Кіріспе

Англиядағы Темза өзені арқылы өтетін көпір – Миллениум көпірі, ресми түрде Лондонның Мыңжылдық жаяу көпірі деп аталады. Бұл Англияның Лондон қаласында Темза өзенінен өтетін, жаяу жүргіншілерге арналған болаттан жасалған аспалы көпір. Оның иесі және күтушісі – Лондон корпорациясының бақылауындағы қайырымдылық қоры, Бридж Хаус Эстейтс. Құрылысы 1998 жылы басталды және алғаш рет 2000 жылдың 10 маусымында ашылды. Лондондықтар оны "Қимылдайтын көпір" немесе тіпті "Дүркілдеп қимылдайтын көпір" деп атады, себебі жаяу жүргіншілер ашылу күнінде алаңдататын тербеліс сезінді. Көпір сол күні жабылды, екі күн бойы шектеулі қол жетімділік болғаннан кейін, көпірдің тұрақтылығын сақтау және тербелісті тоқтату үшін түзетулер мен жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін тағы екі жылға жуық уақытқа жабылды. 2002 жылдың ақпан айында қайта ашылды. Көпір Саутварк көпірі мен Блэкфрайрс теміржол көпірі арасында орналасқан. Оның оңтүстік жағында Глобус театры, Банксайд галереясы және Tate Modern, ал солтүстік жағында Санкт-Пол соборының төменіндегі Лондон қалалық мектебі орналасқан. Көпірдің бағыты сондай, өзеннен көріп тұрғанда, көпір тіректерімен шектеліп, Сент-Полдың оңтүстік фасадының анық көрінісі (яғни "көздің толатынар көрінісі") пайда болады.

Дизайн

1996 жылы Саутварк кеңесі мен RIBA конкурстары архитектуралық дизайн бойынша бәйге ұйымдастырды. Жеңімпаз "Arup Group", "Foster and Partners" және сэр Энтони Каро компанияларының "жарық лезбі" атты инновациялық жұмысы болды. Биіктік шектеулеріне және көріністі жақсарту мақсатына байланысты, көпірдің аспалы конструкциясында тіреу кабельдері палуба деңгейінен төмен орналастырылды, бұл көпірге өте жапсарған пішін берді. Көпірдің екі өзен тірегі бар және ол үш негізгі бөліктен тұрады: , , және (солтүстіктен оңтүстікке қарай) – жалпы құрылысының ұзындығы ; алюминий палубасы м-ге жуық енді. Сегіз аспалы кабель 2000 тонна күшпен тартылып, әр жағалауға бекітілген тіреулерге қарсы әрекет етеді – бұл көпірде 5000 адам тұрғандағы жүктемені көтеруге жеткілікті.

Құрылыс

Көбінесе Темза өзені арқылы салынатын көпірлерге Парламент актісі қажет болады. Алайда, бұл көпір үшін Лондон порты басқармасы құрылысқа лицензия бергені және Лондон қаласы мен Лондонның Саутварк ауданы құрылысқа рұқсат бергенінің арқасында актіні алу қажет болмады. Құрылыс 1998 жылдың соңында басталды, ал негізгі жұмыстар 1999 жылдың 28 сәуірінде Monberg & Thorsen және Sir Robert McAlpine компанияларымен жүзеге асырылды. Жалпы құны 18,2 миллион фунт стерлингті құрады (бюджеттен 2,2 миллион фунт стерлинг артық), негізінен Мыңжылдық комиссиясы және Лондон көпірі тресті төледі.

Ашылу

Көпір 2000 жылғы 10 маусымда ашылды, бірақ бір айға кешікті. Күтпеген бүйірлік дірілдеу, резонанстық құрылымдық жауаптан туындап, 12 маусымда көпірді жөндеу үшін жабуға себеп болды. Көпірден өтетін адамдардың санын шектеуге әрекеттер жасалды, бұл ұзақ кезектерге әкелді, бірақ дірілдеуді басуға жеткіліксіз болды. Ашылғаннан кейін екі күннен кейін көпірдің жабылуы көпшіліктің сынына ұшырады, бұл ұятты сәтсіздікке ұшыраған тағы бір британдық Мыңжылдық жобасы болды, көптеген адамдар Миңжылдық дөңгелегін осылай қабылдады. Дірілдеу сол кезде жеткілікті зерттелмеген құбылысқа байланысты болды, яғни бүйірлік қозғалысы бар көпірден өтетін жаяу жүргіншілердің өз қадамдарын қозғалысқа бейсана түрде келтіруге бейімділігі оны күшейте түсті. Бұл жақсы түсінілген тік қозғалыс мәселесінен өзгеше, сондықтан әскерлер мұндай көпірден өткен кезде бірлесіп қадам басқанда тоқтайды. Мысалы, Лондонның Альберт көпірінде 1873 жылдан бері әскерлердің қатарласып жүргенде қадамдарын өзгерту туралы ескерту бар.

Резонанстық

Көпірдің қозғалысы оң кері байланыс құбылысы, синхронды бүйірлік қозу деп аталады. Адамдардың жүру кезіндегі табиғи тербелісі көпірде шағын бүйірлік тербелістерді тудырды, бұл өз кезегінде көпірдегі адамдардың бірдей ырғақта тербелуіне әкеліп, көпір тербелісінің амплитудасын арттырып, әсерді үнемі күшейтті; ең жоғары тербеліс шамамен болды. Ашылу күні көпірден 90 000 адам өтті, бір уақытта көпірде 2000 адамға дейін болды. Көпір құрылымында тік жүктемелерге (мысалы, пойызға, көлікке немесе жаяу жүргіншілерге) және жел жүктемелеріне байланысты резонанстық тербеліс режимдері жақсы түсініледі. Миллениум көпірінің жағдайында, бүйірлік қозғалыс жаяу жүргіншілерді көпірмен тікелей өзара әрекеттесуге мәжбүрлегендіктен, дизайнерлер бұл тербеліс режимдерін күтпеген. Көпір бір жаққа иілгенде, жаяу жүргіншілер құлап кетпеу үшін бір уақытта бейімделуі керек. Бұл әсер бір қадаммен жүріп жатқан әскерлерге ұқсас, бірақ тік емес, көлденең. Жеңіл көпірлерде бүйірлік тербелістің қаупі жақсы белгілі. Бүйірлік жиілігі 1,3 Гц-тен төмен және жеткілікті төмен массасы бар кез келген көпір, жеткілікті жаяу жүргінші жүктемесімен бірдей құбылысты бастан кешіруі мүмкін. Адамдар саны неғұрлым көп болса, тербелістердің амплитудасы соғұрлым жоғары болады. Осындай мәселелерге тап болған басқа көпірлер:

Окленд порты көпірі, 1975 жылғы демонстрация кезінде 0,67 Гц бүйірлік жиілігімен
Бирмингем NEC Link көпірі, 0,7 Гц бүйірлік жиілігімен.

Жеңілдіктер

Arup компаниясының, көпірді жобалаған инженерлері күтпеген тербелісті зерттеді, оны олар "синхронды бүйірлік қоздырылу" деп атады. Алғашқы зертханалық сынақтар Саутгемптон университеті мен Лондон Императорлық колледжінде жылжымалы платформаларда жүрген жаяу адамдарды пайдаланды. Кейін 2000 жылы көпірдің бір бөлігі құралдармен жабдықталды және 275 адамға дейін сынақтан өтті. Сонымен қатар, 52 реттелген инерциялық демпферлер тік қозғалысты бақылау үшін инерция қосады. Жұмыс 2001 жылдың мамыр айынан 2002 жылдың қаңтарына дейін жүргізілді және 5 миллион фунт стерлинг жұмсалды. Сынақтан өткен соң көпір 2002 жылдың 22 ақпанында қайта ашылды және содан бері маңызды тербеліске ұшырамады. Сәтті шешілгеніне қарамастан, "қозғалмалы көпір" (кейде "дилдалаған") атауы лондондықтар арасында жиі қолданылады.

Кабельдің резонансы

Көпірдің кабельдеріндегі жоғары жиілікті резонанстардың көркемдік бейнесі 2006 жылдың ортасында Тейт Модерн галереясында Билл Фонтананың «Гармониялық көпір» көрмесі арқылы зерттелді. Бұл үшін Мыңжылдық көпірінің кабельдеріне стратегиялық тұстарға акустикалық датчиктер орналастырылды, ал олардан алынған сигналдар күшейтіліп, Фонтананың Richmond Sound Design AudioBox дыбыс тарату жүйесіне енгізген бағдарламасы арқылы Тейт галереясының турбина залында динамикалық түрде таратылды.

Жөндеу

2023 жылдың қазанында көпір FM Conway компаниясы жүргізген беткі қабатын жөндеу үшін үш аптаға жабылды. Көпір 14 қазан күні жабылып, 5 қарашаның кешкі сағаттарында қайта ашылды.

Мыңжылдық инклинаторы

Миңжылдық көпірінің солтүстік жағында Миңжылдық инклинаторы деп аталатын қысқа көлбеу көтеріліс орналасқан. Ол 2003 жылдың желтоқсанында ашылды, бұл жаяу жүргіншілерге Питер төбесінің тік еңістігін (13,6°) өзен жағалауынан Миңжылдық көпірінің кіреберісіне баспалдақтардың балама жолын пайдаланбай-ақ жеңуге мүмкіндік берді. Көтерілістің төменгі жағы Теміздің жанында Пауылдың серуенінде, ал жоғарғы жағы Питер төбесінде, көпірдің деңгейімен бірдей биіктікте орналасқан. Көтергіш кабинасына бастапқыда Италияның Maspero Elevatori компаниясы жасаған электрлік жетек қозғалтқышы орнатылған, жылдамдығы және максималды сыйымдылығы болды. Axis Elevators жаңа жабдықты орнатты. 2021 жылы ауданды жаңғыртудан кейін көтеріліс жабылды және оның орнына платформалық лифт орнатылады.

Танымал мәдениетте

Көпір Гарри Поттер мен жарты қанды принстің фильмдегі басындағы сахналарда көрсетіледі, онда Өлім жегіштердің шабуылынан кейін көпір қирап түседі. Көпір 2014 жылғы Marvel Cinematic Universe фильмі «Галактиканың күзетшілерінде» Ксандардағы шешуші шайқас кезінде пайда болады.