Кіріспе

Шарап бөтелкелерінен тығындарды тартуға арналған асүй құралы.

Тығыздағыш – шарап бөтелкелерінен және тығындармен тығыздалған басқа да үй шаруалық бөтелкелерден тығындарды тартуға арналған құрал. Дәстүрлі түрінде тығыздағыш – пайдаланушы тығынға бұрап, оны сығарып алуға мүмкіндік беретін, ұстағышқа бекітілген үшкір металл спиральдан (көбінесе "бұрғы" деп аталады) тұрады. Тығындардың өзі кішкентай және тегіс болғандықтан, оларды ұстап алып, әсіресе иілгіш емес шыны бөтелкеге толық енгізілген кезде шығару қиын болғандықтан тығыздағыштар қажет. Жаңа үлгідегі тығыздағыштарда тығынға сырттан күш түсіруді арттыратын, тығынды алуды жеңілдететін әртүрлі рычагтар жүйесі қарастырылған.

Тарих

Корк винтінің дизайны, кем дегенде 1630 жылдардың басында адамдар мылтық түтігінен пайдаланылмаған оқтарды алып тастау үшін қолданған қару құрттарынан шыққан болуы мүмкін, олар осыған ұқсас әдіспен жұмыс істеген. Корк винті, мүмкін, ағылшын өнертабысы болар, себебі сыра мен алма суының дәстүрі кең таралған, ал Джон Ворлидждің 1676 жылғы «Алма суы туралы трактатында» «тығыздалған алма суы бөтелкелерін бүйірге қою» туралы айтылған. Дегенмен, корк винті туралы ең алғашқы жазба 1681 жылға дейін соқталады, ол «бөтелкелерден тығындарды шығаруға қолданылатын болат құрт» деп сипатталған. Корк винттерін жинауды хобби еткен адам геликофил деп аталады.

Негізгі

Дәстүрлі түрінде, тығын ашар – ағаштан немесе басқа материалдан жасалған тік тұтқаға бекітілген болат бұранда ғана. Пайдаланушы тұтқаны ұстап, бұранда толығымен тығынға енгенше металл ұшын бұрап кіргізеді, содан кейін тығын ашарды тік бағытта тартып, тығынды бөтелкеден шығарады. Тығын ашардың тұтқасы тығынды оңай алып тастау үшін берік ұстауға мүмкіндік береді.

Қанатты тығынды бұранда

Қанатты тығыздағыш, кейде оны тығын сығарғыш, көбелек тығыздағыш, бүркіт тығыздағыш, үнді тығыздағышы немесе періште тығыздағышы деп атайды. Тығын бұралатын бұрандасының екі жағында екі тұтқасы болады. Бұранда тығынға бұралатын кезде тұтқалар көтеріледі. Тұтқаларды төмен басу арқылы тығын бір реттеумен шишадан тартылып шығарылады. Ең көп таралған конструкцияда тұтқалар мен корпусты байланыстыратын тісті дөңгелек және рельс механизмі болады. Орталық білік басы көбінесе бөтелке ашу құралы немесе фольга кескіші ретінде өзгертіледі, бұл құрылғының тиімділігін арттырады. Осындай конструкциядағы тығыздағыштар тұрмыста жиі қолданылады. 1880 жылы Уильям Бертон Бейкерге No. 2950 британдық патенті берілді, ол қос тұтқалы тығын сығарғышы үшін еді, екі тұтқа да саптаманың жоғарғы жағына жылғалап сығады. Бірінші американдық патент 1930 жылы итальяндық Доменико Розатиге берілді, ол тыйым салуға дейін Чикаго қаласына бармен болып жұмыс істеуге көшіп келген. Розатидің конструкциясында ашық тісті дөңгелек және рельс механизмі болды. Мұндай дизайнды шарап нарығының танымалдылығы артып келе жатқанда басқа брендтер де пайдаланды. Екі жақтан рельс және тісті дөңгелек механизмін жабатын екі пластинасы бар қанатты бүркіт үлгісі алғаш рет 1932 жылы испандық өнеркәсіптік дизайнер Дэвид Оланьета BOJ бренді үшін жобаланып, өндірілді, кейіннен басқалар да қабылдады, мысалы, 1936 жылғы АҚШ No. 98,968 Рихард Смайттың HOOTCH OWL белгісімен. Бұл стильдегі тығыздағыш әдетте басқа стильдерге қарағанда әлдеқайда үлкен және қымбат, бірақ оны пайдалану әлдеқайда жылдам.

Қосалқы шұңқыр

1800 жылдардың соңында үйлерде, қонақ үйлердің барларында және мейрамханаларда барлық бөтелкелер тығынмен жабылатын кезде бекітілетін ашығыш ойлап табылды. Олар есепке алу тіректеріне немесе қабырғаларға бұралып немесе бекітіледі. Сыраны бөтелкелерде сату басталғанда, барлар оларды жылдам ашудың қажеттілігіне тап болды. Көптеген алғашқы бекітілген ашығыштар қысқа тығындары бар сыра бөтелкелерін ашуға арналған. Қазіргі заманғылары ұзын шарап тығындары үшін жасалған.

Бұрандалы тарту

1979 жылы Герберт Аллен "Screwpull" шарап ашқышын ұсынды. Бұл құрылғы шарап бөтелкелерін ашуды оңайлату үшін жасалған. "Screwpull" бөтелкенің мойнын пластик бұрандамен орап, тығынды күш жұмсамай-ақ бұрап шығаруға мүмкіндік береді. Бұранда тефлонмен қапталған, бұл тығынға енгенде үйкелісті азайтып, тығындың бүлінбестен толығымен алынуын қамтамасыз етеді. "Screwpull" – Модерн өнер музейінің тұрақты коллекциясына енген. Компания 1992 жылы Le Creuset компаниясына сатылды.

Басқалар

Тұтынушылар арасында кеңінен қолданылмаған, мысалы, мамандарға арналған және өнеркәсіптік қолданысқа қажетті, қымбат әрі күрделі тығыздағыштардың көптеген басқа да түрлері бар.