Кіріспе

Американдық иезуит діни қызметкері (1918–2008)

Эвери Роберт Даллес (Avery Robert Dulles; 24 тамыз 1918 – 12 желтоқсан 2008) – американдық иезуит діни қызметкері, теолог және католик шіркеуінің кардиналы. Даллес 1960 жылдан 1974 жылға дейін Вудсток колледжінде, 1974 жылдан 1988 жылға дейін Америка католик университетінде, ал 1988 жылдан 2008 жылға дейін Фордэм университетінде Лоренс Дж. МакГинли дін және қоғам профессоры болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар халықаралық деңгейде белгілі жазушы және лекторы болды.

Ерте өмір

Даллес 1918 жылғы 24 тамызда Нью-Йорк штатының Оберн қаласында, болашақ АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Фостер Даллес пен Джанет Померой Эвери Даллестің ұлы болып дүниеге келді. Оның інісі Орталық барлау қызметінің директоры Аллен Даллес болған. Оның қарт атасы Джон У. Фостер мен қарт әкесі Роберт Лансинг те Мемлекеттік хатшы қызметін атқарған. Оның әкесінің әкесі, Аллен Мейси Даллес, Пресвитериандық Оберн теологиялық семинариясының профессоры болды және кейіннен католик болып дін аударған немересі де зейін қоятын экклезиология саласында еңбектер жариялады. Ол Нью-Йорктегі Санкт-Бернард мектебінде бастауыш білім алды, Швейцариядағы және Коннектикут штатының Уоллингфорд қаласындағы Шоат мектебінде (қазіргі Шоат Розмари Холл) орта білім алды. 1936 жылы Гарвард колледжіне қабылданды. Даллес пресвитериан дінінде тәрбиеленді, бірақ Гарвардта оқыған кезде агностикке айналды. Оның діни күмәні, жаңбырлы күні Чарльз өзенінің жағасында гүлдей бастаған ағашты көргенде, жеке басына қатты әсер еткен сәтте азайды; сол сәттен бастап ол ешқашан "барлық жақсылыққа толы және құдіретті Құдайдың бар екендігіне күмәнданбады". Ол өзінің теизмінің католицизмге қалай ұласқандығын былай атап өтті: «Неғұрлым зерттесем, соғұрлым католик доктринасының дәйектілігі мен ұлылығына тәнті болатынмын». 1940 жылы Фи Бета Каппа эссе сыйлығын жеңіп, Гарвардты бітіргеннен кейін, Даллес Гарвард құқық мектебінде бір жарым жыл оқыды, осы уақытта Кэтрин Годдард Кларкпен бірлесіп «Сент-Бенедикт орталығын» құрды. Кейіннен орталық даулы иезуит діни қызметкері Леонард Финидің есімімен танымал болды. Даллес Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде лейтенант шеніне жетті. Француз теңіз күштерімен байланыс жұмысы үшін Даллес француздық «Круа-де-Герр» орденімен марапатталды.

Иса қоғамы және кардиналдық дәрежесі

1946 жылы әскери-теңіз күштерінен босатылғаннан кейін Даллес Иса қоғамына қосылып, 1956 жылы дін қызметкеріне бекітілді. Германияда бір жылдық оқудан кейін, ол Римдегі Григориан университетінде американдық иезуит Фрэнсис А. Салливан басшылығымен шіркеутануды (экклезиологияны) оқыды және 1960 жылы қасиетті теология докторы ғылымын қорғады. Даллес 1960 жылдан 1974 жылға дейін Вудсток колледжінде, ал 1974 жылдан 1988 жылға дейін Америка католик университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Ол Грегориан университетінде (Рим), Вестон теология мектебінде, Юнион теологиялық семинариясында (Нью-Йорк), Принстон теологиялық семинариясында, Вирджиния теологиялық семинариясында, Геттисбургтегі лютерандық теологиялық семинариясында, Бостон колледжінде, Кемпион Холлда (Оксфорд), Нотр-Дам университетінде, Левендегі католик университетінде, Йель университетінде және Дунвуддидегі Сент-Джозеф семинариясында қонақ профессор ретінде дәріс берді. Ол теологиялық тақырыптар бойынша 700-ден астам мақала және жиырма екі кітаптың авторы болды. 1994 жылы ол «Евангеликтер мен католиктер бірге» атты құжатқа қол қойды. Америка католик теологиялық қоғамы мен Америка теологиялық қоғамының экс-президенті және Америка католик университетінің зейнеткер профессор Даллес Халықаралық теологиялық комиссияда және АҚШ-тың лютерандық-католик диалогында мүше ретінде қызмет етті. Даллес екі келісімнің теологиясын, әсіресе АҚШ католик епископтары конференциясының «Келісім және миссия туралы ойлар» құжатында түсіндірілгендей сынға алды. Ол Католик епископтарының ұлттық конференциясының ілім жөніндегі комитетіне консультант болды. Иезуиттер шіркеудегі жоғары лауазымдарға ұмтылмауға және шіркеу иерархиясында жоғарылауды қабылдамауға уәде бергенімен, Даллес 2001 жылдың 21 ақпанында Рим папасы Иоанн Павел II-нің жарлығымен кардинал атағын алды. Әдеттегідей, ол епископ болып тағайындалмады, себебі Папа оған осыдан босатылғандықтан (диспансация берген). Оның титулдық шіркеуі және лауазымы – SS. Nome di Gesù e Maria кардинал-диаконы, Via Lata. Кардинал болғанға дейін 80 жасқа толғандықтан, Даллес конклавта дауыс беруге құқылы болған жоқ. Даллес АҚШ католик епископтары конференциясының құрметті, дауыс беру құқығы жоқ мүшесі болды.

Құрмет пен марапаттар

Даллес алған наградалардың ішінде Фи Бета Каппа, Круа де Гер, теология саласындағы ерекше жетістіктері үшін кардинал Спэллман сыйлығы, Бостон колледжінің Президенттік екі жүз жылдық сыйлығы, Орегон штатының Портленд университетінің «Кристос Магистер» медалі, Ұлттық католик білім беру қауымдастығының Діни білім беру форумы сыйлығы, «America» журналының Кампion сыйлығы, Шіркеудің катехизис қызметіне қосқан үлесі үшін Ф. Садлиер Дингер сыйлығы, Америка католик университетінің Джеймс кардинал Гиббонс сыйлығы, Джон Кэрролл қоғамының медалі, Католик кітапханалар қауымдастығының Жером сыйлығы, Фордхэм негіздері сыйлығы, Брюкелин институтының Гаудиум сыйлығы және отыз үш құрметті докторлық диплом кірді.

Шығармалары

Даллес 25 кітап, жүздеген мақала мен эссе жазды. Оның көптеген аудармаларын, алғы сөздерін, кіріспелерін, рецензияларын және редакторға жолданған хаттарын қамтитын толық тізімдік, 2012 жылы Фордэм университетінің баспасында "Авери кардинал Даллестің мұрасы, С.И.: Оның сөздері мен куәлігі" деген атпен жарық көрді.