Кіріспе

"The Vital Spark" – шотланд жазушысы Нил Мунро жасаған ойдан шығарылған Клайд пуффері. Оның батыл капитаны Пара Хэнди көбінесе былай дейді: "Жағалау саудасындағы ең тапқыр қайық".

Өмірбаян

Мунро өзінің әңгімелерін 1905 жылы «Глазго кешкі жаңалықтары» газетінде жариялай бастағанға дейін де пуфферлерге деген сүйіспеншілік болған сияқты. Бұл олай болмауы мүмкін емес, себебі сол кездегі шағын бу кемелері Шотландияның батыс жағалауы мен Гебрид аралдарында маңызды жабдықтау көпірінің қызметін атқарды. Әңгімелердегі тартымды әрі көңілді мінез коммерциялық тасымалдау ісінің шындығынан асып түсті, бірақ олар оған кең танымал атақ әкелді. Олар газетте 20 жылдан астам жарияланды, 1931 жылы кітапша түрінде жинақталды, 1953 жылы «Маги» фильміне шабыт берді және 1959 жылдан 1995 жылға дейін көрсетілген үш танымал телесериал ретінде жарық көрді.

Сипаттама

Капитанның өзінің сөзімен айтқанда, "Vital Spark" – "тұрақ, қазандық артында, төрт адам және дерик, сондай-ақ ватер-бұлт және фокстегі нан". Бұл бумен жұмыс істейтін жүк тасымалдау кемелерінің кез келген қолайлы жағажайда немесе кішкентай теңіз портында жүк түсіру мүмкіндігі көптеген "Vital Spark" оқиғаларында көрсетіледі және батыс жағалауындағы шағын елді мекендерде көңілді оқиғаларға жол ашады. Жүк қоймасындағы жүктер шағыл немесе көмірден бастап жиһаз бен малға дейін әртүрлі болады, кеменің алдыңғы бөлігіндегі экипаж бөлмелері демалыс жасаушылар немесе жоғалған балалар үшін жатақ ретінде пайдаланылады, ал бу машинасы инженер Макфейлдің қатал күтімімен күресіп жатады. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ең қиын миссиялар туралы әңгімелер айтылады. Кейбіреулер оны көмір таситын кеме деп қысым көрсетеді, бұл пуфферлердің бастауын көрсетеді, бірақ ашуланған Пара Хэнди әрдайым өзінің қайығын қорғауға дайын, оның жылдамдығы мен сыртқы түрін Клайдтың сәнді кемелерімен салыстырады.

Vital Spark-тің қатысуымен телесериалдар

1959–60 жылдары көрсетілген BBC-дің «Para Handy – Master Mariner» сериалында Дункан Макрей (Para Handy), Родди Макмиллан (The Mate) және Джон Грив (инженер Дэн Макфейл) түсті. Алты эпизод түсірілді, бірақ олардың ешқайсысы сақталмады. 1963 жылы Макрей, Макмиллан және Грив, Алекс Маккензи мен гитарист Джордж Хиллдің қатысуымен «Highland Voyage» әндер альбомын жазды. Жазбаға сүйенген қысқа фильм түсірілді, ол Клайд фиордының айналасында жүзіп бара жатқан кемеде түсірілді. Макрей мен Макмиллан капитан мен серіктес рөлінде, ал Маккензи инженер рөлінде пайда болады, бұл Гривті аспаз рөлін ойнауға итермелейді. Бұл Манроның кейіпкерлеріне негізделгені анық, бірақ авторлық құқық мәселелеріне байланысты «Para Handy», «Vital Spark» сияқты есімдер ешқашан айтылмайды. Екінші нұсқасында, «The Vital Spark» сериалында Макмиллан Para Handy рөлін, ал Грив Макфейл рөлін қайта ойнады. Уолтер Карр (Дуги Мате) және Алекс Макэвой (Sunny Jim) экипажға қосылды, ал сериал 1965–1974 жылдар аралығында үш маусым бойы көрсетілді. Үшінші маусым алғашқы екі маусымнан бірнеше жыл өткен соң түсірілді, ол түрлі-түсті болып, бұрынғы эпизодтардың қайта түсірілген нұсқаларынан құралды. 1994 жылы BBC Scotland «Пара Хэндидің әңгімелері» сериалын жасады, онда Грегор Фишер басты рөлді ойнады, ал Шон Сканлан Дуги, Эндрю Фэрли Санни Джим және Рикки Фултон Дэн Макфейл рөлінде ойнады. Сериал 1994 және 1995 жылдары екі маусымда, барлығы тоғыз эпизодтан тұрады. Сериалда Дэвид Теннанттың актерлік мансабының алғашқы қадамдарының бірі де болды. «The Vital Spark» сериалында Санни Джим рөлін ойнаған Алекс Макэвой бір эпизодта Пара Хэндидің жағалау саудасындағы әріптес капитаны ретінде пайда болады.

Vital Spark суреті салынған кемелер

Бұл оқиғалар құсқұстарға зор қызығушылық тудырды, және көптеген кітаптар олардың қазір жойылған әлемін зерттейді. Үшінші телесериалда, "Пара Хэндидің әңгімелерінде" Vital Spark кейіпін аулалық Рэки (VIC 27) сомдады. Ол Кринан портында қалпына келтіруді күтіп тұр. 2005 жылы VIC 72, "Eilean Eisdeal" деп аталғаннан кейін, Инверарай теңіз мұражайынан Глазго өзен фестиваліне барды, және өзінің танымалдылығын сақтағанын көрсете отырып, "Vital Spark" деген атпен жүрді. 2006 жылы ол Глазгоның "Vital Spark" ретінде қайта тіркелді. Аргилл сыра қайнатушысы "Fyne Ales", Инверарайдың жанында, қазіргі қайықтың тоқтаған жері және Нил Мунроның туған жері, серияға құрмет көрсету үшін "Vital Spark" атты сыра шығарады. 2007 жылдың желтоқсанында "Vital Spark Clyde puffer" Форт және Клайд каналына оралды – бұл оның "туған жері" болды, деп STV жаңалықтарының "Шотландия туралы хабарламасы" хабарлады. Қазір құсқұс Кринан кеме құрастырушылық алаңында қалпына келтіруді күтіп тұр.