Бангладеш көлік жүйесінің дамуы мен мәселелері

Кіріспе

1971 жылы Бангладеш тәуелсіздік алғаннан бері көлік секторы қарқынды дамыды және құрлықтағы және өзендердегі көлік түрлері қалыптаса бастады. Әуе көлігі кейінірек пайда болды. Бангладеш көлік секторында үлкен прогресс жасағанмен, әлі де басқа экономикалық және әлеуметтік секторлардың дамуына кедергі келтіретін кемшіліктері бар. Көлік негізінен құрлық көлігінде дамыды, бірақ қауіпсіздік стандарттарын жақсарту қажет, бұл азаматтардың өміріне қауіп тудырады.

Жол қауіпсіздігі – Жол көлігі және көпірлер министрлігі
Теміржол көлігі – Теміржол министрлігі
Азаматтық авиация – Азаматтық авиация және туризм министрлігі
Теңіз көлігі – Кеме қатынасы министрлігі

Жол

Дака (Бангладеш астанасы) экономикалық дамудың жалғасуымен қатысты жол жүлысы тығырықтарына тап бола бастады. Бұл елдің ең ірі астанасының тұрғындарының өмір сүру сапасына әсер етеді. Көптеген мемлекеттік және қоғамдық көлік мекемелері осы мәселені шешу үшін саясатты әзірледі, жобаларды қолға алды және бағдарламаларды іске асырды. 1991–1994 жылдары Жоспарлау министрлігі жүргізген Даканың біріктірілген көлік зерттеулері Дака қалалық корпорациясының (DCC), Rajdhani Unnayan Kartripakkha (RAJUK) және Бангладеш жол көлігі органының (BRTA) үйлесімсіз іс-әрекеттері мәселені жеңілдетпегенін және қаланың көлік және жол жүлысы мәселелерін жақсартуға жауапты бірде-бір ұйым болмағанын анықтады. Дүниежүзілік банктың қаржылық көмегімен Бангладеш үкіметі 1998 жылы Даканың көлік үйлестіру кеңесін құрды. Қалалық көлік жоспарын әзірлеуді АҚШ-тың Louis Berger Group және Bangladesh Consultant Ltd (BCL) консалтингтік компанияларына тапсырды. 2008 жылы енгізілген кешенді көлік жоспары (СТП) Үлкен Дака қаласы және оның маңайындағы аудандар (Тонги, Газипур, Савар, Нараянгандж, Керанигандж, Наршинди және Маникгандж) үшін шамамен 3963 км² (1530 шаршы миль) аумақты қамтыды. Жоспарда 15 негізгі мәселе қарастырылды, соның ішінде қауіпсіздік, жаяу жүргіншілерге артықшылық беру, қоғамдық көлік, моторлық көліксіз көлік, жолаушылар сұранысын басқару және жылдам транзиттік жүйелер, сондай-ақ 70-ке жуық саяси ұсынымдар енгізілді. Он кешенді көлік стратегиясы бағаланды, базалық деңгейде автобус жылдам транзитінің (БРТ) немесе метро қызметінің болмауы және бірқатар баламалар зерттелді. Қабылданған жоспарға жолдар, үш желілі метро желісі (МРТ) және үш желілі БРТ кірді. Оған қала ішінде және оның айналасында 54 жаңа жол, үш бөліктен тұратын көтерілген жылдам жолдар және айналмалы су жолдары бағдарламасы кірді. Бұрынғы көлік жоспары 2016 жылы бекітілген қайта қарастырылған стратегиялық көлік жоспарына (RSTP) алмастырылды, ол метро желісін бес желіге дейін кеңейтіп, БРТ-ді екі желіге дейін қысқартты. Сонымен қатар, жоспарда жылдам жолдар, соның ішінде көтерілген жолдар, сондай-ақ айналма жолдар мен радиалды жолдарды дамыту көзделген. Премьер-министр Шейх Хасина 2015 жылы видеоконференция арқылы Дакадан Бангладештің ең биік жолы – Бандарбан ауданындағы Танчи-Аликадам жолын ашты. Теңіз деңгейінен 762 метр биіктіктегі жол армияның бақылауымен 1,17 миллиард такаға (шамамен 10,8 миллион АҚШ доллары) салынды және аймақтың дамуына, біліміне және денсаулық сақтау саласына көмектеседі. Бангладеш Дүниежүзілік банктің логистика индексінде көтерілді. 2018 жылы елдің индекстегі орны 100-ден 88-ге жетті.

With continued economic development, Dhaka (Bangladesh's capital) is beginning to experience severe traffic congestion. This is impacting the quality of life for inhabitants of the metropolitan area, the nation's largest. Many government and public transport agencies drafted policies, undertook projects and implemented programmes to solve the problem. The Dhaka Integrated Transport Studies, conducted by the Ministry of Planning in 1991–1994, found that the uncoordinated activities of Dhaka City Corporation (DCC), Rajdhani Unnayan Kartripakkha (RAJUK) and the Bangladesh Road Transport Authority (BRTA) did not alleviate the problem and there was no one organisation responsible for improving the city's transport and traffic problems. With financial assistance from the World Bank, the government of Bangladesh created the Dhaka Transport Coordination Board in 1998. An urban transport plan was commissioned with the US consultant Louis Berger Group and Bangladesh Consultant Ltd (BCL). Introduced in 2008, the comprehensive transport plancalled the Strategic Transport Plan (STP)for the Greater Dhaka City and its adjoining areas (such as Tongi, Gazipur, Savar, Narayanganj, Keraniganj, Narshingdi and Manikganj) covered around 1530 square miles (3,963 km2). The plan looked at 15 key policy issues, including safety, pedestrian preferences, public transport, non motorised transport, travel demand management and mass transit systems, and almost 70 policy recommendations were made. Ten comprehensive transport strategies were evaluated, using a baseline of no bus rapid transit (BRT) or metro service, and a number of alternatives were explored. The adopted plan included roads, a three line metro network (MRT) and three line BRT. It included provisions for 54 new roads in and around the city, three part elevated expressways and a circular waterway programme. The previous transportation plan was replaced by the Revised Strategic Transport Plan (RSTP) sanctioned in 2016, which modified the metro network to include five lines and reduced the BRT to two. Additionally, the plan outlined the construction of expressways, including elevated ones, as well as the development of ring roads and radial roads. Prime Minister Sheikh Hasina inaugurated Bangladesh's highest road, Thanchi Alikadam Road in Bandarban District, in a 2015 video conference from Dhaka. Construction of the road, which is 2500 feet (762 m) above sea level, was built under army supervision at a cost of ৳1.17 billion (roughly US$10.8m) and is aiding development, education and health in the hill tracts. Bangladesh moves up in World Bank logistics index. Bangladesh's rank in the index of countries rose to 88 from 100 in 2018.

Жол қозғалысының тығыны

Бангладештегі көлік құралдарының саны көп, елдің халқы мен инфрақұрылымы да зор болғандықтан, жол тығындары отын мен уақытты ысыраптап, саяхатты қиындатады. Бұл, сондай-ақ, қазіргі қоғамдық көліктің тиімділігін төмендетіп, қауіпті деңгейде шу мен ауаның ластануына себеп болады. Шу мен ластану стресс тудырады және жүрек-қан тамырлары аурулары мен гипертония сияқты денсаулық проблемаларына әкеледі. Жол тығындары күнінің әртүрлі уақыттарында өзгереді, сондықтан жоспарлау және ұзақ сапарлар қажет, бұл өнімділікке әсер етеді және әлеуметтік-экономикалық жағдайға қарамастан, барлық саладағы адамдарға тиесілі. Төмен кірісті көпшілік үшін жаяу жүру маңызды саяхат тәсілі болғанымен, көлік жоспарлауда жаяу жүргіншілердің қажеттіліктері ескерілмейді. Жол тығынының салдарынан, көбірек адамдар жаяу және велосипедпен жүреді, бірақ екеуі де қауіпті болуы мүмкін. Даккадағы жол-көлік оқиғаларынан қаза тапқандардың шамамен 80 пайызы жанармаймен жүретін көліктерге шағылысқан жаяу жүргіншілер. Жеке көліктер барлық көлік құралдарының 4 пайызын құраса да, жолдың 70 пайызын алып жатыр. Болашақ саясатта қоғамдық көлікке басымдық берілуі керек. Сығымдалған табиғи газға (СТГ) көшу 2009 жылы 4000-нан астам ерте өлімнің алдын алды, бірақ оның төмен құны жолдардағы көліктердің санын арттырды (СТГ бағасының өсуі бұл өсімді тежеген болуы мүмкін) және басқа мақсаттар үшін қол жетімді табиғи газдың мөлшерін азайтты. Қауіпсіз жолдарды талап ететін халықтың наразылықтары мен тәртіпсіздіктері болжамсыз болып өтеді, себебі билік пен полицияның жол бөлімі жол көлігі жүйесінде тәртіп орнатуда күшін көрсетпейді. Жалпыға ортақ көлік жүйесінің баламалы жолдары ізделіп, көптеген жобалар жүзеге асырылуда, бірақ барлық проблемалардың түбінде жеткіліксіз білімді жүргізушілер мен жолдардың нашар күтілуі жатыр.

Темір жол

Бангладеш темір жол көлігі Бангладеш темір жолы және Дака метрополитені, Дака массалық транзиттік компаниясы (Dhaka Mass Transit Company Limited) басқарады. Бангладеште темір жол – бұқаралық көліктің маңызды түрі болып табылады және көптеген аудандар темір жол арқылы байланысты. Бангладеш темір жолы негізінен 1947 жылы Үндістанның бөлінуінен кейін британдық Ассам-Бенгал темір жолынан мұрагерлік еткен. Оның бас кеңсесі оңтүстік порты Читтагонг қаласында, Ассам-Бенгал темір жолының оңтүстік-шығыс терминалында орналасқан. 1971 жылы Батыс Пәкістаннан тәуелсіздік алғаннан кейін, жаңа темір жол участаларының салынуы шектеулі болды. 2005 жылы темір жолдың жалпы ұзындығы шамамен болды. Оның ішінде 5 фут 6 дюймдік кең тақтайшалы (негізінен батыс аймақта) және қалған бөлігі метрлік тақтайшалы (негізінен орталық және шығыс аймақтарда) жолдар бар. Тақтайшалардың айырмашылығын жою үшін негізгі кең және метрлік тақтайшалы учаскелерге үшінші рельстер қосылып, оларды екі тақтайшалы жүйеге айналдыру жұмыстары жүргізілуде. 1998 жылы Ямуна өзені арқылы темір жол көпірі салынып, шығыс және батыс темір жол желілері қосылды. Үндістан мен Бангладеш арасындағы шекара темір жол желілерін кесіп өтеді, бұл оларды қысқа мерзімге көрші ел аумағына енуге мәжбүр етеді және паспортты тексеру сияқты шекара бақылауын қиындатады. 43 жылдан кейін, 2008 жылы «Майтри Экспресі» Бангладеш пен Үндістан арасындағы темір жол тасымалын қайта жаңғыртты; тоғыз жыл өткен соң, Колкатадан Кхулнаға қатынайтын «Бандан Экспресі» атты екінші темір жол қызметі іске қосылды. Үшінші қызмет – «Миталі Экспресі», Силигуриден Даккаға 2022 жылдың маусым айында басталды.

Ауа

Биман Бангладеш әуекомпаниясы, елдің ұлттық әуе тасымалдаушысы, 1972 жылы қызметін бастады. Басқа Бангладештің тіркелген жолаушылар тасымалдаушы әуекомпаниялары – US Bangla Airlines, Novoair, Air Astra және Fly Dhaka. Барлық бес тасымалдаушының хабы Шахжалал халықаралық әуежайында орналасқан және олар ішкі рейстерді орындайды, ал Air Astra және Fly Dhaka-дан басқа барлық әуекомпаниялар халықаралық рейстер ұсынады. Бангладеште үш халықаралық әуежай бар: Дакадағы Шахжалал халықаралық әуежайы, Читтагонгтағы Шах Аманат халықаралық әуежайы және Силхеттегі Османи халықаралық әуежайы. Үшеуі де Таяу Шығысқа тікелей рейстер ұсынады, ал Шахжалал Азия аймағының көп бөлігіне және Еуропаға да қызмет көрсетеді. Халықаралық әуежайлардан өзге, Барсал, Кокс-Базар, Джессор, Раджшахи және Саидпурда бес ішкі әуежай бар. Бұл әуежайлардағы қызметтердің көбі Дхакаға (немесе одан) бағытталған.

Су

Кеме қатынасына қолайлы су жолдары бар, оның ішінде маңызды жүк тасымалдау маршруттары да бар. Бангладештің көптеген өзендері болғандықтан, паромдар маңызды көлік құралы болып табылады. Паромдар көбінесе артық жүктелген және нашар ауа-райында да жұмысын жалғастырады; нәтижесінде, жыл сайын көптеген адамдар паром және кеме апаттарында қаза табады. 2016 жылы Муншигандждің Лухажанг ауданында Падма өзенінде 200-ден астам жолаушысы бар "Пинак 6" кемесі суға батып кетті. Бангладештің порттары мен жағажайлары: шығыс жағалаудағы Читтагонг, Дака, Нараянгандж, Багхабари және Ашугандж өзен порттары, сондай-ақ Монгла және Пайра теңіз порттары. Сонадия аралында терең су портын салу ұсынылып отыр. 2017 жылы елдің сауда флоты 306 кемеден тұрды, оның ішінде 28 жаппай тасымалдаушы кеме, төрт контейнер тасымалдаушы кеме, 75 жүк кемесі және 110 мұнай танкері болды.