Кіріспе

Британ Колумбиясы мен Аляскадағы Чилкут асуы (биктігі 3759 фут (1146 м)) – АҚШ-тың Аляска штатында және Канаданың Британдық Колумбиясындағы Жағалау тауларының шекаралық жоталары арқылы өтетін биік тау өткелі. Бұл Аляскадағы Дайядан Британдық Колумбиядағы Беннет көліне дейінгі Чилкут жолының ең биік нүктесі. Чилкут жолы бұрыннан бері тлингит тайпасы сауда үшін пайдаланған жол болды. 19 ғасырдың соңындағы Клондайк алтын асығысында ол кен іздеушілер мен жүк тасушылар таулар арқылы өту үшін пайдаланған. Алтын асығы кезінде асу арқылы үш әуе трамвай және бірнеше жер үсті көтеру құрылғылары салынып, қысқа мерзімге жұмыс істеді. Жақын орналасқан Уайт Пасстағы Ақ тау және Юкон темір жолы салынысымен Чилкут асуының маңызы төмендеді. Асу мен жол АҚШ және Канаданың ұлттық парктері басқаруда. Британдық Колумбия тарапында ол Чилкут жолы ұлттық тарихи ескерткіші ретінде басқарылады. Аляска тарапында ол Клондайк алтын асығы ұлттық тарихи паркінің бір бөлігі. 1998 жылдың жазында ескерткіш пен парк бірігіп, Клондайк алтын асығы халықаралық тарихи паркін құрды. Қазіргі кезде келушілер тіркеліп, төлем жасағаннан кейін 53 шақырымдық (33 миль) жолды жаяу өте алады.

Өмірбаян

Клондайк алтын асығы 1896 жылдың 16 тамызында Бонанза сағасында басталды. Бұл орын Доусон қаласына жақын, Аляска шекарасынан шығысқа қарай 80 шақырым (80 км) қашықтықта орналасқан еді. Чилкут жолы Аляскадағы Диядан Британдық Колумбиядағы Беннет көліне дейін, теңіз деңгейінен 2602 фут (642 м) биіктікке дейін созылған. Чилкут асуы – Клондайкқа жету үшін саяхатшылардың міндетті түрде басып өтуі керек болған маңызды кезең. Саяхатшылар "алтын іздеушілер" деп аталды, ал кейбіреулері 1889 жылғы Аляскадағы алтын асығында байлық іздеген болатын. Клондайкқа кіруге және алтын асығына қатысуға рұқсат алу үшін Канадалық шенеуніктер алтын іздеушілерден бір тонна тауар алып жүруді талап етті, осылайша олардың шекарада тірі қалуға дайын екендігіне көз жеткізуге тырысты. Бұл бір жылдық азық-түлік қоржынына бөлінді, ол салмақтың жартысын құрады, сондай-ақ тағы бір бөлігі жабдықтарға арналды. Киімдердің ішіне мыналар кірді: су өткізбейтін көрпе, 6 жұп жүн шұлық, 2 фланель көйлек және дәрі-дәрмек жинағы. Тізімде қажетті киімдер де бар еді. Міндетті түрде әкелінуі тиіс тағамдар: қарақұмыр, ұн, тұз және бекон. Бір ингредиенттің салмағы әртүрлі болуы мүмкін еді. Бұл тізімге өте қатаң қарады, өйткені Клондайкқа жеткеннен кейін кері сапар жасау мүмкіншілігі сирек болатын. Парк қызметкерлері әлі де осы аймақта саяхат жасау үшін дайындық жасауды талап етеді. Бірақ 1995 жылы жол мен асуды басып өтуге қажетті заттардың тізімі өте өзгеше болды, өйткені технологиялар азық-түлік тізімін әлдеқайда қысқартуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ыңғайлы заттар да қол жетімді болды, мысалы, жеңіл кемпингтік плита. Сапар баяу болды және басқа жерде бірнеше сағатта жасалатын іс, мұнда бірнеше күнге созылды. Кәсіби жүк тасушылардың жүк тасу құны ауа райына байланысты өзгеріп отыратын. Жердің жағдайы жүк тасуды әлдеқайда қиындататын, ал лайлы жер, мұздан және қардан жабылған жерге қарағанда қиын болды. Асу арқылы өтетін ауа райы болжамсыз болды және көру қашықтығы бірнеше метрге дейін төмендеуі мүмкін еді. Саяхатшылар жаңбырдан және дене еңбегінен шыққан терден ылғалданып, қардан шағылысқан күн сәулесі терісін күйдіріп, көзін жоғалта жаздайтын. Бұл офицерлер сонымен қатар тағамдарды қорғау үшін де пайдаланылды. Жоғарыда айтылғандай, Чилкут асуы арқылы саяхат жасағанда, олар жолдың екі шетіндегі тағамдарының бір бөлігін қалдыруға мәжбүр болды, өйткені оларды бірден тасымалдау мүмкін емес еді. Тағамдарды қорғау үшін Солтүстік-Батыс Атты Полициясының үлкен отряды сол жерге орналастырылды, олар дұрыс тауарлардың дұрыс саяхатшыға жеткенін қамтамасыз етті. Полиция қызметкерлері сонымен қатар бір адамға бір тонна жүк тасымалдау ережесінің орындалуын қадағалады.

Жолдағы әйелдер

Алтын іздеу туралы әңгімелер тарағанда, ерлер де, әйелдер де оны байлыққа қол жеткізіп, кедейліктен шығу мүмкіндігі ретінде қарастырды. Сол кездегі әйелдер киімдері жолдар мен өткелдер арқылы саяхаттарын одан да қиындатты. Ұзын, кең юбкалар ешқандай физикалық жұмысқа жарамсыз болды және көбінесе бес метр (немесе одан да көп) матадан тігілді, сондықтан олар өте ауыр және қиын болды. Корсет пен юбка-шалбар кию әйелдердің қимыл-қозғалысын шектеді. Биік жағалар әйелдердің басын тік ұстауын және киімнің стиліне байланысты, артқа иесін қажет етті. Осы кезеңде әйелдерге киім киюде көбірек еркіндік беру мақсатында әйелдер қозғалысы құрылды. Жолдың қиындығы көптеген әйелдерді дәстүрлі киімдерден бас тартып, шалбар немесе бридж киюге мәжбүр етті. Бұл ұзын, кең шалбарлар тобықтан немесе тізеден төмен жиырылды. Әйелдер шалбар үстіне юбкаларын қысқартты, көбінесе тізеге дейін. Бұл көптеген ерлер үшін дау тудырды, бірақ әйелдер юбка кимеген жағдайдағыдан жақсырақ деп есептелді. Клондайкқа саяхатқа барған кейбір әйелдер балаларын қалдырып кетті, өйткені олардың көпшілігі балаларын жол мен өткелдердің қауіп-қатеріне ұшыратуға дайын болған жоқ. Кейде азық-түлік жетіспеушіліктен зардап шеккен адамдар Ақ өткел жолында қалған өлген аттардың етін жеп, соның салдарынан ауыр науқастанып қалды. Бір саяхатшы аяқ киімдерін тамақ ретінде пайдаланған, оларды қайнатып, сосын сорпасын ішіп, біраз нәрсе жеген деген әңгіме тарады. Саяхатшыларды физикалық ауру ғана мазалаған жоқ, сонымен қатар жол бойындағы жағдайдан көптеген адамдар ақыл-есінен айырылды. Тарихшылардың пікірінше, көптеген саяхатшылардың психикалық денсаулығының нашарлауына себеп – олардың нашар тамақтануы және жолға шығар алдындағы денсаулықтарының жағдайы болды. Сонымен қатар, жол бойындағы кейде 40 градусқа жететін суықтан қорғану үшін тек жұқа шатырлар ғана болды.

Мәдениетте

Бұл асу 1925 жылғы Чарли Чаплиннің "Алтын асыру" және 1991 жылғы "Ақ тіс" фильмдерінде бейнеленген. Асудың аты 1952 жылғы Warner Bros. Looney Tunes анимациялық мультфильмі "14 Carrot Rabbit" үшін Yosemite Sam кейіпкерінің атын алмастырады.