Кіріспе

Байард Тейлор (11 қаңтар 1825 – 19 желтоқсан 1878) – американдық ақын, романіст және саяхат жазушы. Ақын ретінде ол өте танымал болды, бірде өлең оқығанда 4000-нан астам адам жиналған, бұл рекорд 85 жыл бойы сақталды. Оның саяхаттары туралы жазбалары Америка Құрама Штаттарында да, Ұлыбританияда да танымал болды. Ол Ресей және Пруссияда дипломатиялық қызметтер атқарды.

Өмір және жұмыс

Тейлор 1825 жылдың 11 қаңтарында Пенсильвания штатының Честер округіндегі Кеннет скверінде дүниеге келді. Ол Джозеф пен Ребекка (құрметті әкесі Уэй) Тейлордың квакер отбасының төртінші ұлы және жетілуге дейін тірі қалған алғашқы баласы болды. Анасы жартылай швейцариялық текті, ал әкесі бай шаруа болған. Баярдтың кіші інісі Чарльз Фредерик Тейлор 1863 жылы Геттисбург шайқасында қаза тапқан Одақ армиясының полковнигі еді. Баярд алғашқы білімін Пенсильвания штатының Вест-Честер қаласындағы академияда, кейін жақын жердегі Юнионвиллде алды. Он жеті жасында ол Вест-Честердегі баспагердің шәкірті болды. Әйгілі сыншы және редактор Руфус Вилмот Грисуолд оны өлең жазуға ынталандырды. Оның нәтижесінде 1844 жылы «Шыманай немесе Сьерра-Морена шайқасы және басқа да өлеңдер» жинағы жарық көрді және Грисуолдқа арналды. Өлеңдерінен түскен ақшаны және саяхат мақалаларына алдын ала төлемді пайдаланып, ол Англия, Франция, Германия және Италияның бір бөлігін аралап, шамамен екі жыл бойы жаяу саяхат жасады. Саяхаты туралы есептерін «Нью-Йорк Трибьюн», «The Saturday Evening Post» және «Gazette of the United States» газеттеріне жіберді. Сол жылы «Нью-Йорк Трибьюн» газетінің редакторы Хорас Грили Тейлорды жұмысқа алып, Калифорнияға алтын асығу туралы хабарлауға жіберді. Ол Мексика арқылы қайтып келіп, «Эль-Дорадо; немесе Империя жолындағы оқиғалар» (1850) атты екі томдық саяхат очерктерінің жинағын жариялады. Кітаптар шыққаннан кейін екі апта ішінде АҚШ-та 10 000, ал Ұлыбританияда 30 000 дана сатылды. Сол жылы Тейлор П.Т. Барнум ұйымдастырған танымал бәйгеде жеңіп, «Швед Найтингейлі» әншісі Дженни Линдке арнап ода жазды. Оның «Америкаға сәлемдеме» өлеңін Джулиус Бенедикт музыкаға қосты және әнші АҚШ-тағы гастрольдік сапарларында көптеген концерттерде орындады. 1851 жылы ол Мысырға сапар шегіп, Нил өзенінің бойымен 12° 30' солтүстік еніне дейін жүрді. Сондай-ақ, Палестина және Жерорта теңізі елдерінде саяхаттап, өзінің тәжірибелеріне негізделген өлеңдер жазды. 1852 жылдың соңында ол Англиядан Калькуттаға, содан кейін Қытайға жүзіп, онда коммодор Мэтью Калбрайт Перридің Жапонияға жасаған экспедициясына қосылды. 1857 жылдың қазанында ол даниялық/неміс астрономы Питер Хансеннің қызы Мария Хансенге үйленді. Жұбайлар келесі қысты Грекияда өткізді. және 1862-1863 жылдары елші Саймон Камерон кеткеннен кейін Ресейде уақытша министр міндетін атқарды. Ол өзінің алғашқы романы «Ханна Терстонды» 1863 жылы жариялады. «Нью-Йорк Таймс» газеті оны «жаңа жолды осы деңгейде сәтті ашқаны үшін» мақтады. Сол газетте жарық көрген екінші, әлдеқайда ұзын мақала «бір мағынасыз, мақсатсыз жағдайдың екіншісіне әкелетінін, содан кейін бірінен кейін бірін жалғастыра беретінін» сипаттап, мүлдем жағымсыз болды. Ол былай деп қорытындылады: «Осындай өркөкірек пікірлерге тап болған кезде, әдебиеттегі жалпы адалдықтың ең әлсіз инстинктісі бар әрбір адамның жек көруіне себепші болатын, тек күлкі ғана қозғайтын жай сөз бен балалық сөздер». Ол баспаға келесі жылы тағы бір романының жарық көруін жариялады. 1864 жылы Тейлор әйелі Мариямен АҚШ-қа оралды. 1866 жылы Тейлор Колорадоға сапар шегіп, солтүстік таулар арқылы үлкен айналым жасады. Бұл оқиғаны сипаттайтын хаттары кейіннен жинақталып, «Колорадо: жазғы сапар» деп жарияланды. 1866 жылы Тейлор революциялық соғыстың Пенсильваниядағы кезеңінде «Кеннеттің тарихы» романында заңсыз Джеймс Фицпатрикті Сэнди Флэш кейіпкері ретінде танымал етті. Тейлордың «Жозеф және оның досы: Пенсильванияның тарихы» (1870) романы алғаш рет «Атлантик» журналында сериялы түрде жарық көрді. Ол Пенсильванияның ауылдық жерлеріндегі жас жігіттің және «ағылшынырақ білім мен жоғары мәдениеттің жетіспеушілігінен туындайтын қиындықтар» туралы әңгіме ретінде сипатталды. Бұл әңгіме ақын Фитц Грин Халлек пен Джозеф Родман Дрейктің шығармаларына негізделген деп есептеледі және 20 ғасырдың соңынан бастап Американың алғашқы гей-романы деп аталады. Тейлор өзінің туған қаласы Гилфордта (Коннектикут штаты) Халлекке арналған ескерткіштің ашылуында сөйледі. Ол бұл ескерткішті американдық ақынға орнату арқылы «америкалық халықтың зияткерлік өсуін бейнелейміз» деді. Мұнда ұйықтап жатқан ақынның өмірі американдық поэзияның пайда болуы мен оған ризашылық білдіретін және жанашырлық танытатын аудиторияның құрылуы арасындағы ұзақ кезеңді білдіреді. Тейлор «Эхо клубының бұрмалаулары» (Лондон, 1873; Бостон, 1876) атты шығармасында әртүрлі ақындардың жазбаларын еліктеп, пародияға айналдырды. 1874 жылы Тейлор Исландияға алғашқы еуропалық қоныстың мың жылдық мерейтойына «Трибьюн» газетіне хабарлау үшін сапар шекті. 1876 жылдың 4 шілдесінде Филадельфиядағы Жүзжылдық көрмеде Баярд он мыңнан астам көрерменнің ықыласына бөленіп, ұлттық одасын оқыды, бұл сол кезге дейін АҚШ-та поэзия оқуға жиналған ең көп көрермен және 1961 жылға дейін сақталған рекорд. Ода көрменің ұйымдастырушыларының өтініші бойынша жазылған, бұл міндеттен Джон Гринлиф Уиттиер және Генри Уодсворт Лонгфелло сияқты басқа да көрнекті ақындар бас тартыпты. Бұл жұмыс елдің газеттерінде қайта басылды және кейін екі бөлек басылымда кітап ретінде жарық көрді. Тейлордың саяхат жазбалары нәсілдік кемсітушілікті қорғауға тырысқан конгрессмендер тарапынан кеңінен цитаталанды. Ричард Тауншенд (D IL) Тейлордың «қытайлар моральдық жағынан жер бетіндегі ең төменгі халық» және «қытай қаласы – барлық жиреніштің ең үлкені» сияқты сөздерін келтірді. Берлинге келгеннен кейін бірнеше ай өткен соң, Тейлор 1878 жылдың 19 желтоқсанында онда қайтыс болды. Оның денесі АҚШ-қа қайтарылып, Пенсильвания штатының Кеннет скверіндегі Лонгвуд зиратына жерленді. «Нью-Йорк Таймс» газеті оның некрологын бас бетінде жариялады, оны «құрлықта да, қағазда да ұлы саяхатшы» деп атады. Оның қайтысынан кейін көп ұзамай Генри Уодсворт Лонгфелло Оливер Венделл Холмс ағаның ынтасымен Тейлордың естелігіне арналған өлең жазды.

Мұра мен құрмет

Кеннетт-сквердің жанында 1859-1874 жылдар аралығында Тейлордың тұрған үйі – Седаркрофт Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде сақталған. Байард Тейлор мектебі 1988 жылы Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне қосылды. Бейард Тейлор еске алу кітапханасы Кеннетт-скверде орналасқан.