Кіріспе

1937-65 жылдары жұмыс істеген, құлаған канадтық ұлттық әуе тасымалдаушысы.

Транс Канада әуе желісі (ағылшын тілінде TCA, француз тілінде Trans Canada) – Канаданың ұлттық әуе тасымалдаушысы болған әуе компаниясы, бас кеңсесі Монреаль, Квебек қаласында орналасқан. 1965 жылы Air Canada деп аталды.

Тарих

Маккензи Кинг кабинетінің аға министрі К.Д. Хоудың белсенді қатысуымен, TCA Canadian National Railway (CNR) мемлекеттік корпорациясы құрды және 1937 жылдың 1 қыркүйегінде Ванкувер мен Сиэтл арасындағы рейсте алғашқы рейсін іске қосты. Royal Mail Canada компаниясымен жасалған әуе поштасы шарты TCA-ны қаржыландырудың бір жолы болды. TCA-ны құруға CNR басшылығының, компанияны жолаушылар авиациясының жаңа саласына кеңейтуге деген ниеті және үкіметтің тапсырмасы себеп болды. TCA-ға дейін Канадада ірі ұлттық әуе компаниясы болған жоқ. Соғыс қаупі туған кезде, басқа елдер (атап айтқанда, АҚШ) жолаушылар авиакомпанияларын құруда үлкен өсімді көрсеткендіктен, қатысу қажет болды. CNR сол кезде елдегі ең ірі корпорация болып, үкімет үшін ұлттық әуе компаниясын құруға тиімді құралға айналды. TCA сонымен қатар CNR-ға қарасты жолаушылар пойыздарымен тікелей бәсекелестікке түсті және Канада авиацияның даму кезеңіне енгенде жолаушылар теміржол қызметінің төмендеуіне әсер етті. CNR-дің TCA құруына жауап ретінде, басты бәсекелесі Canadian Pacific Railway 1942 жылы Canadian Pacific Air Lines әуе компаниясын құрды. 1943 және 1947 жылдар аралығында TCA, Avro Lancastrian (модификацияланған Avro Lancaster) ұшақтарын пайдалана отырып, трансатлантикалық әскери жолаушылар мен пошта тасымалын жүзеге асыру үшін Канада үкіметінің Трансатлантикалық әуе қызметін (CGTAS) іске қосты. Рекордтық ұшу 12 сағат 26 минутта тоқтамай орындалды, ал орташа уақыт шамамен 13 сағат 25 минутты құрады. CGTAS Солтүстік Атлантика арқылы коммерциялық әуе қатынасының дәуірін ашты. Соғыстан кейін Ланкастерлер TCA құрамына енді және Douglas DC-4 ұшақтарымен ауыстырылғанға дейін азаматтық жолаушыларды тасыды.

Соғыстан кейінгі

1945 жылдан бастап TCA Канаданың ішкі бағыттарында пайдалану үшін 30 қос қозғалтқышты, бұрынғы әскери Douglas DC-3 ұшақтарын сатып алды, олардың кейбіреулері 1963 жылға дейін қысқа қашықтықтағы бағыттарда қызмет етті. 1947 жылдан бастап Merlin қозғалтқыштарымен жабдықталған Canadair North Stars ұшақтары жеткізіле бастады және олар Ұлыбритания және АҚШ қалалары сияқты бірнеше Еуропа елдеріне рейстер жасады. Солтүстік Жұлдыздардың соңғысы 1961 жылы сатылды. Canadair North Stars 1954 жылдан бастап ұзақ қашықтықтағы Lockheed Super Constellations ұшақтарымен біртіндеп алмастырылды, он төрт ұшақ Австриядағы Венаға дейін созылған трансатлантикалық бағыттарда, сондай-ақ Бермуд аралдары мен Ямайка және Тринидад сияқты Кариб теңізіндегі бірнеше бағыттарда пайдаланылды. Соңғы Super Constellations ұшақтары 1963 жылы сатылды. 1954 жылдың соңынан бастап Vickers Viscount турбовинтті ұшақтарының үлкен паркі құрылды және олар Солтүстік Америка ішіндегі көптеген бағыттарда қолданылды. Viscount ұшағынан кейін үлкен Vickers Vanguard турбовинтті ұшағы келді. TCA Солтүстік Америкадағы Vanguard ұшағын жоспарлы жолаушылар рейсінде пайдаланған жалғыз әуе компаниясы болды. 1953 жылы ReserVec (алғашқыда Gemini деп аталған) жүйесін жасау арқылы TCA қашықтан терминалдармен компьютерлік брондау жүйесін қолданған әлемдегі алғашқы әуе компаниясы атанды. Әуе компанияның Виннипегтегі техникалық қызмет көрсету орталығы және Viscount ұшағының алғашқы сынақ ұшуы 1955 жылғы «Рутиндік ұшу» фильмінде көрсетілген. Әуе компания Rolls Royce Conways қозғалтқыштарымен жабдықталған Douglas DC-8 реактивті ұшақтарын сатып алды, алғашқысы 1960 жылдың 25 мамырында жеткізілді. DC-8 ұшақтары TCA-ның Еуропаға жасаған жоспарлы рейстеріндегі баяу Super Constellations ұшақтарын тез арада алмастырды.

Өзгерістер

1964 жылы Жан Критиен ұсынған Парламент заңымен «Транс Канада Эйр Лайнз» әуе компаниясының атауы 1965 жылдың 1 қаңтарынан бастап, бұған дейін француз тілінде қолданылып келген «Эйр Канада» болып өзгертілді. 1978 жылы «Эйр Канада» компаниясы аналық CNR компаниясынан бөлініп, тәуелсіз мемлекеттік корпорацияға айналды. «Эйр Канада» 1989 жылы жекешелендірілді.

Көрмеге қойылған ұшақтар

Бұрынғы TCA Lockheed L 1049G Super Constellation (CF TGE) ұшағы Вашингтон штатының Сиэтл қаласындағы Ұшу мұражайында сақталған. Қазіргі уақытта ол Музейдің "Аэропарк" аттракционында қойылған. Бұрынғы TCA Vickers Viscount (CF THG) Британдық Колумбияның Сидней қаласындағы Британдық Колумбия авиация мұражайында қойылған. Мұражай ұшақты толығымен қайта жаңартып, қалпына келтірді.

Апаттар мен оқиғалар

Транс Канада әуе желісі 1938 және 1963 жылдар аралығында 13 ұшақ апатына ұшырап, оның нәтижесінде ұшақ корпусы жоғалды, барлығы 248 адам қаза тапты. Олардың ішінде:

Күні Рейс нөмірі Ақпарат
18 қараша 1938 1 Lockheed 14H 2, Fin 34 CF TCL ұшағы Виннипегтен (Манитоба) Ванкуверге (Британдық Колумбия) поштамен ұшып бара жатқан еді. Реджинада тоқтағаннан кейін, ұшақ ұшып шыққаннан кейін құлап, екі ұшқыш та қаза тапты.
6 ақпан 1941 Lockheed 14H 2, Fin 38 CF TCP түнде Онтарионың Тундэр-Бэй округінің Армстронг қаласында қонуға ұшырап, әуежайдан бір шақырымдай қашықтықта құлады. Тоғыз жолаушы мен үш экипаж мүшесі қаза тапты.
4 қараша 1943 Lockheed 18 Lodestar, Fin 46 CF TCX Торонто Мальтон әуежайынан ұшып шыққанда екі қозғалтқышының күшін жоғалтып, далаға қонды. Зардап шеккендер жоқ, бірақ ұшақ есептен шығарылды.
28/29 желтоқсан 1944 Avro Lancastrian, Fin 102 CF CMU түнгі Атлантиканы шығысқа қарай өту кезінде Азор аралдарының жанында теңізге құлады. Аман қалғандар жоқ.
27 ақпан 1945 Lockheed 14H 2, Fin 28 CF TCF Монктон қаласында (Жаңа Брунсвик) жарамсыз деп жарияланды.
1 шілде 1945 Avro Lancaster, Fin 100 CF CMS Монреаль Дорвал халықаралық әуежайында оқу рейсінен кейін өртеніп құлады.
2 қыркүйек 1946 Lockheed 14H 2, Fin 32 CF TCJ Монктон қаласында (Жаңа Брунсвик) оқу барысында құлап, екі ұшқыш қаза тапты.
23 қаңтар 1947 Lockheed 14H 2, Fin 39 CF TCQ Виннипегтің (Манитоба) жанында құлап, екі ұшқыш қаза тапты.
28 сәуір 1947 3-ші рейс Lockheed 18 Lodestar, Fin 53 CF TDF Британдық Колумбияның оңтүстік-батысында 15 адаммен бірге жоғалып кетті, аман қалғандар жоқ. Ұшақ құлау орны 47 жылдан кейін, 1994 жылдың қыркүйегінде Солтүстік Ванкувердегі Эльсей тауынан табылды.
12 тамыз 1948 Canadair DC 4M 1 North Star, Fin 185 CF TEL Сиднейде (Жаңа Шотландия) ұшу-қону жолағына қонбай жанып құлады. Барлық 11 жолаушы мен экипаж мүшелері аман қалды.
8 сәуір 1954 9-шы рейс RCAF Harvard Mark II #3309 және TCA Canadair C 4 North Star, Fin 223 CF TFW Саскачеванның Моуз-Жау қаласының үстінде соқтығысып, ұшақтағы 36 адам (Harvard: ұшқыш, North Star: 31 жолаушы, төрт экипаж мүшесі) және жердегі бір адам қаза тапты.
17 желтоқсан 1954 661-ші рейс Lockheed 1049E Super Constellation, Fin 407 CF TGG Торонто Мальтон әуежайына қонуға тырысқанда ұшу-қону жолағын аттап, Брэмптонның егістік жеріне құлады. Барлық 16 жолаушы мен жеті экипаж мүшесі аман қалды. Бұл рейстің капитаны кейін 1957 жылы апатта қайтыс болды.
9 шілде 1956 304-ші рейс Vickers Viscount, Fin 610 CF TGR Мичиган штатының Flat Rock қаласының үстінде турбовинтінен винт бөлініп, кабинаға кірді және бір жолаушыны өлтірді.
9 желтоқсан 1956 810-шы рейс Canadair DC 4M 2 North Star, Fin 204 CF TFD Британдық Колумбияның Чилливак қаласының жанында қатты мұздық пен турбуленттілікке тап болғаннан кейін құлады, нәтижесінде борттағы 62 адамның барлығы қаза тапты.
10 қараша 1958 TCA Vickers Viscount, Fin 604 CF TGL Нью-Йорктегі Идливилд әуежайында жолаушыларды күтіп тұрғанда, Seaboard & Western Airlines Lockheed 1049D Super Constellation N6503C ұшағымен соқтығысып өртенді. Екі экипаж мүшесі апаттан аман қалды.
3 қараша 1959 Vickers Viscount, Fin 617 CF TGY Торонто Мальтон әуежайының ұшу-қону жолағына қонбай жарамсыз деп жарияланды. Барлық 40 адам аман қалды.
10 қазан 1962 455-ші рейс Vickers Viscount, Fin 619 CF THA Баготвилл әуе станциясында Канада Корольдік әуе күштерінің CF 101 Voodoo 17452 ұшағымен жерде соқтығысып, бортсервер мен жолаушы қаза тапты.
6 қараша 1963 861-ші рейс Douglas DC 8 Лондон Хитроу әуежайының 28L ұшу-қону жолағынан Монреальге (Квебек) ұшып бара жатқанда, бортында жеті экипаж мүшесі және 90 жолаушы болды. Ұшақ ұшып көтерілген кезде 132 түйінге жеткенде, капитан басқару бағанасын кері тарды. Лифттер жауап бермейді деп қате ойлап, ұшып кетуді тоқтатты. Нәтижесінде ұшақ ұшу-қону жолағының соңынан өтіп, 800 метр қашықтықтағы көкөніс егісіне құлады. Барлық жолаушылар мен экипаж мүшелері апаттан аман қалды, ұшақ жөндеуден өтіп қайта пайдалануға берілді.
29 қараша 1963 831-ші рейс Douglas DC 8 54F, Fin 814 CF TJN Монреаль Дорвал халықаралық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай Ste Thérèse маңындағы алаңда құлады, нәтижесінде ұшақтағы 118 адамның барлығы қаза тапты.