының саны кем дегенде 200.

2000 жылғы "Ауылдық жерлер және жол жүру құқығы туралы" заң (CROW)

Мүлік туралы заң 1925 жылы, 1899 жылғы Commons Act және басқа да кейбір заңдармен қамтылған ортақ жерлерден басқа, егер адам ортақ жерді пайдаланушы болмаса, жұртшылықтың ортақ жерді пайдалануға немесе оның артықшылықтарынан пайдалануға құқығы болмады. Алайда, 2000 жылғы «Ауылдық жер және жолдар туралы» заң Англия мен Уэльстегі барлық тіркелген ортақ жерлерде еркін жүру құқығын берді. Жаңа құқықтар Англия мен Уэльс бойынша аймақтар бойынша кезең-кезеңімен енгізілді және 2005 жылы толыққанды іске асырылды. Қолжетімді аумақтарды көрсететін карталар жасалды және Natural England ұйымы шығарған «ашық қолжетімділік карталары» ретінде онлайн режимінде қолжетімді. Ортақ жерлер енді Ordnance Survey Explorer карталарында көрсетілген қоғамдық қолжетімділік жерлеріне қосылды.

Қалқан

Ресурстарды жалпы иеліктен толығымен жеке меншікке беру әрекеті қоршау немесе (әсіресе ресми қолданыста және жер атауларында) Инклоужер деп аталады. Инклоужер актілері – Парламенттің жеке актілерінің сериясы, көбінесе 1750 жылдан 1850 жылға дейін қабылданған, олар кең аумақты жалпы иелік жерлерді, әсіресе егістік және шөп шабылатын жерлерді, сондай-ақ жақсы жайылымдық жерлерді қоршауға бағытталған. Жалпы иелік жерді қоршауды күтіп ұстау – оған жапсарлас жатқан жерді иеленушілердің міндеті, ал (қоршалған жердегідей) жайылымдық мал иелерінің емес. Бұл, егер барлық жапсарлас иеленушілер қоршауларын тиісінше ұстамаса, қиындықтарға әкелуі мүмкін. Дегенмен, тіркелген жалпы иелік жердің ішінде қоршау салуға рұқсат етілмейді, себебі бұл қоршаудың бір түрі болып саналады және басқаларға жерді пайдалану құқығынан айырады. Жалпы иелік жерді рұқсатсыз қоршаудың танымал жағдайы 1866 жылы лорд Браунлоу жасаған, ол өзінің Эшридж иелігіне қосу үшін Беркхамстед жалпы иелігінің 434 акрын заңсыз қоршады. Браунлоу жалпы иелік жерді пайдаланатын адамдарды сатып ала алмағандықтан, осы әрекетке жүгінді. Бұл жағдайға байланысты халық арасында наразылық туды, және Commons Preservation Society (қазіргі Open Spaces Society) Аугуст Смиттен жақтас тапты, ол әрекет етуге бейім және жеткілікті қаржысы бар еді, сонымен қатар өзі жалпы иелік жерді пайдалану құқығына ие болды. Смит соққы, балға және бұрғымен қаруланған 120 жұмысшыны жалдады. Олар 1866 жылдың 6 наурызында, жаңа құрылған Commons Preservation Society (қазіргі Open Spaces Society) қолдауымен екі шақырым темір қоршауды құлатты. Ұзақ өтпей жергілікті тұрғындар көптеп жиналды. Лорд Браунлоу Аугуст Смитке қарсы шара қолданды, ал сот ісі 1870 жылға дейін созылды және Смит толық ақталды.

Дамуды бақылау

Жалпы жерлерді игеру қатаң бақылауда. Үкімет жалпыға ортақ жердің ашық және халыққа қолжетімді болуы керек екенін мәлімдейді, ал заң ортақ жерде жүргізілетін жұмыстардың түрлерін шектейді. Ұлыбританияның жоспарлау инспекциясы 2006 жылғы заң бойынша Англиядағы ортақ жерлерге қатысты және ортақ жерлер мен жасыл кеңістіктерге қатысты бірнеше заңнамаға сәйкес өтінімдерді қарауға жауапты. Барлық өтінімдер Қоршаған орта, тағам және ауыл шаруашылығы министрі (Defra) атынан қарастырылады. 2006 жылғы "Ортақ жерлер туралы" заңның 38-бабына сәйкес, 1965 жылғы "Ортақ жерлерді тіркеу туралы" заң бойынша ортақ жер ретінде тіркелген жерде кез келген шектеулі жұмыстарды жүргізу үшін рұқсат қажет. Шектеулі жұмыстар – жерге немесе одан өтуге кедергі келтіретін кез келген жұмыстар. Оларға қоршаулар, ғимараттар, құрылыстар, арықтар, траншеялар, насиптер және басқа да жұмыстар жатады, егер осы жұмыстардың салдары кіруге кедергі келтірсе немесе оны болдырмаса. Оларға әрқашан жаңа қатты жабындар, мысалы, жаңа тұрақ немесе кіру жолы да кіреді.

Консерваторлар және Коммуналдық кеңестер кеңестері

Кейбір ортақ пайдалану жерлері кең қоғамдық мүдде үшін Консерваторлар кеңесімен басқарылады. Дегенмен, мұндай кеңестер құрылмаған немесе жақсартылған жүйе қажет болған жағдайларда, 2006 жылғы Commons Act ортақ жерді басқару үшін Commons Council құру мүмкіндігін қарастырады. Ортақ кеңестерге қатысты стандартты Конституциялық ережелер 2010 жылдың сәуірінде ресми бекітілді, ал Commons Council ағымдағы басқару тәжірибесін жақсарта алатын жағдайларда ең пайдалы болады. Бұл, мысалы, ортақ жерлер ауыл шаруашылығында пайдаланылатын, бірақ ұжымдық басқару мәселелері бойынша келісімге келу қиын болатын жағдайларға қатысты. Commons Council ерікті түрде құрылады және оның құрылуы үшін жерге мүдделі тұлғалардың, яғни, ортақ пайдаланушылардың (әсіресе өз құқықтарын белсенді түрде жүзеге асыратындардың), жер иелерінің және басқа да заңды мүдделері бар адамдардың айтарлықтай қолдауы болуы керек. Commons Council көпшілік дауыс беру арқылы шешім қабылдауға мүмкіндік береді, соның арқасында бірауыздан келісімге қол жеткізуге тырысудың қиындығы жеңілдеді. Олар ауыл шаруашылығы қызметі, өсімдіктерді басқару және ортақ құқықтарды пайдалану туралы ережелерді қабылдауға құқылы, және бұл ережелер ортақ жерге мүдделі барлық тұлғалар үшін міндетті болады.

Жолдар

[[Файл:Enclosure Road, Lazonby.jpg|thumb|Кембриядағы Лазонбиге жақын парламенттік қоршау жолы. Жолдар мүмкіндігінше түзу жасалған, ал шекаралар көліктің енінен әлдеқайда кеңірек, қой мен мал айдаудан туындаған жердің зақымдануын азайту мақсатында салынған.

Финляндия мен Швеция

Бөлімшелік – жалпы жерді иеленетін корпорация. Бұл жағдайда жер мемлекеттік меншікте немесе траст арқылы бірлескен меншікте болмай, нақты бір бөлімшелікке, заңды серіктестікке тиесілі болады, оның серіктестері жеке жер иелері. Бөлімшелікке тиесілі жалпы жерлер мен су жолдары белгілі бір жердің барлық көршілес жер иелерінің ортақ пайдалануы үшін резервтелген келісім арқылы құрылды. Бұл, көбінесе, 1757 жылы басталып, 1800 жылдарға қарай аяқталған Ұлы бөлінуге (швед. storskiftet, фин. isojako) байланысты. Бұрын ауылдың жері ашық далалық жүйеде әрбір шаруаға тиесілі тар жолақтарға бөлінген, ал қалған бөлігі ортақ меншікте болған. Жерге жұмыс істеу ұжымдық сипатта болды. Ұлы бөліну кезінде ауылдар бөлімшеліктер (швед. skifteslag, фин. jakokunta) деп аталатын корпорациялар ретінде ұйымдастырылды, ал жер үлкен бөліктерге бөлініп, шаруашылықтарға (еркін адамдарға) жеке өңдеу және тұру үшін берілді. Бөлінбеген жерлер немесе су жолдары бөлімшелікке ортақ меншіктегі жер ретінде қалды. Кейін Густав III әлі иеленбеген орманды Корольдікке қарай қосып алды – осылай Швеция мен Финляндиядағы мемлекеттік үлкен орман қорының бастауы болды. Бүгінде бөлімшеліктер су жолдарына иеленудің кең таралған тәсілі болып табылады.

Ирландия

Ирландияда, жалпы иелік (cimíneacht, cimín) – екі немесе одан көп адамның белгілі бір үлестерде немесе бірлесіп, бастапқыда Ирландия Жер комиссиясынан Жер сатып алу актілері (1885 және 1903 жылдар) бойынша сатып алынған жер. Әдетте, үлкен еңліктердегі шаруалар жерлерін жер иесінен жалға алған. Шаруашылыққа жабық жер учаскесі және жер иесіне тиесілі жақын маңдағы жабылмаған жерді пайдалануға рұқсат кірген. Көптеген аймақтарда жабылмаған жерге ("төбе") қол жеткізу маңызды болды, себебі ол шаруаға мал өсіруге және ақша табуға мүмкіндік берді. Ирландияда 4500-ден астам жалпы иелік бар, олардың 11000–14000 шаруасы жайылым құқығына ие. Жалпы иеліктердің көп бөлігі қазіргі уақытта жайылымда, көбінесе Майо, Галвей, Слайго, Донегал, Керри және Уиклоу округтерінде. Ол әдетте таулы жерлерде қой жаюға қолданылады. 1980 және 1990 жылдардағы шамадан тыс жайылым таулы аймақтар мен өзендердің жағалауларына зиян келтірді; қазір олардың саны шектелген. Норман ағылшындарының Ирландияны жаулап алуына дейінгі (12 ғасырда басталып, 16 ғасырдың соңына дейін аяқталмаған) галликалық Ирландияда жер тайпалардың меншігінде болды. Тайпаның аумағының бір бөлігі, "тайпаның бөлігі" (Fearan Fine) деп белгілі, тайпаның барлық мүшелерінің ортақ меншігінде болды. Бұл әдетте төмен сапалы жер болды, шошқа мен мал жаюға пайдаланылды және тайпа мүшелеріне бір жылға жалға берілді.

Шотландия

Шотландияда ортақ пайдалану мың жылдан астам уақыттан бері бар болуы мүмкін. Дегенмен, ортақ жерлердің аумағын ресми түрде анықтайтын немесе құқықтардың толық спектрін нақтылайтын қазіргі заманғы заңнама жоқ. Шотландияның көп бөлігінде отын ретінде торфты кесу құқығы – турба құқығы – бұрыннан бар, бірақ мұндай құқықтардың масштабы және олардың қаншалықты пайдаланылуы әлі белгісіз. Шотландиядағы ортақ жерлерге қатысты негізгі жұмыс жайылымдарға қатысты жүргізіледі, онда ортақ жерлер бірнеше жайылым құқығына және/немесе бірнеше мал өсірушіге ие жайылымдар ретінде қарастырылады. Олардың кейбіреулері Англия мен Уэльстегі ортақ жерлерге ұқсас.

Ортақ қасиеттер

Шотландияның жазық жерлері мен Таулы аймақтарының шеттеріндегі ортақ жерлердің басым көпшілігі коммонтилер болып табылды. Коммонти – меншік немесе пайдалану құқығы екі немесе одан көп көршілес (бірақ міндетті түрде іргелес емес) жер иелерімен бөлісетін жер аумағы. Олар сондықтан кез келген адам пайдалана алатын мағынада толыққанды "ортақ" жер емес, және осы айырмашылық 17 ғасырда Шотландия Парламенті қабылдаған, оның ішінде 1695 жылғы Коммонтилерді бөлу туралы акт сияқты бірқатар заңдардың арқасында жер иелері арасында коммонтилерді бөлуді өте жеңілдетті. Осының салдарынан, 18-19 ғасырларда коммонтилердің саны күрт азайды.

Қарапайым көбелектер

Жалпыға ортақ егіздер – көршілес жер иелері отын үшін торф қазу құқығын бөліскен батпақ аймақтары болатын. Сондықтан олар жалпы пайдалану жерлеріне ұқсас, және көптеген жалпы пайдалану жерлерінде жалпы егіздер кездесетін. Дегенмен, мұндай сулы аймақтарды бөлудің қиындығы олардың көптеген жалпы пайдалану жерлерінен тыс қалуына себеп болды, ал көптеген жалпы егіздер торфты қазудың азаюына байланысты көзден жасырынып, бүгінге дейін сақталып қалған болуы мүмкін.

Скатталдар

Скатталдтар Шетланд аймағына тән ерекшелік және Шотландияның көп бөлігінде үстемдік құрған феодалдық құқық емес, удал құқығына негізделген. Дегенмен, скатталдтар коммуналарға өте ұқсас, және көптегендері 1695 жылғы коммуналарды бөлуге рұқсат берген заң бойынша бөлінген.

Корольдік ортақ

Патшалық ортақ жерлер – бұл патшаның тікелей иелігінде болған жерлер еді, сондықтан пайдаланылуға болатын жалпы құқықтар меншік құқығы емес, пайдалану құқығы болды. Жалпы құқықтардан айырмашылығы, патшалық ортақ жерлерді пайдалану құқығы (мысалы, мал жаю үшін) тек көршілес жер иелеріне ғана емес, кез келген адамға қолжетімді болды. Қазіргі Шотландияда патшалық ортақ жерлер қалмаған; 20-шы ғасырға дейін сақталғандары Корольдік мүлікке қосылды.

Жасыл және несиелер

Жасыл желектер – елді мекендерге жақын, мал түндеуге, базарлар өткізуге және басқа да қоғамдық шаралар жүргізуге арналған ортақ жердің шағын бөліктері болатын. Кейде олар мал айдау жолдарының жанында, өзендерден өту орындарының немесе түндеуге арналған жайлардың қасында орналасқан. Көбінесе бұл жерлер шын мәнінде ортақ жер болып саналды, оларға тек қана мемлекеттік билік иелік құқығына ие болған. Қарыз – жеке меншік жер арқылы өтіп, ортақ жерге немесе басқа да қоғамдық орынға жол ашатын бағыт болған. Жасыл желектер мен қарыздардың дәстүрлі қолданысы тоқырағанда, оларды көршілес жер иелері көбінесе өздеріне қосып алған.

Бүргілістік ортақ

Бург ортақ жерлері – қала тұрғындарына тиесілі мүлік құқықтары немесе пайдалану құқықтары болған жалпы иеліктегі жерлер болатын. Олар басқа алты түрлі жалпы иеліктегі жерлерді қамтуы мүмкін және кейде қаладан тыс жер иелерімен ортақ пайдаланылатын. 19 ғасырдың басына қарай, көптеген бург ортақ жерлері қалалық кеңестерде үстемдік құрған бай жер иелерінің меншігіне өтті, және олардың өте сирек қалдықтары ғана сақталған.

Америка Құрама Штаттары

Жалпы жер, ағылшын үлгісінде дамыған жүйе, көптеген бұрынғы британдық колонияларда қолданылған, мысалы, Ирландияда және Америка Құрама Штаттарында. Солтүстік Америка колониялары өздерінің жалпы иеліктерін құру үшін ағылшын заңдарын қабылдады. Белгілі мысалдарға Массачусетс штатындағы Бостон Коммон және Коннектикут штатындағы Нью-Хейвен Грин жатады – бұл Америка Құрама Штаттарындағы ең көне жалпы иеліктердің бірі.