Питер Вайбель: Суретші, куратор және жаңа медиа теориясының қайта жаратылуы

Кіріспе

Австриялық суретші (1944–2023) неміс Олимпиадалық велошісі Питер Вайбель (австриялық немісше: [ˈvaɪbl], 5 наурыз 1944 – 1 наурыз 2023) – австриялық постконцептуалдық суретші, куратор және жаңа медиа теориясының маманы. Ол 1964 жылы визуалды ақын ретінде қалам қағазға келді, кейіннен постструктуралистік әдістемеге сүйене отырып, жазу бетінен экранға көшті. Оның туындылары виртуалды шындық және басқа да цифрлық өнер түрлерін қамтиды. 1999 жылдан бастап ол Карлсруэдегі ZKM өнер және медиа орталығының директоры қызметін атқарды.

Өмірбаян

Вайбель 1944 жылғы 5 наурызда КСРО-ның Одесса қаласында дүниеге келген. Ол Жоғарғы Австрияның Рид қаласында өскен, Парижде француз тілі мен кинематографияны оқыған. 1964 жылы Венада медицинаны оқыды, бірақ көп ұзамай математикаға ауысты, логикаға ерекше назар аударды. Вайбельдің шығармашылығы тұжырымдамалық өнер, перформанс, тәжірибелік фильм, бейнесурет және компьютерлік өнер салаларын қамтыды. 1965 жылдан бастап семиотикалық және лингвистикалық зерделеулер (Остин, Якобсон, Пирс, Витгенштейн) негізінде Вайбель көркемдік тілін дамытты, ол оны тәжірибелік әдебиеттен перформансқа жеткізді. Оның перформативтік іс-әрекеттерінде ол "медиа" тілі мен денесін ғана емес, сонымен қатар кино, бейне, теледидар, аудиотаспалар және интерактивті электрондық ортаны зерттеді. Ол олардың шындықты құрудағы рөлін сыни тұрғысынан талдады. Вена акционизмінің мүшелерімен бірге болатын оқиғаларға қатысудан бөлек, ол 1967 жылдан бастап (Вали Экспорт, Эрнст Шмидт-младший және Ханс Шёйглмен бірге) американдық үлгідегі және кинематографиялық бейнелеудің идеологиялық және технологиялық шарттарын көрсететін "кеңейтілген киноны" жасады. 1969 жылдан бастап Вайбель бұл ойларды бейнетаспалары мен инсталляцияларында дамытты. 1972 жылы Австрия теледидары (ORF) эфиріне шыққан "tv und vt works" атты теледидарлық акциясымен ол галерея кеңістігінің шекарасын бұзып, видео технологиясын бұқаралық ақпарат құралы ретінде қолдану мәселесін көтерді. 1966 жылы ол Густав Метцгер, Отто Мюль, Вольф Востелл, Герман Нич және тағы басқалармен бірге Лондондағы Өнердегі жойқындық симпозиумына (DIAS) қатысты. Вайбель мәтін, мүсін, инсталляция, фильм және бейне сияқты әртүрлі материалдар, формалар мен техникаларды пайдаланды. 1978 жылы ол музыкаға бет бұрды. Лойс Эггпен бірге "Hotel Morphila Orchester" (оркестр) тобын құрды. 1980 жылдардың ортасында ол компьютерлік бейне өңдеу мүмкіндіктерін зерттеді. 1990 жылдардың басында ол интерактивті компьютерлік инсталляцияларды жүзеге асырды. Лекциялары мен мақалаларында Вайбель қазіргі заманғы өнер, медиа тарихы, медиа теориясы, кино, бейне өнер және философия туралы ойларын білдірді. Теоретик және куратор ретінде ол өнер және өнер тарихының технология және ғылым тарихын қамтитын формасын қолдады. Университет профессоры және Ars Electronica (Линц, Австрия), Франкфурттағы Жаңа Медиа Институты және ZKM Карлсруэдегі Өнер және Медиа Орталығы сияқты мекемелердің директоры ретінде ол конференциялар, көрмелер және жарияланымдар арқылы Еуропалық компьютерлік өнер саласына ықпал етті. 2022 жылдың мамыр айының басында 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде Вайбель Украинаның кейбір бөліктерін, сол кезде де-факто Ресейдің бақылауында болған және Транснистрияны халықаралық жағынан мойындау қажеттігін жақтады, бұл Украинаның Ресей Федерациясымен қандай да бір келісімге қол жеткізуіне мүмкіндік берер еді. Вайбель 2023 жылғы 1 наурызда 78 жасында Германияның Карлсруэ қаласында қайтыс болды.

Weibel was born in Odesa, USSR on 5 March 1944. He was raised in Ried, Upper Austria, and studied French and cinematography in Paris. In 1964 he began to study medicine in Vienna, but changed soon to mathematics, with an emphasis on logic. Weibel's work was in conceptual art, performance, experimental film, video art, and computer art. Beginning in 1965 from semiotic and linguistic reflections (Austin, Jakobson, Peirce, Wittgenstein), Weibel developed an artistic language, which led him from experimental literature to performance. In his performative actions, he explored not only the "media" language and body, but also film, video, television, audiotape and interactive electronic environments. Critically he analyzed their function for the construction of reality. Besides taking part in happenings with members of the Vienna Actionism, he developed from 1967 (together with Valie Export, Ernst Schmidt Jr. and Hans Scheugl) an "expanded cinema" inspired by the American one and reflects the ideological and technological conditions of cinematic representation. Weibel elaborated on these reflections, from 1969, in his video tapes and installations. With his television action "tv und vt works", which was broadcast by the Austrian Television (ORF) in 1972, he transcended the borders of the gallery space and queried video technology in its application as a mass medium. In 1966 he was with Gustav Metzger, Otto Muehl, Wolf Vostell, Hermann Nitsch and others a participant of the Destruction in Art Symposium (DIAS) in London. Weibel worked using a variety of materials, forms and techniques: text, sculpture, installation, film and video. In 1978 he turned to music. Together with Loys Egg, he founded the band "Hotel Morphila Orchester" (orchestra). In the mid 1980s, he explored the possibilities of computer aided video processing. Beginning of the 1990s he realized interactive computer based installations. In his lectures and articles, Weibel commented on contemporary art, media history, media theory, film, video art and philosophy. As theoretician and curator, he pleaded for a form of art and art history that includes history of technology and history of science. In his function as a university professor and director of institutions like the Ars Electronica (in Linz, Austria), the Institute for New Media in Frankfurt and the ZKM | Center for Art and Media Karlsruhe, he influenced the European Scene of the so called computer art through conferences, exhibitions and publications. In early May 2022, during the 2022 Russian invasion of Ukraine, Weibel advocated for parts of Ukraine, then under de facto Russian control, and Transnistria to be internationally recognized to allow Ukraine to reach some sort of agreement with the Russian Federation. Weibel died in Karlsruhe, Germany on 1 March 2023, at the age of 78.