Кіріспе

Аллантоин — C4H6N4O3 формуласына ие химиялық қосылыс. Ол 5-уреидогидантоин немесе глиоксилдиуреид деп те аталады. Аллантоин – глиоксил қышқылының диурейі. Ол жануарлар, өсімдіктер және бактериялар сияқты көптеген организмдердегі маңызды метаболизмдік аралық зат. Аллантоин урат оксидаза (уриказа) әсерімен нуклеин қышқылдарының ыдырау өнімі болып табылатын зәр қышқылынан түзіледі. Аллантоин сондай-ақ табиғи минералды қосылыс ретінде де кездеседі (IMA символы Aan).

Тарих

Аллантоин алғаш рет 1800 жылы итальяндық дәрігер Микеле Франческо Бунива (1761–1834) және француз химигі Луи Николас Ваукелин оны амнион сұйықтығында бар деп жаңылысқанда бөліп алынды. 1821 жылы француз химигі Жан Луи Лассайн оны аллантоистің сұйықтығынан тапты және оны "l'acide allantoique" деп атады. 1837 жылы неміс химиктері Фридрих Вёлер мен Юстус Либиг оны зәр қышқылынан синтездеп, "аллантоин" деп қайта атады.

Жануарлар

Аллантоистың (адам және басқа да гоминидтерден басқа көптеген сүтқоректілерде даму кезінде шоғырланатын амниот эмбрионалды бұлшықеттік мүше) атымен аталған ол, пуриннің ыдырауы арқылы зәр қышқылының тотығу нәтижесі болып табылады. Туылғаннан кейін, бұл жануарларда азотты қалдықтарды несеппен шығарудың басты жолы болып табылады. Адамдарда және басқа да жоғары приматтарда зәр қышқылын аллантоинге айналдыратын метаболизм жолы болмайды, сондықтан зәр қышқылы шығарылады. Рекомбинантты расбуриказа кейде пациенттерде осы метаболизмдік өзгерісті катализдеу үшін дәрі ретінде қолданылады. Балықтарда аллантоин экскреция алдында одан әрі ыдырайды (аммиакқа дейін). Аллантоин егешқұйрықтарға (тышқандарға) енгізгенде инсулинге қарсы тұруды жақсартатыны және Caenorhabditis elegans нематодасына енгізгенде өмір сүру ұзақтығын арттыратыны көрсетілген.

Бактериялар

Бактерияларда пуриндер және олардың туындылары (мысалы, аллантоин) қоректік заттар жетіспейтін жағдайларда азоттың қосымша көзі ретінде қолданылады. Олардың ыдырауы нәтижесінде аммиак пайда болады, оны кейін пайдалануға болады. Мысалы, Bacillus subtilis аллантоинді жалғыз азот көзі ретінде қолдана алады. B. subtilis pucI геніндегі мутанттар аллантоинде өсе алмады, бұл ген аллантоин тасымалдаушысын кодтайтынын көрсетеді. Streptomyces coelicolor-да аллантоиназа (EC 3.5.2.5) және аллантоиказа (EC 3.5.3.4) аллантоин метаболизмі үшін қажет. Бұл түрде аллантоиннің катаболизмі және одан кейін аммиактың бөлінуі антибиотиктер өндірісін тежейді (Streptomyces түрлері микробтық тектің барлық белгілі антибиотиктерінің шамамен жартысын синтездейді).

Қолданбалар

Аллантоин кофрей өсімдігінің ботаникалық экстракттерінде және көптеген сүтқоректілердің зәрінде табиғи түрде кездеседі. Химиялық жолмен синтезделген, табиғи аллантоинмен химиялық құрамы бірдей аллантоин қауіпсіз, уытты емес, косметикалық шикізаттармен үйлесімді және CTFA мен JSCI талаптарына сай келеді. Аллантоинге қатысты 10 000-нан астам патент тіркелген.

Косметика

Өндірушілер аллантоинды тегін сатылатын косметика құрамына қосуға рұқсат етіледі.

Дәрілік заттар

Ол жиі тіс пасталарында, ауыз шаю суларында және басқа да ауыз қуысы гигиенасы өнімдерінде, шаш шаю шампуньдерінде, еріндік бояуларында, безеңге қарсы өнімдерде, күннен қорғау өнімдерінде, тазарту лосьондарында, түрлі косметикалық лосьондар мен кремдерде, сондай-ақ басқа да косметикалық және фармацевтикалық өнімдерде кездеседі.

Окистендіру стрессінің биомаркері

Урикалық қышқыл адам организмінде пурин метаболизмінің соңғы өнімі болғандықтан, аллантоин тек ферменттік емес процестерде реактивті оттегі түрлерінің әрекетінен пайда болады. Сондықтан ол созылмалы аурулар мен қарт жастағы тотығу стрессін өлшеуге қолайлы биомаркер болып табылады.